← Ünite 4
İcra ve İflas Hukuku

Ünite 4: İlamsız İcra Yolları

Erzurum 3. İcra Müdürlüğü İfadesinin Hukuki Analizi
'Erzurum 3. İcra Müdürlüğü' tanımında yer alan 'Erzurum' kelimesi icra dairesinin coğrafi yetkisini; 'İcra Müdürlüğü' ibaresi cebrî icra organı olarak birinci derece görevi; '3.' rakamı ise aynı yerdeki daireler arasındaki idari iş dağılımını ifade eder.
HMK m. 8-17 ve İİK m. 50 Yollaması ile Özel Yetkili İcra Daireleri
İlamsız icrada HMK hükümleri kıyasen uygulandığından, haksız fiilden kaynaklanan alacaklarda zararın gerçekleştiği veya zarar görenin yerleşim yeri (HMK m. 16), sözleşmeden doğan alacaklarda ise sözleşmenin yapıldığı veya ifa edileceği yer (TBK m. 89) icra daireleri özel yetkilidir.
Tacir ve Öğretmen Arasındaki Yetki Sözleşmesinin Geçersizliği
HMK m. 17 uyarınca yetki sözleşmesi sadece tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir. Bir öğretmen (Ö) ile tacir (T) arasında yapılan yetki sözleşmesi taraflardan biri tacir niteliği taşımadığı için hukuken tamamen geçersizdir.
Geleceğe Yönelik Genel Yetki Sözleşmelerinin Geçersizliği
'Bundan böyle birbirimize karşı yapacağımız bütün icra takipleri için Erzurum icra daireleri yetkilidir' şeklindeki bir yetki sözleşmesi, belirli veya belirlenebilir tekil bir hukuki ilişkiye dayanmadığı için geçersiz kabul edilir.

Anahtar Kavramlar

Görevİcra işlerinde ve cebrî icra sürecinde hangi icra organının vazifeli olduğunun belirlenmesidir. İcra hukukunda birinci derece görevli organ icra dairesidir ve organsal düzeyde görev uyuşmazlığı çıkmaz.
YetkiBelirli bir icra takibine hangi yerdeki icra dairesi tarafından bakılacağının, yani icra dairesinin coğrafi yargı çevresinin belirlenmesidir. İİK m. 50 uyarınca HMK'nın yetki hükümleri kıyasen uygulanır.
Genel Yetkili İcra Dairesiİlamsız icra takibinde borçlunun takip tarihindeki yerleşim yerinde bulunan icra dairesidir. Borçlu birden fazla ise takip bunlardan birinin yerleşim yeri icra dairesinde açılabilir.
Yetki SözleşmesiSadece tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında, doğmuş veya doğabilecek belirli bir uyuşmazlığa ilişkin olarak yetkisiz bir icra dairesini yetkili kılmak amacıyla yazılı şekilde yapılan anlaşmadır. Sözleşmede aksi belirtilmedikçe kanuni genel ve özel yetkili dairelerin yetkisi sona erer.
Yetki İtirazıBorçlunun takibin yetkisiz icra dairesinde başlatıldığını ileri sürerek ve yetkili icra dairesini de göstererek ödeme emrine karşı yaptığı itirazdır. Usulüne uygun yapıldığında icra takibi kendiliğinden durur.
Önce Rehne Başvurma KuralıAlacağı rehinle temin edilmiş olan alacaklının, genel haciz yoluna başvurmadan önce kural olarak ilk önce rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapması zorunluluğudur (İİK m. 45/1). İcra müdürü bu durumu kendiliğinden gözetir.
Teminat AlacaklarıKanundan, mahkeme kararından veya sözleşmeden doğan ve mevcut veya müstakbel bir alacağı güvence altına almak amacıyla borçlu tarafından verilmesi gereken ayni veya şahsi güvence talepleridir. Gösterilmesi borçlanılan teminat verilmezse ilamsız icraya konu edilebilir.
Yabancı Para Alacağı TakibiYabancı para cinsinden alacakların ilamsız icraya konu edilmesi durumunda, emredici nitelikteki İİK m. 58/3 gereğince alacağın Türk parasına çevrilerek ve kur seçimi (vade veya ödeme günü) belirtilerek takip yapılması zorunluluğudur.
Altın Para AlacağıHukuki niteliği itibarıyla para kabul edilmeyip kıymetli/misli mal sayılan alacak türüdür. Konusu altın olan alacaklar doğrudan ilamsız icra takibine konu edilemez, öncelikle dava açılıp ilam alınması gerekir.
Genel Haciz Yoluyla TakipRehinle temin edilmemiş ve kambiyo senedine bağlanmamış senetli veya senetsiz tüm para ve teminat alacakları için başvurulabilen, ilamsız icranın en geniş ve genel takip türüdür.
Merkezi Takip Sistemi (MTS)7155 sayılı Kanun ile getirilen ve abonelik sözleşmelerinden kaynaklanan faturaya dayalı para alacaklarının avukat vasıtasıyla takibinde UYAP bünyesinde elektronik ortamda yürütülen özel ilamsız takip usulüdür.
Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz YoluAlacağın Türk Ticaret Kanununda düzenlenen çek, poliçe veya bono senetlerinden birine bağlı olması durumunda başvurulan ve senet aslının takibe eklenmesini gerektiren özel ilamsız icra türüdür.
Kiralanan Taşınmazların İlamsız Tahliyesiİlamsız icrada para ve teminat alacağı dışındaki yegâne istisna olup, kira bedelinin ödenmemesi veya yazılı sözleşmedeki kira süresinin sona ermesi hallerinde mahkemede dava açmadan taşınmazın tahliyesini sağlayan takip yoludur.

Diğer Önemli Bilgiler

Yargıtay İBHGK 2017/2 Esas, 2017/3 Karar Sayılı İlam İlkesi

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu'nun 26.05.2017 tarihli kararına göre, alacaklının para veya teminat alacağı halihazırda bir mahkeme ilamına bağlanmış ise alacaklı bu alacak için ilamsız icra takibi başlatamaz.

Yabancı Devlet Aleyhine İlamsız İcra Takibi Yasağı

Alacaklının alacağı para veya teminat alacağı niteliğinde olsa dahi, devletlerin egemenlik muafiyeti ilkesi gereğince yabancı devletler aleyhine ilamsız icra yoluyla takip yapılması kanunen yasaklanmıştır.

100 Gram Altın Alacağı İçin Doğrudan İlamsız İcra Yapılamaması

100 gram altın alacağı İİK m. 42 anlamında para alacağı sayılmaz, misli eşya hükmündedir. Bu sebeple 100 gram altın alacaklısı doğrudan ilamsız icraya başvuramaz; öncelikle dava açıp ilam elde etmelidir.

7155 Sayılı Kanun ve Merkezi Takip Sistemi (MTS)

06/12/2018 tarihli 7155 sayılı Kanun ile abonelik sözleşmelerinden kaynaklanan tüketici fatura alacaklarının avukatla takibi halinde UYAP bünyesindeki MTS üzerinden ilamsız takip başlatılması zorunlu hale getirilmiştir.

İstinabe Suretiyle Hacizde Yetkili İcra Mahkemesi

Haciz işlemi başka bir yer icra dairesi aracılığıyla (istinabe suretiyle) yapılmışsa, haciz işlemine ilişkin şikâyetler takibin yürütüldüğü yerdeki değil, istinabe olunan (haczi uygulayan) icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesince çözümlenir.

Sınavda Dikkat Et

  • İcra dairelerinin yetkisi kamu düzenine ilişkin ve kesin değildir. Bu nedenle yetkisizlik durumunu icra müdürü kendiliğinden (re'sen) inceleyemez, borçlunun süresi içinde ödeme emrine yetki itirazında bulunması zorunludur.
  • Yetki sözleşmesi sorularında tarafların sıfatlarına dikkat ediniz! Tarafların HER İKİSİ DE tacir veya kamu tüzel kişisi değilse (örneğin öğretmen-tacir ilişkisi) yapılan yetki sözleşmesi geçersizdir.
  • Önce rehne başvurma kuralı (İİK m. 45/1) ilamsız icrada esastır ve icra müdürünce re'sen gözetilir; ancak alacak KAMBİYO SENEDİNE (çek, poliçe, bono) bağlıysa bu kural uygulanmaz (İİK m. 45/3).
  • Yabancı para alacakları ilamsız takibe konu edilebilir ancak doğrudan yabancı para üzerinden değil, İİK m. 58/3 uyarınca mutlaka Türk parasına (TL) çevrilerek takip talebine yazılmalıdır.
  • Altın para alacağı (örneğin 100 gram altın) nakit para sayılmaz, misli mal kabul edilir. Bu nedenle altın alacakları için DOĞRUDAN İLAMSIZ İCRA TAKİBİ YAPILAMAZ.
  • Kira süresinin bitimi gerekçesiyle ilamsız tahliye takibi başlatabilmek için kira sözleşmesinin mutlaka YAZILI olması gerekir; sözlü kira sözleşmelerinde süre bitimine dayanarak ilamsız tahliye istenemez.
  • Bir alacak halihazırda bir mahkeme ilamına (kararına) bağlanmışsa, alacaklı ilamsız icra takibi yapamaz; ilamlı icra yoluna başvurmak zorundadır (Yargıtay İBHGK kararı).