Ünite 13: İhracat ve İthalat İşlemleri ve Belgeleri

95/7623 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı

Türkiye'de ihracat işlemlerinin yasal çerçevesini çizen İhracat Rejimi Kararı, 22/12/1995 tarihli ve 95/7623 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuştur. Bu karar, İhracat Yönetmeliği ve tebliğleri ile birlikte dış satım süreçlerinin temel mevzuatını oluşturur.

3577 Sayılı Kanun ve Damping Koruması

Türkiye'deki yerli üreticiler, yabancı ithalatçıların haksız rekabet yaratan damping uygulamalarına karşı 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında yasal koruma altına alınmışlardır. Bu kanunla yerli sanayinin zarar görmesi engellenir.

Türkiye'deki Serbest Bölgelerin Sayısı

Türkiye sınırları içerisinde yatırımı, üretimi ve ihracatı teşvik etmek amacıyla kurulmuş, gümrük vergisi ve KDV muafiyeti gibi büyük avantajlar sunan toplam 18 adet aktif serbest bölge bulunmaktadır. Bu bölgelere yapılan satışlar ihracat mevzuatına tabidir.

Tulum Peyniri GTİP Örneği ve Bosna Hersek Muafiyeti

40690320011 GTİP numaralı tulum peynirinin Türkiye'ye ithalatında dünya genelindeki ülkelere %180 oranında gümrük vergisi uygulanmaktadır. Ancak yapılan ikili anlaşmalar gereği sadece Bosna Hersek Cumhuriyeti'nden yapılacak ithalatta bu vergi sıfır olarak uygulanır.

Anahtar Kavramlar

İhracatMal ve hizmetlerin, pazarlama ve ticaret stratejileri kullanılarak bir ülkeden yabancı başka bir ülkeye satılması işlemidir. Dış satım olarak da adlandırılan bu süreç, ülkelerin döviz girdisi sağlamasında en önemli araçtır.

İthalatYurt dışında üretilen mal ve hizmetlerin, pazarlama ve ticaret stratejileri kullanılarak ülkemiz pazarına getirilip satılmasıdır. Dış alım olarak da bilinen bu işlem, yerli üretimi olmayan veya yetersiz olan ürünlerin tedarik edilmesini sağlar.

Dış Ticaret DengesiBir ülkenin belirli bir dönemde gerçekleştirdiği toplam ihracat değeri ile toplam ithalat değerinin birbirine eşit olması durumudur. İhracatın ithalatı aşması dış ticaret fazlası, ithalatın ihracatı aşması ise dış ticaret açığı yaratır.

KotaYurt dışından ithal edilecek belirli malların miktarına veya değerine yerli üreticileri korumak amacıyla devlet tarafından getirilen sınırlamadır. Bu sınır aşıldığında ithalata izin verilmez veya çok yüksek vergiler uygulanır.

Sübvansiyonİhracat yapan ülkede, üreticilerin dış pazarlarda daha rekabetçi fiyatlarla satış yapabilmelerini sağlamak amacıyla devlet tarafından verilen doğrudan veya dolaylı mali ve teknik desteklerdir.

DampingBir firmanın, dış pazarda pay kazanmak amacıyla bir malı kendi ülkesindeki normal satış fiyatının veya maliyetinin çok altında bir fiyatla ihraç etmesidir. Yerli üreticileri korumak adına ülkeler buna karşı anti-damping vergileri uygular.

GTİP NumarasıGümrük Tarife İstatistik Pozisyon Numarası, uluslararası ticarete konu olan tüm ürünlerin sınıflandırılması ve tanımlanması için kullanılan 12 haneli standart kod sistemidir. Örneğin, tulum peyniri için 40690320011 numaralı GTİP kodu kullanılmaktadır.

Konsinye İhracatMülkiyet hakkı gönderen ihracatçıda kalmak kaydıyla, malların satılması amacıyla yurt dışındaki bir acente, bayi veya şubeye gönderilmesi işlemidir. Malların kesin satışı yapıldıktan sonra bedeli tahsil edilir ve faturalandırılır.

Offset İhracatBir ülkenin ithal ettiği yüksek değerli teknolojik veya askeri ürünlere karşılık, satıcı firmanın ithalatçı ülkede üretilen ürünleri satın almasını veya orada yatırım yapmasını zorunlu kılan anlaşma türüdür.

Proforma FaturaAlıcı ile satıcı arasında ürünün özellikleri, fiyatı ve ödeme koşulları hakkında mutabakata varmak amacıyla düzenlenen, mali ve hukuki yükümlülüğü olmayan ön faturadır. Akreditif açılması veya ithalat izinleri için ön belge niteliğindedir.

A.TR Dolaşım BelgesiTürkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği Anlaşması uyarınca, sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin gümrük vergisiz serbest dolaşımını sağlayan resmi belgedir. Bu belgenin basım ve dağıtım yetkisi TOBB'a aittir.

EUR.1 Dolaşım BelgesiEFTA ülkelerine yapılan ihracatta, AB'ye yapılan demir-çelik ve işlenmemiş tarım ürünleri ihracatında ve Serbest Ticaret Anlaşması (STA) imzalanmış ülkelere yönelik ticarette gümrük vergisi indirimi ve muafiyeti sağlayan menşe ispat belgesidir.

ATA KarnesiFuar, sergi, numune veya mesleki ekipman gibi eşyaların gümrük vergilerinden muaf olarak geçici ithalat ve ihracatını sağlayan, uluslararası düzeyde kabul görmüş gümrük belgesidir. Türkiye'de işlemleri BİLGE sistemi üzerinden yürütülür.

KonşimentoTaşıyan veya temsilcisi tarafından düzenlenen, malların teslim alındığını ve belirlenen şartlarla taşınarak varış noktasında alıcısına teslim edileceğini taahhüt eden çok önemli bir taşıma senedidir. Deniz konşimentosu ciro edilebilen kıymetli bir evraktır.

CMR BelgesiUluslararası karayolu taşımacılığında gönderici, taşıyıcı ve alıcı arasındaki sorumlulukları, hakları ve taşıma koşullarını belirleyen, ciro edilemeyen karayolu taşıma senedidir. BM CMR Anlaşması standartlarına göre 3 nüsha düzenlenir.

CIM BelgesiUluslararası demiryolu taşımacılığında kullanılan, demiryolu idaresi ile gönderici arasında yapılan taşıma sözleşmesini belgeleyen demiryolu hamule senedidir. Bankalar tarafından kıymetli evrak veya teminat olarak kabul edilmez.

Flotan SigortaSevkiyatı yapılacak malların yükleme tarihi ve taşıma aracı gibi detayları henüz kesinleşmeden, özellikle bankalarda akreditif açılması aşamasında sigorta güvencesi sağlamak amacıyla düzenlenen geçici sigorta poliçesidir.

CE BelgesiAvrupa Birliği'nin yeni yaklaşım direktifleri kapsamındaki ürünlerin, güvenlik, sağlık ve çevre koruma standartlarına uygun olduğunu gösteren işarettir. Türkiye pazarında satılacak veya ihraç edilecek 23 farklı ürün grubu için bu belge zorunludur.

GMP Belgesiİyi Üretim Uygulamaları (Good Manufacturing Practices), ilaç, kozmetik ve tıbbi cihaz gibi insan sağlığını doğrudan etkileyen ürünlerin hijyenik ve standartlara uygun ortamlarda üretildiğini belgeleyen kalite güvence sistemidir.

Koşer BelgesiÜretilen gıda ve tüketim maddelerinin Musevi inancına ve beslenme kurallarına uygun olarak hazırlandığını gösteren belgedir. Özellikle İsrail'e yapılacak gıda ihracatında bu belgenin bulunması zorunludur.

Diğer Önemli Bilgiler

ATA Karnesi ve BİLGE Sistemi Entegrasyonu

08.03.2018 tarihli ve 30354 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük Genel Tebliği uyarınca, 02.04.2018 tarihinden itibaren tüm ATA Karnesi işlemleri bilgisayar ortamında çalışan Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri Sistemi (BİLGE) üzerinden yürütülmeye başlanmıştır.

CIM Belgesi ile Transit Süre Devrimi

05 Haziran 2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 6 Sıra Numaralı Gümrük Genel Tebliği ile demiryolu transit geçişlerinde beyanname ve teminat verme zorunluluğu kaldırılmış, yerine CIM Belgesi getirilmiştir. Bu sayede TCDD'nin işlem süresi 2 günden 15 dakikaya inmiştir.

ATA Karnesi Geçerlilik Alanı

Geçici ithalat ve ihracat işlemlerinde gümrük vergilerinden muafiyet ve işlem kolaylığı sağlayan ATA Karnesi sistemi, İstanbul Sözleşmesi'ne taraf olan dünya genelindeki 71 ülke tarafından aktif olarak uygulanmakta ve kabul edilmektedir.

D-8 Ülkeleri ve Menşe İspat Belgesi

D-8 Örgütü üyesi gelişmekte olan 8 Müslüman ülke (İran, Malezya, Nijerya, Endonezya, Pakistan, Türkiye, Bangladeş ve Mısır) arasında D-8 Menşe İspat Belgesi geçerlidir. Ancak bu belge günümüzde Bangladeş ve Mısır tarafından henüz uygulamaya konulmamıştır.

CMR Anlaşması ve Türkiye'nin Katılımı

Uluslararası karayolu taşımacılığını standartlaştıran Birleşmiş Milletler CMR Anlaşması'na Türkiye Cumhuriyeti resmi olarak 04 Ocak 1995 tarihinde taraf olmuştur. Bu tarihten itibaren Türkiye çıkışlı ve varışlı karayolu taşımalarında CMR belgesi zorunlu kılınmıştır.

FIATA ve Türkiye Temsilcisi UTİKAD

1926 yılında kurulan ve günümüzde 132 ülkede faaliyet gösteren uluslararası taşımacılık örgütü FIATA, Türkiye'de kısa adı UTİKAD olan Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği tarafından resmi olarak temsil edilmekte ve belgeleri satılmaktadır.

Nestle Firmasının İhracat Zorunluluğu

İsviçre merkezli gıda devi Nestle, merkezinin bulunduğu İsviçre iç pazarının ölçek ekonomilerini yakalamak için çok küçük olması ve Ar-Ge ile üretim maliyetlerini karşılayamaması nedeniyle, kurulduğu ilk dönemlerden itibaren hayatta kalmak için ihracat yapmak zorunda kalmıştır.

Venezuela ile Petrol Karşılığı Konut Takası

Türkiye ile Venezuela arasında yapılan devletlerarası anlaşmalar çerçevesinde, Türk müteahhitlik firmalarının Venezuela'da inşa ettiği toplu konut projelerinin bedeli para yerine ham petrol transferiyle ödenmiştir. Bu durum takas ve bağlı muameleye somut bir örnektir.

Kozmetik Sektöründe GMP Zorunluluğu

Avrupa Birliği Kozmetik Direktifi ve Türkiye'deki uyum yasaları gereğince, kozmetik ürünlerinin Türkiye'de üretilmesi, iç pazarda satılması ve yurt dışına ihraç edilebilmesi için üretici firmanın GMP (İyi Üretim Uygulamaları) belgesine sahip olması yasal zorunluluktur.

IATA Standartlarında Havayolu Konşimentosu

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) kurallarına göre düzenlenen havayolu konşimentoları, standart olarak 3 orijinal ve 9 kopya olmak üzere toplam 12 nüsha halinde hazırlanır. Bu belge deniz konşimentosunun aksine ciro edilerek devredilemez.

Sınavda Dikkat Et

Deniz konşimentosunun ciro edilebilir ve kıymetli evrak olduğunu, ancak havayolu, demiryolu (CIM) ve karayolu (CMR) konşimentolarının ciro edilemez olduğunu unutmayın. Sınavda bu ayrım sıkça sorulur.
A.TR dolaşım belgesinin sadece sanayi ve işlenmiş tarım ürünleri için geçerli olduğunu, işlenmemiş tarım ürünleri ve demir-çelik ürünleri için EUR.1 belgesi kullanılması gerektiğini unutmayın.
ATA Karnesi işlemlerinin 2018 yılından itibaren bilgisayar ortamındaki BİLGE sistemi üzerinden yürütüldüğünü ve bu belgenin geçici ithalat/ihracat kolaylığı sağladığını aklınızda tutun.
Dar teminatlı sigortanın havayolu taşımacılığında kesinlikle uygulanmadığı bilgisini sınavda gelebilecek 'hangisi yanlıştır' soruları için kritik bir ipucu olarak kaydedin.
Proforma faturanın mali ve hukuki bir yükümlülük doğurmadığını, sadece taraflar arasında bir ön mutabakat ve akreditif açılması için teklif niteliğinde düzenlendiğini unutmayın.
Gümrük vergisinin malın sadece fabrika çıkış fiyatı üzerinden değil, taşıma ve sigorta bedelleri eklenmiş CIF değeri üzerinden hesaplandığına dikkat edin.