← Ünite 10
Türk Siyasi Hayatı

Ünite 10: Türkiye’de Batılılaşma Politikaları

Koçi Bey Risalesi (1631)
Osmanlı'da işlerin kötüye gitmesi üzerine Koçi Bey tarafından hazırlanan ve 1631 yılında IV. Murat'a sunulan rapordur. Bu risalede çöküşün nedeni olarak devletin temel kurumlarının bozulması gösterilmiş ve geleneksel düzenin tamir edilmesi önerilmiştir.
Daimi Elçiliklerin Kurulması (1795)
III. Selim, Batı dünyasını daha yakından tanımak amacıyla 1795 yılında Viyana, Paris, Berlin, Londra ve Madrid olmak üzere Avrupa'nın beş büyük merkezinde ilk daimi elçilikleri kurmuştur.
Avrupa'ya İlk Öğrenci Gönderimi (1827)
II. Mahmut döneminde, Batı tarzı modernleşmeyi askeri ve teknik alanların ötesine taşımak ve eğitimli kadrolar yetiştirmek amacıyla 1827 yılında ilk kez Avrupa'ya Osmanlı öğrencileri gönderilmiştir.
Mekteb-i Mülkiye'nin Kuruluşu (1859)
Tanzimat Dönemi'nde modern idari kadroları ve reformcu bürokratları yetiştirmek amacıyla 1859 yılında kurulan yüksekokuldur. Bu kurum günümüzde Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi olarak varlığını sürdürmektedir.

Anahtar Kavramlar

Nizam-ı CeditIII. Selim tarafından kurulan, Batı tarzı askeri teknik ve eğitim yöntemlerine dayanan yeni ordu düzenidir. Bu ordunun finansmanını sağlamak amacıyla İrad-ı Cedit adlı özel bir hazine de kurulmuştur.
Asakir-i Mansure-i MuhammediyeII. Mahmut tarafından Yeniçeri Ocağı'nın 1826 yılında kaldırılmasının ardından kurulan, Avrupa usulünde eğitilen modern ordudur. Kelime anlamı 'Muhammed'in yardım edilmiş orduları' demektir.
Tercüme Odası1833 yılında II. Mahmut döneminde kurulan, yabancı dilleri öğrenen ve dış basından çeviriler yapan bürokratların yetiştiği dairedir. Bu kurum, vatan, yasa önünde eşitlik ve yurttaşlık gibi Batılı kavramların Osmanlı aydınları arasında yayılmasını sağlamıştır.
OsmanlıcılıkTanzimat Dönemi'nde geliştirilen, tüm Osmanlı tebaasını din ve ırk ayrımı gözetmeksizin eşit haklara sahip tek bir millet olarak birleştirmeyi amaçlayan siyasi akımdır. Temel hedef, azınlık isyanlarını önlemek ve devletin bütünlüğünü korumaktır.
Bab-ı AliOsmanlı İmparatorluğu'nda sadrazamlık makamına ve hükümete verilen isimdir. Tanzimat Dönemi'nde gücün saraydan bürokrasiye kaymasıyla birlikte reformların yönetim ve icra merkezi haline gelmiştir.
MecelleAhmet Cevdet Paşa başkanlığındaki bir komisyon tarafından 1870-1876 yılları arasında hazırlanan, İslam hukukuna dayalı medeni kanun çalışmasıdır. Aile, miras ve evlilik gibi temel konuları düzenlemiştir.
İstibdat DönemiII. Abdülhamit'in 1878 yılında Meclis-i Mebusan'ı kapatmasıyla başlayan ve 1908 yılına kadar süren, sansür ve sıkı denetimlerin uygulandığı otuz yıllık baskıcı yönetim dönemidir.
Jön TürklerII. Abdülhamit döneminde modern okullarda yetişen, anayasal monarşiyi ve hürriyeti savunan, faaliyetlerini baskılar nedeniyle çoğunlukla Paris gibi Avrupa merkezlerinde sürdüren muhalif aydın grubudur.
Hars ve MedeniyetZiya Gökalp tarafından geliştirilen, 'kültür' (hars) ve 'uygarlık' (medeniyet) ayrımına dayanan sosyolojik kuramdır. Gökalp'e göre Türkler, Batı'nın uluslararası olan medeniyetini (teknolojisini) alırken kendi ulusal harslarını (kültürlerini) korumalıdır.
Tevhid-i Tedrisat Kanunu3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen, Türkiye'deki tüm eğitim kurumlarını tek bir çatı altında toplayarak mektep-medrese ikiliğine son veren ve eğitimi laikleştiren kanundur.
Takvim-i Vekayi1831 yılında II. Mahmut döneminde çıkarılmaya başlanan Osmanlı Devleti'nin ilk resmi Türkçe gazetesidir. Batı'daki liberalizm ve meşrutiyet gibi fikirlerin Osmanlı kamuoyuna taşınmasında rol oynamıştır.
İrad-ı CeditIII. Selim döneminde yeni kurulan Nizam-ı Cedit ordusunun masraflarını ve modern askeri harcamalarını karşılamak amacıyla oluşturulan özel bütçe ve hazine sistemidir.
Gülhane Hattı Hümayunu3 Kasım 1839 tarihinde Sadrazam Mustafa Reşit Paşa tarafından okunan ve Tanzimat Dönemi'ni başlatan, Osmanlı tebaasına can, mal ve namus güvenliği gibi temel hakları garanti eden fermandır.

Diğer Önemli Bilgiler

Meclis-i Mebusan'ın Kapatılması (1878)

II. Abdülhamit, Osmanlı-Rus Savaşı'nı (93 Harbi) gerekçe göstererek 14 Şubat 1878 tarihinde Meclis-i Mebusan'ı süresiz olarak tatil etmiş ve Kanun-i Esasi'yi askıya alarak istibdat dönemini başlatmıştır.

I. Jön Türk Kongresi (1902)

1902 yılında Paris'te toplanan kongrede Jön Türkler iki ana gruba ayrılmıştır. Ahmet Rıza liderliğindeki merkeziyetçi grup ile Prens Sabahaddin liderliğindeki yerinden yönetimi (adem-i merkeziyet) savunan grup arasında fikir ayrılıkları kesinleşmiştir.

Milletler Cemiyeti Üyeliği (1932)

Türkiye Cumhuriyeti, Batı dünyasıyla bütünleşme ve uluslararası barışa katkı sağlama politikaları doğrultusunda 18 Temmuz 1932 tarihinde Cemiyet-i Akvam'a (Milletler Cemiyeti) üye olmuştur.

Kadınlara Seçme ve Seçilme Hakkı (1934)

5 Aralık 1934 tarihinde yapılan anayasa değişikliği ile Türk kadınına milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır. Bu hakkın kullanımının ardından yapılan 1935 seçimlerinde 18 kadın milletvekili meclise girmiştir.

Uluslararası Kadınlar Birliği Kongresi (1935)

Türk kadınına siyasal hakların verilmesinin ardından, dünya genelinde oy hakkını savunan prestijli kuruluşlardan Uluslararası Kadınlar Birliği, 12. Kongresini 1935 yılında İstanbul'da gerçekleştirmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • III. Selim dönemi ıslahatlarının 'eskiyi yıkmadan yanına yeniyi kurmak' şeklinde ikili bir yapıya sahip olduğunu unutma; bu durum en büyük çıkmazıdır.
  • II. Mahmut dönemi Batılılaşmasını önceki dönemlerden ayıran en temel farkın 'kısmi değil, topyekûn ve yapısal' bir modernleşmeyi hedeflemesi olduğunu hatırla.
  • Tanzimat Fermanı'nın amacının din farkı gözetmeksizin bir 'Osmanlı milleti' (Osmanlıcılık) yaratarak azınlık isyanlarını engellemek olduğunu bil.
  • Yeni Osmanlılar ile Jön Türkler arasındaki farklara dikkat et; Yeni Osmanlılar sentezci ve meclis odaklıyken, Jön Türkler daha pozitivist ve devlet kurtarma odaklıdır.
  • Ziya Gökalp'in 'Hars' ve 'Medeniyet' ayrımını iyi öğren; bu kavramlar Cumhuriyet dönemi inkılaplarının kültürel dengesini açıklar.
  • 3 Mart 1924 tarihli üç büyük kanunu (Halifeliğin kaldırılması, Şer'iye ve Evkaf'ın kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat) laikleşmenin miladı olarak aklında tut.