Ünite 1: Dünya ve Türkiye’ de Hayvancılık

Küresel Tarımsal Değerde Hayvancılığın Payı

Hayvancılık sektörü, küresel tarımsal üretim değerinin %40'ını tek başına sağlamaktadır. Sektör, dünya genelinde yaklaşık 1.3 milyar insanın geçim kaynağını doğrudan desteklemekte ve kırsal nüfusun gıda güvenliğini güvence altına almaktadır.

Hayvancılıkta Yem İçin Kullanılan Tarım Arazileri

Dünya genelindeki toplam tarım arazilerinin üçte biri (%33.3) sadece çiftlik hayvanlarına yem üretmek amacıyla kullanılmaktadır. Bu durum, hayvancılığın bitkisel üretim ve arazi kullanımı üzerindeki devasa etkisini ortaya koymaktadır.

2016 Yılı Küresel Hayvancılık Dış Ticaret Hacmi

2016 yılında dünya genelinde toplam 301.3 milyar ABD doları tutarında hayvancılık ihracatı ve 285.2 milyar ABD doları tutarında ithalat gerçekleştirilmiştir. ABD, 26.1 milyar dolar ihracat ile bu alanda dünya lideridir.

Dünya Tavuk Varlığındaki Devasa Artış

Dünyadaki tavuk sayısı 2000 yılında 14.39 milyar baş iken, 2016 yılında yaklaşık %58 artış göstererek 22.70 milyar başa ulaşmıştır. Tavuk, dünyada sayısı en fazla olan çiftlik hayvanı unvanını korumaktadır.

Anahtar Kavramlar

Biyolojik YararlılıkTüketilen besinlerdeki proteinlerin ve amino asitlerin vücut tarafından sindirilip kullanılabilme derecesidir. Hayvansal proteinlerin biyolojik yararlılığı, bitkisel proteinlere göre çok daha yüksektir.

Kültür IrkıBelirli verim yönlerini (et veya süt) artırmak amacıyla uzun yıllar boyunca sistemli bir şekilde ıslah edilmiş, yüksek verimli hayvan ırklarıdır. Türkiye'deki sığır varlığının %48.9'unu kültür ırkları oluşturmaktadır.

Melez IrkYüksek verimli yabancı kültür ırkları ile yerel çevre koşullarına dayanıklı yerli ırkların çiftleştirilmesi sonucu elde edilen, her iki grubun da iyi özelliklerini taşıyan hayvanlardır.

Kesif YemHacmine oranla besin maddesi ve enerji değeri yüksek, sindirilebilirliği fazla olan yoğunlaştırılmış hayvan yemleridir. Kış aylarında meraların yetersiz olduğu dönemlerde hayvan beslemede kritik rol oynar.

Esansiyel Amino Asitİnsan vücudu tarafından sentezlenemeyen ve mutlaka dışarıdan besinler yoluyla alınması zorunlu olan temel protein yapı taşlarıdır. Hayvansal gıdalar bu asitler bakımından oldukça zengindir.

Sözleşmeli Üretim ModeliÜretici ile sanayici veya entegre tesis arasında, üretilecek ürünün miktarı, kalitesi ve fiyatı gibi koşulların önceden belirlendiği bir anlaşmaya dayalı üretim şeklidir. Türkiye'de tavukçuluk sektörü bu modelle gelişmiştir.

Mera HayvancılığıHayvanların beslenme ihtiyaçlarının büyük oranda doğal otlak ve meralardan karşılandığı, iklim koşullarına bağımlı, geleneksel ve düşük verimli bir hayvancılık sistemidir.

Ahır Hayvancılığı (Besicilik)Hayvanların kapalı veya yarı açık barınaklarda, kontrollü koşullarda, dengeli rasyonlar ve kaliteli yemlerle beslenerek yüksek et ve süt verimi elde edilmesini amaçlayan modern hayvancılık yöntemidir.

Büyükbaş HayvanSığır, manda, deve ve at gibi cüssece büyük olan, et, süt, iş gücü veya diğer ürünlerinden yararlanılan evcil çiftlik hayvanlarının genel adıdır.

Küçükbaş HayvanKoyun ve keçi gibi cüssece daha küçük olan, özellikle kurak ve yarı kurak iklim bölgelerindeki meraları değerlendirebilen çiftlik hayvanlarıdır.

Kanatlı SektörüTavuk, hindi, ördek, kaz ve bıldırcın gibi evcil kuş türlerinin et ve yumurta üretimi amacıyla yetiştirildiği, sanayileşme düzeyi yüksek hayvancılık koludur.

Birim VerimHayvancılıkta tek bir hayvandan (baş başına) elde edilen ortalama ürün (et, süt, yumurta vb.) miktarıdır. Hayvancılığın gelişmişlik düzeyini gösteren en önemli parametrelerden biridir.

Yaşam PayıBir hayvanın herhangi bir verim (et, süt vb.) üretmeksizin, sadece hayati fonksiyonlarını sürdürebilmesi ve mevcut canlı ağırlığını koruyabilmesi için tüketmesi gereken minimum besin maddesi miktarıdır.

Vejetasyon PeriyoduBitkilerin büyüme, gelişme ve olgunlaşma süreçlerini tamamladığı, sıcaklığın ve nemin uygun olduğu yıllık dönemdir. Kısa sürdüğü yüksek rakımlı bölgelerde tarım yerine süt hayvancılığı tercih edilir.

KımızKısrak (at) sütünün fermente edilmesiyle elde edilen, özellikle Türk soylarının yoğun yaşadığı Orta Asya coğrafyasında geleneksel olarak tüketilen hayvansal bir içecektir.

KazeinSütün içinde bulunan, yüksek biyolojik değere sahip olan ve peynir yapımında pıhtıyı oluşturan ana süt proteinidir. Dünyada ticareti yapılan önemli bir hayvansal yan üründür.

Diğer Önemli Bilgiler

Kişi Başı Günlük Protein ve Kalori Standartları

Yetişkin bir insanın dengeli beslenebilmesi için günde 2800-3000 kalori ve 75-80 gram protein alması gerekir. Alınan bu proteinin en az 30-35 gramının yüksek biyolojik yararlılığa sahip hayvansal kaynaklardan gelmesi şarttır.

Dünya Et Üretiminde Kıtasal Liderlik Değişimi

Dünya et üretiminde 1986 yılında Avrupa kıtası en yüksek üretim miktarıyla lider konumdayken, 1996 yılından itibaren Asya kıtası liderliği devralmış ve günümüze kadar bu üstünlüğünü sürdürmüştür.

Çin'in Küresel Yumurta Üretimindeki Hakimiyeti

2016 yılı verilerine göre dünya genelinde üretilen 80.8 milyon ton yumurtanın 32.4 milyon tonunu tek başına Çin üretmiştir. Bu miktar, küresel yumurta üretiminin yaklaşık %40'ına denk gelmektedir.

2017 Yılı Ülkelere Göre Kişi Başı Et Tüketim Rekorları

2017 yılında kişi başına yıllık sığır eti tüketiminde Arjantin (41.2 kg), domuz etinde Avrupa Birliği (32.5 kg), kanatlı etinde ABD (48.8 kg) ve koyun etinde Avustralya (8.5 kg) ile kendi kategorilerinde ilk sırada yer almıştır.

Japonya'nın Yumurta Tüketimindeki Liderliği

2016 yılı verilerine göre Japonya, kişi başına yıllık ortalama 331 adet yumurta tüketimi ile dünyada ilk sırada yer almaktadır. Gelişmiş ülkelerde bu oran genellikle yıllık 210 adedin üzerindedir.

Türkiye'nin 2017 Yılı Büyükbaş ve Küçükbaş Hayvan Varlığı

2017 yılında Türkiye'de büyükbaş hayvan sayısı bir önceki yıla göre %13.2 artarak 16 milyon 105 bin başa, küçükbaş hayvan sayısı ise 44 milyon 313 bin başa (33.6 milyon koyun, 10.6 milyon keçi) yükselmiştir.

Türkiye'nin Süt Üretim Miktarı ve Tür Dağılımı

Türkiye'de 2017 yılında toplam 20.7 milyon ton süt üretilmiştir. Bu üretimin %90.6'sı inek sütünden elde edilirken, %6.5'i koyun, %2.5'i keçi ve %0.3'ü manda sütünden karşılanmıştır.

Türkiye'nin Kişi Başı Yıllık Et Tüketim Yetersizliği

2017 yılı verilerine göre Türkiye'de kişi başına yıllık et tüketimi yaklaşık 30 kg'dır. Bu miktar, dünya ortalaması olan 34 kg'ın, Avrupa Birliği'nin (70 kg) ve ABD'nin (99 kg) oldukça gerisinde kalmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

Dünya et, süt ve yumurta üretiminde kıtasal liderlik sorularında 1980'lerden sonra liderliği Avrupa'dan devralan 'Asya' kıtasına dikkat edin.
Türkiye'de kişi başı yıllık taze süt tüketiminin (188.7 kg) gelişmiş ülkelerin bile çok üzerinde olduğunu ve dünya birincisi olduğunu unutmayın.
Türkiye'deki sığır varlığının ırk dağılımı sorulursa, en yüksek payın 'Kültür Irkı' (%48.9), en düşük payın ise 'Yerli Irk' (%10.1) olduğunu aklınızda tutun.
Türkiye'de en fazla üretilen et türünün kırmızı et değil, 'kanatlı eti' (beyaz et) olduğunu ve miktarının 1.8 milyon tonu aştığını unutmayın.
Yumurta tüketiminde dünya liderinin kişi başı yıllık 331 adet ile 'Japonya', üretimde ise dünya payının %40'ına sahip olan 'Çin' olduğunu karıştırmayın.
Türkiye'de hayvancılıkta modernleşme ve büyük ölçekli tesisleşmeye geçişin miladı olarak devlet politikalarının değiştiği '2000'li yıllar' vurgulanmaktadır.