← Ünite 3
Türk Vergi Sistemi

Ünite 3: Zirai Kazanç, Ücret ve Serbest Meslek Kazançlari

Hububatta Gerçek Usul Sınırı
Gelir Vergisi Kanunu'nun 54. maddesine göre, hububat ekili arazinin yüzölçümü toplamı taban arazide 900 dönümü, kıraç arazide ise 1700 dönümü aşan çiftçiler zirai kazançta doğrudan gerçek usule tabi olurlar.
Hayvancılıkta Gerçek Usul Limitleri
Zirai kazancın gerçek usulde vergilendirilmesi için hayvancılık sektöründe belirlenen yasal sınırlar büyükbaş hayvanlarda 150 adet, küçükbaş hayvanlarda ise 750 adet olarak uygulanmaktadır.
Arıcılıkta Gerçek Usul Sınırı
Arıcılık faaliyetiyle uğraşan çiftçilerin gerçek usulde vergilendirilmesi için sahip olmaları gereken kovan sayısı Gelir Vergisi Kanunu uyarınca 500 adet olarak belirlenmiştir.
Traktör ve Biçerdöver Ölçütü
Arazi büyüklüğüne bakılmaksızın, bir adet biçerdövere veya on yaşından küçük ikiden fazla traktöre sahip olan çiftçiler yasa gereği doğrudan gerçek usulde vergilendirilirler.

Anahtar Kavramlar

Zirai FaaliyetArazide, deniz, göl ve nehirlerde ekim, dikim, bakım, üretme ve yetiştirme yollarıyla doğrudan tabiattan yararlanarak bitki, hayvan ve mahsul elde edilmesi faaliyetidir. Örneğin, bir çiftçinin kendi tarlasında buğday yetiştirip satması bu kapsamdadır.
ÇiftçiZirai işletmeleri kendi nam ve hesabına işleten gerçek kişilere verilen kanuni unvandır. Gelir Vergisi Kanunu'na göre tüzel kişilerin çiftçi sayılması mümkün değildir.
Müstahsil MakbuzuGerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçilerden satın alınan zirai ürünler için, satın alan vergi sorumlusu tarafından düzenlenen ve ödemeyi belgeleyen resmi evraktır. Bu makbuz üzerinde yasal oranlarda vergi kesintisi gösterilir.
Zirai İşletme Hesabı Defteriİşletme hesabı usulüne tabi olan çiftçilerin tutmak zorunda olduğu, bir tarafına giderlerin diğer tarafına ise hasılatın kaydedildiği resmi defterdir.
Ücretİşverene tabi ve belirli bir iş yerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığında sağlanan para, ayın ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir. Örneğin, bir fabrikada çalışan işçiye ödenen aylık maaş ücrettir.
Safi ÜcretGayrisafi (brüt) ücretten, kanunda izin verilen yasal kesintiler ve indirimler yapıldıktan sonra kalan ve vergi tarifesinin uygulanacağı matrahı oluşturan tutardır.
Asgari Geçim İndirimi (AGI)Ücretlinin medeni durumu ve çocuk sayısına göre asgari ücretin brüt tutarı esas alınarak hesaplanan ve çalışanın gelir vergisinden düşülen indirim sistemidir. 2008 yılından itibaren vergi iadesi sisteminin yerine getirilmiştir.
Diğer ÜcretlilerKazançları basit usulde tespit edilen ticaret erbabı yanında çalışanlar veya özel hizmetlerde çalışan şoförler gibi, gerçek ücretlerinin tespiti mümkün olmayan ve vergileri götürü usulde hesaplanan ücretliler grubudur.
Serbest Meslek FaaliyetiSermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye dayanan ve bir işverene bağlı olmaksızın şahsi sorumlulukla yürütülen ticari olmayan işlerdir. Örneğin, bir avukatın bürosunda müvekkillerine hizmet vermesi bu faaliyete girer.
Serbest Meslek ErbabıSerbest meslek faaliyetini mutat meslek halinde, yani devamlı olarak kendi nam ve hesabına yürüten gerçek kişilerdir.
Tahsil İlkesiSerbest meslek kazançlarında gelirin elde edilmiş sayılması için paranın fiilen veya hesaben mükellefin tasarrufuna geçmiş olması gerektiğini belirten temel vergilendirme ilkesidir.
Serbest Meslek Kazanç DefteriSerbest meslek erbabının bir hesap dönemi boyunca elde ettiği hasılatı ve yaptığı mesleki giderleri günü gününe kaydettiği resmi defterdir.
Telif KazancıYazar, şair, ressam, bestekâr veya bilgisayar programcılarının ürettikleri fikir ve sanat eserlerini satarak veya haklarını devrederek elde ettikleri serbest meslek kazancı türüdür.
İşletme Büyüklüğü ÖlçüsüÇiftçilerin gerçek usulde vergilendirilip vergilendirilmeyeceğini belirleyen, ekili arazinin dönüm miktarı veya sahip olunan hayvan sayısı gibi kanuni sınırlardır.
Makine Parkı ÖlçüsüÇiftçinin sahip olduğu bir adet biçerdöver veya on yaşından küçük ikiden fazla traktör gibi araç sahipliğine göre doğrudan gerçek usule tabi tutulmasını sağlayan ölçüttür.
Diplomat MuaflığıYabancı ülkelerin Türkiye'deki elçi ve konsolos gibi temsilcilerinin, karşılıklılık esası çerçevesinde ücret gelirleri üzerinden gelir vergisinden muaf tutulması durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Ticaret Borsası Tevkifat Oranları

Çiftçilerden satın alınan hayvansal ürünlerin ticaret borsalarında tescil ettirilerek satın alınması halinde %1, borsa dışı alımlarda ise %2 oranında vergi kesintisi (tevkifat) yapılır.

Bitkisel Ürün Tevkifat Oranları

Çiftçilerden satın alınan bitkisel zirai mahsuller için ticaret borsalarında tescil ettirilerek yapılan alımlarda %2, borsa dışı alımlarda ise %4 oranında gelir vergisi tevkifatı uygulanır.

Engellilik İndirimi Dereceleri ve Tutarları

Çalışma gücü kaybına göre aylık olarak uygulanan engellilik indirimi tutarları; birinci derece (%80 kayıp) için 1200 TL, ikinci derece (%60 kayıp) için 650 TL ve üçüncü derece (%40 kayıp) için 290 TL'dir.

Asgari Geçim İndirimi Oran Dağılımı

AGI hesaplamasında brüt asgari ücretin yıllık tutarının; mükellefin kendisi için %50'si, çalışmayan eşi için %10'u, ilk iki çocuğun her biri için %7,5'i ve diğer çocukların her biri için %5'i esas alınır.

Diğer Ücretlilerde Matrah Hesabı

Diğer ücretliler kategorisindeki çalışanların yıllık safi ücret matrahı, takvim yılı başında geçerli olan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan yıllık brüt asgari ücret tutarının %25'i olarak kabul edilir.

Konut Tahsisinde İstisna Sınırı

Mülkiyeti işverene ait olan ve brüt alanı 100 metrekareyi aşmayan konutların çalışanlara mesken olarak tahsis edilmesi durumunda sağlanan menfaatler gelir vergisinden istisna edilmiştir.

Nüfus Sınırına Göre Halı Dokuma İstisnası

Köylerde veya son nüfus sayımına göre belediye içi nüfusu 5.000 kişiyi aşmayan yerlerde sadece el ile dokunan halı ve kilim imal eden işletmelerde çalışan işçilerin ücretleri vergiden istisnadır.

İkametgâh-Ofis Kira İndirimi

Kiraladığı ikametgâhının bir kısmını serbest meslek ofisi (muayenehane, yazıhane vb.) olarak kullanan mükellefler, ödedikleri kiranın tamamını mesleki gider olarak hasılattan indirebilirler.

Sınavda Dikkat Et

  • Zirai kazançta çiftçi sıfatının sadece gerçek kişilere tanındığını, şirketlerin (tüzel kişilerin) zirai faaliyetle uğraşsalar bile çiftçi sayılmayıp ticari kazanç hükümlerine tabi olduğunu unutmayın.
  • Zirai kazançta gerçek usule tabi çiftçilerin, ticari kazanç sahiplerinin aksine bilanço veya işletme hesabı usulünden dilediklerini seçme hakkına sahip olduklarını sınavda mutlaka hatırlayın.
  • Ücret kazancında 'bağımlılık' (işverene tabi olma) unsurunun ayırt edici kriter olduğunu, bağımsız çalışmanın ise serbest meslek kazancı doğuracağını aklınızda tutun.
  • Serbest meslek kazancında 'tahsil ilkesinin' geçerli olduğunu, yani hizmet verilmiş olsa bile bedeli tahsil edilmedikçe vergilendirilebilir gelirin doğmayacağını unutmayın.
  • Telif kazançları istisnasının sadece eser sahipleri ve onların kanuni mirasçıları için geçerli olduğunu; hakkı satın alan üçüncü kişilerin gelirlerinin GMSİ veya Değer Artış Kazancı sayılacağını karıştırmayın.
  • Serbest meslek erbabının ikametgâhının bir kısmını ofis olarak kullanması durumunda kiranın tamamını (%100), ancak ısıtma ve aydınlatma gibi giderlerin sadece yarısını (%50) indirebileceğine dikkat edin.