Ünite 8: İlamlı İcra Yoluyla Takip ve Rehinin Paraya Çevrilmesi Yoluyla Takip

İlamlı Takipte 10 Yıllık Zamanaşımı Süresi

Kural olarak mahkeme ilamları son karardan itibaren 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Ancak taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin ilamlar ile kişiler ve aile hukukuna ilişkin ilamlar hiçbir zaman zamanaşımına uğramaz. İlam niteliğindeki belgelerde ise zamanaşımı belgenin dayandığı asıl hukuki işlemin süresine tabidir.

Hükmün Kesinleşmesi Aranmayan ve Aranan Durumlar

Kural olarak ilamlı takip için kararın kesinleşmesi şart değildir. Ancak İİK ve HMK uyarınca: 1- Taşınmazın aynına ilişkin ilamlar, 2- Aile ve kişiler hukukuna ilişkin ilamlar (Nafaka hariç), 3- Yabancı mahkeme ilamlarının tenfizi kararları kesinleşmeden takip konusu yapılamaz.

Çocuk Teslimi İlamlarında Uzman Katılımı ve 6 Ay Hapis

Çocuk teslimi veya çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilamların icrasında icra müdürünün yanında mutlaka pedagog veya psikolog gibi bir uzmanın hazır bulunması zorunludur. İlamın gereğini yerine getirmeyen taraf, lehe karar verilenin şikâyetiyle 6 aya kadar hapisle tazyik olunur.

Menfi Edim İlamlarına Aykırılıkta 3 Ay Hapisle Tazyik

Bir şeyin yapılmaması (menfi edim) hususundaki mahkeme ilamına borçlu tarafından aykırı hareket edilmesi halinde, alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince borçlu hakkında 3 aya kadar hapisle tazyik kararı verilir.

Anahtar Kavramlar

İlamlı İcraBir mahkeme kararına (ilam) veya kanunen ilam niteliğinde sayılan bir belgeye dayanarak başlatılan icra takibidir. Yalnızca para alacakları için değil, taşınır teslimi, taşınmaz tahliyesi, bir işin yapılması/yapılmaması ve çocuk teslimi gibi para dışındaki edimler için de uygulanır.

İlam Niteliğindeki BelgelerMahkeme ilamı olmamasına rağmen kanunun açık hükmü gereği ilamlı icra takibine konu edilebilen resmî belgelerdir. Örnek olarak mahkeme huzurunda yapılan sulh ve kabuller, icra kefaletleri ve icra edilebilirlik şerhli arabuluculuk tutanakları verilebilir.

Önce Rehine Başvurma ZorunluluğuAlacağı bir rehinle (taşınır rehni veya ipotek) güvence altına alınmış alacaklının, borçluya karşı doğrudan haciz veya iflas takibi yapamayıp öncelikle rehin konusu malı paraya çevirmek zorunda olduğunu ifade eden cebri icra ilkesidir.

İcranın Geri Bırakılmasıİlamlı icra takibinde borçlunun borcu ödediğini (itfa), alacaklının kendisine süre verdiğini (erteleme) veya ilamın zaman aşımına uğradığını ileri sürerek icra mahkemesinden takibin durdurulmasını veya iptalini talep etmesidir.

İcranın İadesiHenüz kesinleşmeden icraya konulup sonuçlandırılan veya devam eden bir ilamlı takibin, üst mahkemenin ilamı bozması veya kaldırması neticesinde borçlu lehine kesinleşen karar üzerine takibin yapıldığı icra dairesince eski hâle getirilmesidir.

Geçici Rehin Açığı BelgesiRehinin paraya çevrilmesi takibinde, rehinli malın satış bedelinin alacağı karşılamayacağının belirginleşmesi üzerine alacaklıya verilen ve takibi değiştirmeden borçlunun diğer mallarını haczettirme imkânı sağlayan belgedir.

Kesin Rehin Açığı BelgesiRehinli malın satılmasına rağmen alacağın tamamen tahsil edilemediği hallerde verilen, borç ikrarı niteliğinde olup alacaklıya 1 yıl içinde yeniden ödeme emri göndermeksizin haciz takibi yapma yetkisi tanıyan belgedir.

İcra Emriİlamlı icra takiplerinde ve ipoteğin paraya çevrilmesi ilamlı takibinde icra dairesi tarafından borçluya gönderilen, borcun ödenmesini veya edimin yerine getirilmesini ihtar eden, borçlunun itiraz hakkının bulunmadığı belgedir.

Hapisle TazyikBelli bir işin yapılması veya yapılmaması ile çocuk teslimi ilamlarının gereğini yerine getirmeyen borçluyu edimi ifa etmeye zorlamak amacıyla uygulanan, borç ödenince/ifa edilince sona eren tazyik hapsi yaptırımıdır.

İpotek Akit TablosuTapu idaresi tarafından düzenlenen ve taşınmaz üzerinde ipotek tesis edildiğini gösteren resmî belgedir; kayıtsız şartsız para borcu ikrarı içermesi halinde ilamlı takibe temel oluşturabilir.

İcranın Durdurulması (Mühlet)Kesinleşmemiş bir hükme karşı kanun yoluna başvuran borçlunun, icra dairesine teminat yatırarak üst mahkemeden takibin ertelenmesi kararını getirebilmesi için icra müdürünce kendisine verilen süredir.

Taşınır Teslimi İlamıBir taşınır malın alacaklıya verilmesini öngören mahkeme kararlarıdır; ilamlı icra yoluyla taşınır borçlunun elinden zorla alınır, bulunamazsa borç para alacağına dönüşür.

Taşınmazın Tahliyesi ve Teslimi İlamıBir taşınmazın boşaltılarak alacaklıya zilyetliğinin devredilmesini hükme bağlayan ilamdır; zorla tahliye içerir ve tapu kaydındaki ayni haklara ilişkinse kesinleşmeden icra olunamaz.

Çocuk Teslimi ve Kişisel İlişki Kurulması İlamıVelayet veya kişisel ilişki haklarına ilişkin mahkeme kararlarının cebri icrasıdır; çocuğun üstün yararı için icra takibinde pedagog veya psikolog gibi uzmanların katılımı zorunludur.

Diğer Önemli Bilgiler

Doğrudan İflas Sebebi Olarak İcra Emri

İlamlı icra takibinde para veya teminat alacağı için borçluya gönderilen icra emrine rağmen 7 gün içinde borcun ödenmemesi, alacaklıya Asliye Ticaret Mahkemesine başvurarak borçlunun doğrudan doğruya iflasını talep etme yetkisi verir.

Kesin Rehin Açığı Belgesi ile 1 Yıllık Süre

Rehinli malın satışı sonrasında alacağını alamayan alacaklıya verilen kesin rehin açığı belgesi borç ikrarı niteliğindedir. Alacaklı bu belge ile 1 yıl içinde takip yaparsa borçluya yeniden icra veya ödeme emri gönderilmesine gerek kalmaz.

İpoteğin Paraya Çevrilmesinde 30 Günlük Ödeme Süresi

İpoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamsız takipte borçluya gönderilen ödeme emrinde borcun 30 gün içinde ödenmesi ihtar edilir. Borçlunun alacağa itiraz süresi ise tebliğden itibaren 7 gündür.

Rehinin Paraya Çevrilmesinde Satış İsteme Süreleri ve Takibin Düşmesi

Rehinin paraya çevrilmesi takibinde satış isteme süresi taşınırlarda 6 ay, taşınmazlarda (ipotek) 1 yıldır. Süresinde satış istenmezse haciz yolundan farklı olarak haciz kalkmaz, takibin kendisi düşer.

Önce Rehine Başvurma Zorunluluğunun İstisnaları

Alacak rehinli olsa dahi borçluya doğrudan haciz takibi yapılabilecek haller: Kambiyo senetlerine bağlı alacaklar, Konut Finansmanı alacakları, TOKİ alacakları, ipotekle temin edilmiş faiz/yıllık taksit alacakları ve gemi rehni alacaklarıdır.

İlamlı Takipte Türkiye Geneli Yetki Kuralı

İlamlı icra takibi yapacak alacaklı, borçlunun yerleşim yerine veya taşınmazın bulunduğu yere bağlı olmaksızın takibi Türkiye'deki herhangi bir icra dairesinde başlatabilir. Borçlunun yetki itirazında bulunma hakkı yoktur.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda ilamlı icra ile ilamsız icra arasındaki farklar sıklıkla sorulur; ilamlı icrada borçluya 'icra emri' gönderildiği ve borçlunun borca veya yetkiye itiraz etme hakkının bulunmadığı unutulmamalıdır.
Hükmün kesinleşmesi kuralının istisnalarına (Taşınmazın aynına ilişkin ilamlar, Aile/Kişiler hukuku ilamları ve Tenfiz kararları) dikkat edin. Nafaka ilamlarının kesinleşmeden icraya koyulabildiği çeldirici olarak karşınıza çıkabilir.
Satış isteme sürelerinin kaçırılması durumunda: Haciz yolunda 'haciz düşer', rehnin paraya çevrilmesi yolunda ise 'takip düşer'. Bu fark sınav sorularında kritik önem taşır.
Süre ayrımlarına dikkat edin: Taşınır rehninde satış isteme süresi 6 ay iken, İpotekte (taşınmaz) satış isteme süresi 1 yıldır. İpoteğin paraya çevrilmesi ilamsız takibinde borç ödeme süresi ise 30 gündür.
Rehin Açığı Belgesi türlerini karıştırmayın: Satış öncesi tahmin üzerine verilen 'Geçici', satış sonrası netleşen durum için verilen 'Kesin' rehin açığı belgesidir. Kesin rehin açığı belgesi borç ikrarı sayılır ve 1 yıl içinde yeniden ödeme emri göndermeden haciz yapma imkânı verir.
Hapisle tazyik sürelerini not edin: Menfi edim (bir şey yapmama) veya bir işin yapılması ilamına aykırılıkta 3 aya kadar, çocuk teslimi ilamına aykırılıkta ise 6 aya kadar hapisle tazyik uygulanır.