Ünite 13: Uluslararası Yönetim ve Kültürlerarası Farklılıklar

İkinci Dünya Savaşı Sonrası Dönem

İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan görece istikrarlı siyasi ortam, dünya ticaretinin önündeki engellerin kalkmasına ve uluslararası iş fırsatlarının hızla artmasına zemin hazırlamıştır. Bu dönemde nükleer savaş tehdidinin caydırıcılığı, ülkeleri askeri güç yerine ekonomik rekabete yönlendirmiştir.

Marshall McLuhan ve Küresel Köy

İletişim kuramcısı Marshall McLuhan tarafından 1962 yılında ortaya atılan 'küresel köy' kavramı, teknolojinin ve kitle iletişim araçlarının gelişmesiyle dünyadaki tüm insanların anında bilgi paylaşarak birbirine sıkı sıkıya bağlı tek bir topluluk haline gelmesini ifade eder.

ABD Hastaneleri ve Hindistan Örneği

Küresel kaynaklamanın en somut örneklerinden biri, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bazı hastanelerin, maliyetleri düşürmek ve zaman farkından yararlanmak amacıyla radyoloji raporlama hizmetlerini Hindistan'daki uzman radyologlardan temin etmesidir.

Disney'in Lisanslama Stratejisi

Disney, dünya genelinde milyarlarca dolarlık oyuncak, kıyafet ve hediyelik eşya pazarında doğrudan üretim riski almak yerine, yerel üreticilerle lisans anlaşmaları yaparak kendi karakterlerinin kullanım hakkını devretmekte ve telif geliri elde etmektedir.

Anahtar Kavramlar

KüreselleşmeDünya ulusları, pazarları, sosyal ve politik sistemleri arasındaki ekonomik, kültürel ve teknolojik bütünleşme sürecidir. Bu süreçte mal, hizmet, sermaye ve bilgi sınır ötesinde hızla hareket eder.

Uluslararası Yönetimİşletmelerin birden fazla ülkede gerçekleştirdiği faaliyetleri planlama, örgütleme, yöneltme ve denetleme sürecidir. Ulusal yönetimden farkı, çoklu kültürel ve hukuki çevrelerde uygulanmasıdır.

Kültürel ZekaBireylerin yeni ve farklı kültürel bağlamlara uyum sağlama, bu ortamlarda etkili bir şekilde iletişim kurma ve çalışabilme kapasitesidir. Bilişsel, motivasyonel ve davranışsal boyutlardan oluşur.

Küresel KaynaklamaMalzeme, iş gücü veya hizmetlerin maliyet avantajı sağlamak amacıyla dünyanın farklı bölgelerindeki en ucuz kaynaklardan temin edilmesidir. En düşük riskli küreselleşme yoludur.

LisanslamaBir işletmenin, başka bir ülkedeki üreticiye kendi markasını, patentini veya teknolojisini belirli bir ücret karşılığında kullanma hakkı vermesini içeren sözleşmeye dayalı uluslararasılaşma yöntemidir.

FranchisingBir hizmet veya perakende işletmesinin, kendi iş yapış yöntemlerini, markasını ve operasyonel sistemini yabancı pazardaki bağımsız girişimcilere belirli standartlar dahilinde kullandırmasıdır.

Ortak Girişim (Joint Venture)İki veya daha fazla bağımsız şirketin, riskleri, maliyetleri ve kaynakları paylaşarak yabancı bir pazarda yeni ve ortak bir işletme kurmasıyla gerçekleşen stratejik iş birliğidir.

Yabancı Bağlı KuruluşBir şirketin yabancı bir ülkede doğrudan sermaye yatırımı yaparak kendi üretim tesisini, ofisini veya fabrikasını kurmasıdır. En yüksek yatırım ve risk düzeyini temsil eder.

Pazar Arayışıİşletmelerin doymuş yerel pazarların ötesine geçerek büyüme ve satış potansiyeli yüksek olan yeni yabancı ülke pazarlarına ve müşteri kitlelerine erişme motivasyonudur.

Stratejik Varlık ArayışıÇok uluslu şirketlerin yerel bilgi birikimi, teknolojik yenilikler, Ar-Ge yetenekleri ve nitelikli insan kaynağına doğrudan erişmek amacıyla yabancı ülkelere yatırım yapmasıdır.

Uluslararası StratejiKüresel entegrasyon ve yerel uyum baskılarının düşük olduğu durumlarda, işletmelerin kendi iç pazar stratejilerini ve ürünlerini değiştirmeden yabancı pazarlara kopyalamasıdır.

Çok Uluslu StratejiYerel pazarlardaki talep farklılıklarına yanıt verebilmek için ürünlerin, hizmetlerin ve pazarlama stratejilerinin her ülkenin kendi ihtiyaçlarına göre uyarlanmasını öngören stratejidir.

Küresel StratejiMaliyet baskısının yüksek olduğu durumlarda, dünya genelinde standartlaştırılmış ürünler sunarak ölçek ekonomilerinden ve maliyet avantajlarından maksimum düzeyde yararlanmayı hedefleyen stratejidir.

Ulusötesi StratejiKüresel standartlaşmanın getirdiği maliyet verimliliği ile yerel pazarlara uyum sağlamanın getirdiği esnekliği aynı anda gerçekleştirmeyi hedefleyen karmaşık yönetim stratejisidir.

KonfigürasyonÇok uluslu bir şirketin değer zincirinde yer alan Ar-Ge, üretim, pazarlama gibi faaliyetleri hangi ülkelerde ve kaç farklı lokasyonda gerçekleştireceğini belirleme kararıdır.

KoordinasyonFarklı ülkelerde coğrafi olarak dağınık halde bulunan iştiraklerin ve faaliyetlerin, çok uluslu şirketin ortak hedefleri doğrultusunda entegre edilmesi ve uyumlu çalıştırılması sürecidir.

Güç MesafesiHofstede modelinde, bir toplumdaki hiyerarşik yapının, güç eşitsizliğinin ve otoritenin daha az güce sahip bireyler tarafından ne ölçüde kabul edilip normal karşılandığını gösteren boyuttur.

Evrenselcilik - ÖzelcilikTrompenaars modelinde, kuralların ve standartların her durumda istisnasız geçerli olduğunu savunan yaklaşım (evrenselcilik) ile ilişkilerin ve özel durumların öncelikli olduğunu savunan yaklaşım (özelcilik) arasındaki ikilemdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Toyota ve Subaru Ortak Girişimi

Otomotiv sektöründe yüksek Ar-Ge ve üretim maliyetlerini paylaşmak amacıyla Toyota ve Subaru firmaları stratejik bir ortaklık kurarak ortak platformda spor otomobiller geliştirmiş ve riskleri yarı yarıya paylaşmıştır.

BMW'nin Spartanburg Yatırımı

Alman otomotiv devi BMW, en yüksek düzeyde küreselleşme stratejisi izleyerek Amerika Birleşik Devletleri'nin Güney Karolina eyaletindeki Spartanburg şehrinde devasa bir doğrudan üretim tesisi kurmuş ve yabancı bağlı kuruluşunu hayata geçirmiştir.

Brezilya'nın Kahve İhracatı

Uluslararası Ticaret Teorisi'ndeki karşılaştırmalı üstünlükler ilkesine göre Brezilya, iklimsel ve coğrafi avantajları nedeniyle kahve üretiminde uzmanlaşarak dünyaya kahve ihraç etmekte, yüksek teknoloji gerektiren makineleri ise ithal etmektedir.

Toyota'nın ABD Üretim Kararı

Doğrudan Yabancı Yatırım Teorisi kapsamında Toyota, ABD pazarındaki gümrük vergilerinden kaçınmak (konum avantajı) ve kendi üretim teknolojisini korumak (mülkiyet ve içselleştirme avantajı) amacıyla ABD'de doğrudan üretim tesisleri açmıştır.

Nestlé'nin Yerel Damak Tadı Stratejisi

Çok uluslu stratejinin en başarılı uygulayıcılarından olan Nestlé, ürettiği kahve ve çikolata ürünlerinin şeker, aroma ve sertlik oranlarını her ülkenin yerel damak tadı tercihlerine göre farklılaştırarak pazara sunmaktadır.

IKEA'nın Küresel Standartlaşması

İsveçli mobilya üreticisi IKEA, küresel strateji doğrultusunda dünyanın neresinde olursa olsun tüm mağazalarında aynı demonte ürün yelpazesini, aynı mağaza düzenini ve aynı minimalist tasarım çizgisini sunarak yüksek maliyet tasarrufu sağlar.

Lipton'un Türkiye Pazarı Hamlesi

Ulusötesi strateji uygulayan Lipton, küresel marka gücünü arkasına alırken, Türkiye pazarında Türk tüketicisinin geleneksel demleme çay alışkanlığına uygun olarak Doğu Karadeniz çay harmanlarını özel olarak geliştirip pazara sunmuştur.

McDonald's'ın Moskova Algısı

Kültürel farklılıkların iş dünyasındaki algısına dair çarpıcı bir örnek olarak McDonald's, ABD'de hızlı ve ucuz bir ayaküstü yemek yeri olarak görülürken, Rusya'da (özellikle ilk açıldığı yıllarda Moskova'da) bir prestij ve sosyal statü sembolü olmuştur.

Hofstede'nin IBM Araştırması

Geert Hofstede, kültürel boyutlar teorisini geliştirmek amacıyla çok uluslu teknoloji şirketi IBM'in 40'tan fazla ülkedeki 116.000'den fazla çalışanından anket yoluyla veri toplamış ve yönetim literatürünün en kapsamlı kültür araştırmasını yapmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Küreselleşme yollarını yatırım ve risk düzeyine göre ezberleyin; 'Küresel Kaynaklama' en düşük, 'Yabancı Bağlı Kuruluş' ise en yüksek düzeydedir.
IKEA örneği üzerinden 'Küresel Strateji'nin standartlaşma ve ölçek ekonomisi odaklı olduğunu, Nestlé örneği üzerinden ise 'Çok Uluslu Strateji'nin yerel uyum odaklı olduğunu unutmayın.
Hofstede ve Trompenaars modellerinin boyutlarını birbirine karıştırmayın; örneğin 'Güç Mesafesi' Hofstede'ye, 'Evrenselcilik-Özelcilik' ise Trompenaars'a aittir.
Uluslararasılaşma amaçlarından 'Stratejik Varlık Arayışı'nın hammadde değil, yerel bilgi, teknoloji ve yeteneklere erişim amacı taşıdığına dikkat edin.
Düşük ve yüksek belirsizlikten kaçınma kültürlerinin iş ortamındaki yansımalarını (örneğin kurallara bağlılık derecesi) sınav sorularında ayırt edebilmek için iyi analiz edin.
Ulusötesi stratejinin hem maliyet düşürme (küresel entegrasyon) hem de yerel uyum sağlama baskısının aynı anda yüksek olduğu durumlarda seçildiğini aklınızda tutun.