← Ünite 2
Zootekni ve Genetik

Ünite 2: Zootekni ve Tanımlar

İlk Evciltme Merkezi
Tarihsel ve arkeolojik araştırmalara göre, dünyadaki ilk evcilleştirme faaliyetleri Güneybatı Asya merkezli başlamış olup, en önemli evciltme merkezleri Orta ve Batı Asya'dır.
İlk Evcilleştirilen Hayvanlar
İnsanlık tarihinde evcilleştirilerek kontrol altına alınan ve insan yaşamına dahil edilen ilk hayvan türlerinin koyun ve köpek olduğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır.
Evciltmenin Süt Verimine Etkisi
Yabani sığırlarda yılda sadece 250-300 kg olan süt verimi, evciltme ve ıslah çalışmaları sonucunda modern kültür ırkı sığırlarda yılda 5-10 tona kadar yükseltilmiştir.
Pinter'in Matematiksel Eşgal Teorisi
1668 yılında araştırmacı Pinter, hayvanların dış görünüşlerini (eşkallerini) değerlendirmek ve onlar hakkında karar verebilmek için matematiksel prensipler ortaya koymuştur.

Anahtar Kavramlar

ZootekniEkonomik değeri olan hayvanlardan, hayvan refahını da gözeterek en kaliteli, en bol ve en ucuz ürünü elde etmek amacıyla yetiştirme, bakım, besleme ve ıslah yöntemlerini uygulayan bilim dalıdır.
EvciltmeYabani hayvanların çeşitli verimlerinden ve güçlerinden yararlanmak amacıyla insanlar tarafından kontrol altına alınması, beslenmesi ve insan yaşamına alıştırılması sürecidir.
Yemden Yararlanma KabiliyetiBir hayvanın tükettiği yem içerisindeki besin maddelerini et, süt, yumurta gibi ekonomik hayvansal ürünlere dönüştürme oranı ve verimliliğidir.
Morfolojik Irk KarakterleriHayvanların dış yapısında kolayca görülebilen, az sayıda genle kontrol edilen ve çevre şartlarından neredeyse hiç etkilenmeyen ayırt edici özelliklerdir.
DermisDerinin ortasında yer alan, derinin yaklaşık yüzde 90'ını oluşturan, fibroelastik bağ dokudan zengin, esneklik ve dayanıklılık sağlayan damarlı tabakadır.
DonHayvanların vücudunu örten kılların bir bütün olarak gösterdiği renk veya renklerin karışımıdır; sığır ve koyunlarda önemli bir ırk karakteridir.
NişaneHayvanların donları üzerinde, özellikle baş, burun, bacak ve gövde bölgelerinde bulunan ayırt edici beyaz lekelere verilen isimdir.
SekiKoyu donlu atların bacaklarında, tırnak bitiminden başlayarak yukarıya doğru uzanan farklı yüksekliklerdeki beyaz nişanelerdir.
EşgalBir hayvanın gözle görülebilen, tanımlanmasına ve değerlendirilmesine imkan tanıyan tüm dış morfolojik özelliklerinin bütünüdür.
TenasüpErgin bir hayvanda vücudun ön, orta ve arka bölümlerinin birbiriyle gösterdiği yapısal uyum, denge ve orantılılık durumudur.
Paralellogram YöntemiSettegast tarafından geliştirilen, hayvan gövdesini hayali yatay ve dikey çizgilerle üç eşit dikdörtgene bölerek tenasübü ölçen geometrik değerlendirme metodudur.
CidagoBoyun ile sırt arasında, omuzların üst kısmında yer alan ve ön bacakların gövdeye bağlanarak yük taşımasını sağlayan anatomik bölgedir.
Açlık Çukuru (Böğür)Hayvanların gövdesinde, son kaburgalar ile leğen kemiğinin çıkıntıları arasında kalan, beslenme durumunu yansıtan çöküntü bölgesidir.
KonstitüsyonCanlının genetik yapısı ile çevre etkileşimi sonucu oluşan, morfolojik ve fizyolojik fonksiyonlarının uyumuyla çevreye ve hastalıklara gösterdiği direnç yeteneğidir.
KondisyonHayvanın genetik yapısından bağımsız olarak, tamamen bakım ve besleme koşullarına bağlı olarak değişen anlık dış görünüşü, etlilik ve yağlılık durumudur.
Vücut Kondisyon Skoru (VKS)Süt sığırcılığında hayvanların yağlılık derecesini belirlemek amacıyla sırt, bel ve sağrı bölgelerinin gözle ve elle muayene edilerek 1 ile 5 arasında puanlanması yöntemidir.
Ester ÇizgisiDoru, kula ve sincabi donlu hayvanlarda yeleden başlayıp kuyruğa kadar sırt çizgisi boyunca uzanan koyu renkli şerit şeklindeki nişanedir.

Diğer Önemli Bilgiler

Settegast ve Paralellogram Yöntemi

Settegast, Pinter'in matematiksel görüşlerini destekleyerek hayvan gövdesini ön, orta ve arka olmak üzere üç eşit dikdörtgene bölen Paralellogram yöntemini geliştirmiştir.

Koyunlarda Deri Kalınlığı Bölgeleri

Koyunların vücudunda derinin kalınlığı homojen değildir; dış etkenlere ve yaralanmalara en açık olan sırt, ense ve boyun bölgelerinde deri en kalın seviyededir.

Arap Atlarında Kuyruk Bağlantısı

Arap atı ırkının en belirgin morfolojik özelliklerinden biri, kuyruğun sağrıya normalden daha yukarıdan bağlandığı 'yüksek kuyruk' yapısına sahip olmasıdır.

Sığırlarda Meme Anatomisi

Sığır türündeki dişi hayvanlarda inguinal bölgede yer alan meme sistemi, anatomik olarak dört bağımsız meme bezinden ve dört meme başından oluşur.

Koyun ve Keçilerde Meme Yapısı

Koyun ve keçi türlerinde meme sistemi sığırlardan farklı olarak sadece iki adet meme bezinden ve iki adet meme başından meydana gelmektedir.

Kondisyon Skoru 1 Tanımı

VKS sisteminde 1 puan alan inekler aşırı zayıftır; kemik yapıları tamamen belirgindir, kuyruk sokumunda hiç yağ yoktur ve tüyleri kaba, karışık görünümdedir.

Kondisyon Skoru 5 Tanımı

VKS sisteminde 5 puan alan inekler obezdir; kemik çıkıntıları yağ tabakası altında tamamen kaybolmuştur, kuyruk sokumu yağa gömülmüştür ve hareketleri kısıtlıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Zootekninin genel ve özel zootekni ayrımına dikkat edin; genel zootekni evciltme ve ıslah gibi genel kuralları incelerken, özel zootekni türleri tek tek ele alır.
  • Evciltmenin morfolojik etkilerinde köpeklerin vücut yapısının küçüldüğünü, koyun ve keçilerin ise büyüdüğünü unutmayın; sınavda çeldirici olarak gelebilir.
  • Doru donun tanımını iyi öğrenin; gövde kırmızı (al), bacak uçları, yele ve kuyruk siyah ise doru dondur.
  • Ester çizgisinin doru, kula ve sincabi donlarda görülen sırt çizgisi olduğunu ve bir 'beden nişanesi' olduğunu unutmayın.
  • Tenasüpün Settegast'ın Paralellogram yöntemiyle ölçüldüğünü ve gövdeyi üç eşit dikdörtgene böldüğünü aklınızda tutun.
  • Koyunlarda başın kaba ve büyük olmasının 'geç gelişmenin' işareti olduğunu ve yetiştiricilikte istenmediğini bilin.
  • Konstitüsyonun genetik temelli kalıcı bir direnç (bünye) olduğunu, kondisyonun ise bakım-beslemeyle değişen geçici bir dış görünüş (yağlılık) olduğunu karıştırmayın.
  • Vücut Kondisyon Skoru (VKS) puanlamasında 1'in aşırı zayıf, 3'ün ideal orta, 5'in ise obez olduğunu ezberleyin.