Ünite 13: Poliçe

Kabul Kredisi ve Poliçe

Poliçe günümüz iç piyasasında bono ve çeke göre çok daha az kullanılmakla birlikte, özellikle dış ticaret işlemlerinde 'kabul kredisi' mekanizmasında aktif bir ödeme ve finansman aracı olarak işlev görmektedir.

TTK Madde 671

Poliçede bulunması gereken mutlak ve alternatif zorunlu şekil şartları 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 671. maddesinde tek tek sayılarak yasal güvenceye bağlanmıştır.

Bedelde Çelişki Kuralı (TTK md. 676)

Poliçe bedeli hem yazı hem rakamla gösterilip fark çıkarsa yazı geçerlidir. Birden fazla yazı veya rakam varsa, en düşük olan miktar esas alınarak borçlunun korunması sağlanır.

Görüldüğünde Vade İbraz Süresi

Görüldüğünde vadeli poliçeler, düzenlenme tarihinden itibaren en geç 1 yıl içinde muhataba ödenmek üzere ibraz edilmelidir. Düzenleyen bu süreyi uzatıp kısaltabilir.

Anahtar Kavramlar

PoliçeBelirli bir bedelin ödenmesi hususunda kayıtsız ve şartsız havaleyi içeren, düzenleyen, muhatap ve lehdar arasında üçlü ilişki kuran bir kambiyo senedidir.

MuhatapPoliçeyi ödeyecek olan ve kabul şerhini imzalayarak poliçe ilişkisine dahil olana kadar kambiyo ilişkisinin dışında kalan kişidir.

LehdarPoliçe üzerinde adı yazılı olan ve senet bedelinin kendisine veya emrine ödenmesi gereken ilk hak sahibi kişidir.

CirantaPoliçeyi ciro ve zilyetliğin devri yoluyla bir başkasına devreden, ciro zincirinde yer alan borçlu kişidir.

HamilPoliçeyi düzgün bir ciro zinciriyle elinde bulunduran ve senetten doğan hakları kullanmaya yetkili olan meşru kişidir.

Emre Yazılı HavalePoliçe kelimesini içermeyen ancak emre yazılı olduğu açıkça belirtilen, kabul için ibraz edilemeyen ve kambiyo takibine konu olamayan senettir.

Adresli PoliçeÖdemenin muhatabın yerleşim yerinde bulunmakla birlikte, orada yer alan üçüncü bir kişinin adresinde yapılmasının öngörüldüğü poliçe türüdür.

Yerleşim Yerli PoliçeDüzenleyen tarafından ödeme yerinin, muhatabın yerleşim yerinden tamamen farklı bir yer veya şehir olarak gösterildiği poliçedir.

Açık (Beyaz) PoliçeTedavüle çıkarılırken düzenleyenin imzası dışındaki bazı zorunlu unsurları boş bırakılan ve sonradan doldurulması kararlaştırılan poliçedir.

Eksik Poliçeİhmal veya bilgisizlik nedeniyle zorunlu unsurları eksik olarak tedavüle çıkarılan ve doldurulması yönünde taraflar arasında anlaşma bulunmayan geçersiz senettir.

İmzaların Bağımsızlığı İlkesiPoliçedeki sahte, hayali veya geçersiz imzaların, senette yer alan diğer geçerli imzaların sahiplerinin sorumluluğunu etkilememesini ifade eden ilkedir.

AlonjPoliçenin arkasında ciro ve aval işlemleri için yer kalmadığında senede eklenen ve senetle bütünlük oluşturan kâğıt şerididir.

Geriye CiroPoliçenin hamil tarafından düzenleyene, muhataba veya daha önce senede imza atmış herhangi bir borçluya ciro edilmesi işlemidir.

KabulMuhatabın poliçe üzerine imza atarak senedin vadesinde bedelini ödeyeceğini tek taraflı olarak taahhüt etmesi ve asıl borçlu haline gelmesidir.

AvalPoliçeden doğan bir borcun tamamen veya kısmen ödenmesini güvence altına almak amacıyla verilen özel bir kambiyo kefaletidir.

Kabul Etmeme ProtestosuMuhatabın poliçeyi kabul etmekten kaçınması durumunda, hamilin vadeden önce başvuru haklarını kullanabilmesi için noter aracılığıyla çektirdiği belgedir.

Ödememe ProtestosuVadesinde ibraz edilen poliçe bedelinin muhatap tarafından ödenmemesi halinde, hamilin başvuru borçlularına müracaat edebilmesi için çektirdiği yasal protestodur.

Zamanaşımı Def'iKanunda belirlenen sürelerin geçmesiyle borçlunun borcu ödemekten kaçınmasını sağlayan ve mahkemece kendiliğinden gözetilmeyip taraflarca ileri sürülmesi gereken haktır.

Diğer Önemli Bilgiler

Görüldükten Belirli Süre Sonra Vade

Bu vade türünde senedin vadesinin hesaplanabilmesi için düzenlenme tarihinden itibaren 1 yıl içinde kabule arz edilmesi ve kabul tarihinin senet üzerine yazılması zorunludur.

Adresli ve Yerleşim Yerli Poliçeler

TTK md. 675 uyarınca düzenlenen bu poliçelerde kabule arz zorunludur. Adresli poliçede ödeme muhatabın şehrindeki üçüncü bir şahısta, yerleşim yerli poliçede ise farklı bir şehirde yapılır.

Açık Poliçe ve TCK Madde 207

Açık poliçenin anlaşmaya aykırı doldurulması şahsi def'i iken, aralarında doldurma anlaşması bulunmayan eksik poliçenin doldurulması Türk Ceza Kanunu md. 207 kapsamında özel belgede sahtecilik suçunu oluşturabilir.

Kısmi Ciro ve Kısmi Kabul Farkı

Poliçede kısmi ciro yapılması TTK md. 682 uyarınca tamamen batıl ve geçersiz iken; muhatabın poliçe bedelinin bir kısmı için kısmi kabul beyanında bulunması tamamen geçerlidir.

Gecikmiş Cironun Hükmü

Ödenmeme protestosundan veya bu protestonun düzenlenmesi için öngörülen sürenin geçmesinden sonra yapılan ciro, sadece alacağın temliki hükümlerini doğurur.

Kabul Şerhinin Çizilmesi Karinesi

Muhatap poliçeyi geri vermeden önce üzerindeki kabul şerhini çizerse, kabulden kaçınmış sayılır. Çizmenin geri vermeden önce yapıldığı aksi ispatlanana kadar yasal karinedir.

Protesto Süreleri (TTK md. 714)

Ödememe protestosu, belirli bir günde veya düzenlenme gününden/görüldükten belirli süre sonra vadeli poliçelerde, ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde çekilmelidir.

Mücbir Sebep ve Protesto Muafiyeti

Poliçenin ibrazını engelleyen mücbir sebepler vadenin gelmesinden itibaren 30 günden fazla sürerse, hamil protesto çekmeye gerek kalmaksızın başvuru haklarını kullanabilir.

Poliçede Üç Yıllık Zamanaşımı

Poliçeyi kabul eden muhataba karşı ileri sürülecek poliçeden doğan tüm istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Sınavda Dikkat Et

Poliçede 'vade' mutlak zorunlu unsur değildir; boş bırakılırsa senet geçersiz olmaz, görüldüğünde vadeli sayılır.
Kısmi ciro tamamen batıl ve geçersiz iken, kısmi kabul ve kısmi ödeme tamamen geçerlidir; sınavda bu ikisini karıştırmayın.
Kabul kurumu sadece poliçeye özgüdür; bono ve çekte kabul işlemi yapılamaz, muhatap asıl borçlu haline gelemez.
Poliçede ödememe protestosu süresi 'ödeme gününü izleyen iki iş günü'dür; bu sürenin aşılması başvuru borçlularına karşı hakları düşürür.
Zamanaşımı süreleri muhataba karşı 3 yıl, cirantalara karşı 1 yıl, ödeyen cirantanın rücu taleplerinde ise 6 aydır; süre ayrımlarına dikkat edin.
Poliçenin ön yüzüne atılan her imza (düzenleyen ve muhatap hariç) kanunen aval şerhi hükmündedir; imzanın yeri sorumluluğu belirler.