Anakütle (Araştırma Evreni)Araştırma sonuçlarının genellenmek istendiği, araştırmacının ilgilendiği tüm gözlem birimlerini kapsayan büyük kümedir. Örneğin, bir ülkedeki tüm üniversite öğrencilerinin ders tercihleri inceleniyorsa, o ülkedeki tüm üniversite öğrencileri anakütledir.
ÖrneklemAnakütleyi temsil etmek üzere belirli kurallara göre seçilen küçük gruptur. Örneğin, 8000 öğrencili bir üniversiteden seçilen 400 öğrenci, anakütleyi temsil eden örneklemdir.
TamsayımAnakütledeki tüm birimlere ulaşılarak verilerin toplanması işlemidir. Nüfus sayımları buna en somut örnektir.
Örnekleme ÇerçevesiAnakütledeki birimleri içeren ve örneklemin seçildiği listedir. Örneğin, bir semtteki hanehalkı araştırması için mahalle muhtarlıklarındaki ikamet kayıtları çerçeve olarak kullanılır.
YansızlıkÖrneklemden elde edilen tahminlerin anakütle değerini doğru yansıtması, yani bazen düşük bazen yüksek tahmin ederek ortalamada anakütle değerini bulmasıdır.
EtkinlikÖrneklemden elde edilen tahminlerin anakütle değerinden fazla uzaklaşmaması, ona yakın olmasıdır.
Tesadüfi ÖrneklemeAnakütledeki her birimin seçilme olasılığının bilindiği ve sıfırdan farklı olduğu yöntemdir. Örneğin, 1500 çalışan arasından bilgisayar yardımıyla 300 kişinin seçilmesi.
Basit Tesadüfi ÖrneklemeHer birime ve her olası örnekleme eşit şans tanınan en temel yöntemdir. Örneğin, 1000 kişilik bir listeden rassal sayılar tablosu ile 100 kişi seçmek.
Sistematik ÖrneklemeÖrneklem aralığı (k) belirlenerek, ilk birimin tesadüfi seçilip ardından her k'ıncı birimin örnekleme alınmasıdır. Örneğin, 8000 öğrenciden 400'ünü seçmek için 20'de bir kuralını uygulamak.
Katmanlı ÖrneklemeAnakütlenin belirli özelliklere göre alt gruplara (katmanlara) ayrılıp, her katmandan orantılı seçim yapılmasıdır. Örneğin, bir seçim anketinde seçmenleri yaş gruplarına göre ayırıp her gruptan temsilci seçmek.
Kümeli ÖrneklemeEvrenin coğrafi veya idari kümelere ayrılıp, tesadüfi olarak seçilen kümelerdeki tüm birimlerin incelenmesidir. Örneğin, bir ildeki tüm liseleri küme kabul edip, rastgele seçilen 5 lisedeki tüm öğrencileri incelemek.
Kolayda ÖrneklemeAraştırmacının en kolay ulaştığı birimleri seçtiği yöntemdir. Örneğin, bir alışveriş merkezinde rastgele karşılaşılan insanlara anket yapmak.
Yargısal ÖrneklemeAraştırmacının kendi kararına göre, konuyu en iyi temsil edeceğine inandığı birimleri seçmesidir. Örneğin, tekelci uygulamaları araştırmak için sadece rakip firma yöneticileriyle görüşmek.
Kartopu ÖrneklemeUlaşılması zor gruplar için bir katılımcının başka bir katılımcıyı önermesiyle örneklemin büyümesidir. Örneğin, yörüklerin sözlü hikayelerini araştırırken, ulaşılan bir yörüğün diğerlerini önermesi.
Kota ÖrneklemeBelirli özelliklere göre (cinsiyet, yaş) kotalar belirlenip, bu kotalar dahilinde kolayda örnekleme yapılmasıdır. Örneğin, 1000 kişilik örneklemde 200 kadın ve 800 erkek kotası koymak.
Tesadüfi HataÖrneklemin anakütlenin sadece bir kısmını temsil etmesinden kaynaklanan kaçınılmaz hatadır. Örneklem büyüklüğü artırılarak azaltılabilir.
Sistematik HataÖrnekleme sürecindeki yanlışlıklardan (yanlış çerçeve, yanlış yöntem) kaynaklanan ve sonradan giderilemeyen hatadır.
Güven AralığıÖrneklem ve anakütle arasındaki dalgalanma aralığını gösteren, örneklemin anakütleyi ne kadar temsil ettiğine dair matematiksel hesaplamadır.
