Ünite 3: Döl ve Süt Verimi

%20 Yıllık Ayıklama Oranı

Sürülerde her yıl hastalık, yaşlılık, sakatlık ve düşük verim gibi nedenlerle mevcut hayvanların ortalama %20'si sürüden çıkarılır ve yerlerine genç damızlıklar seçilir.

1 Litre Süt İçin 400 Litre Kan

İneklerde memenin süt üretim kapasitesini ve fizyolojik zorlanmasını gösteren en somut veri, 1 litre süt sentezi için meme dokusundan tam 400 litre kanın geçmek zorunda olmasıdır.

Sığırda Gebelik Süresi

Sığırlarda gebelik süresi ortalama 9 ay 10 gün (yaklaşık 280 gün) olup, bu süre ırka, yaşa, yavrunun cinsiyetine ve doğum mevsimine göre küçük değişiklikler gösterebilir.

Koyun ve Keçide Gebelik Süresi

Koyun ve keçi türü küçükbaş hayvanlarda gebelik süresi ortalama 5 ay (yaklaşık 150 gün) sürmekte ve doğumlar genellikle meraların yeşerdiği bahar aylarına denk getirilmektedir.

Anahtar Kavramlar

Ergenlik ÇağıGenç hayvanlarda üreme organlarının gelişerek fonksiyonel üreme hücreleri (erkeklerde spermatozoit, dişilerde ovum) üretmeye başladığı ve ilk eşeysel faaliyetlerin görüldüğü gelişim dönemidir.

Cinsel Olgunluk ÇağıHayvanlarda cinsel faaliyetlerin en üst düzeye ulaştığı ve hayvanın fizyolojik olarak ilk defa damızlıkta (çiftleşmede) kullanılabileceği olgunluk dönemidir.

Östrüs (Kızgınlık)Dişi memeli hayvanların erkeği kabul ettiği, çiftleşme isteği gösterdiği ve döl yatağının döllenmeye hazır olduğu, türe göre 1-7 gün süren dönemdir.

Suni TohumlamaErkek hayvandan alınan spermanın, laboratuvar ortamında uygun işlemlerden geçirildikten sonra mekanik yollarla dişi üreme kanalına bırakılması işlemidir.

Kastrasyon (Eneme)Erkek hayvanlarda testislerin, dişilerde ise yumurtalıkların operasyonla çıkarılması veya fonksiyonlarının kalıcı olarak engellenmesi işlemidir.

LaktasyonMemeli dişi hayvanların doğum yaptıktan sonra yavrularını beslemek ve büyütmek amacıyla meme dokusundan süt salgılaması sürecidir.

Kolostrum (Ağız Sütü)Doğumdan sonraki ilk 3-4 gün boyunca salgılanan, yüksek düzeyde antikor, mineral ve besin maddesi içeren, yavruyu hastalıklardan koruyan özel içerikli süttür.

Fürstenberg RozetiMeme başı kanalının iç kısmında yer alan, sütün dışarı sızmasını önleyen ve dışarıdan memeye bakteri girişini engelleyen koruyucu doku katlanmasıdır.

Sütün İndirilmesiMeme başının uyarılmasıyla hipofizden salgılanan oksitosin hormonunun etkisiyle alveollerdeki sütün kanallara ve meme boşluğuna aktarılması olayıdır.

Sütün ÇekilmesiSağım esnasında korku veya acı nedeniyle salgılanan epinefrin (adrenalin) hormonunun, oksitosinin etkisini bloke ederek sütün indirilmesini engellemesi durumudur.

Kuru DönemSütten kesilme ile bir sonraki doğum (buzağılama) arasında geçen, ineğin sağılmadığı ve meme dokusunun dinlendirildiği ortalama 2 aylık süredir.

MastitisMeme dokusunun genellikle bakteriyel kökenli, süt veriminde ve kalitesinde büyük düşüşlere neden olan enfeksiyöz yangısı ve hastalığıdır.

Meme ÖdemiÖzellikle yeni doğum yapan düvelerde doğumdan iki hafta önce başlayıp doğumdan sonra 2-3 hafta sürebilen fizyolojik meme şişliğidir.

Elde SıfatKızgınlık gösteren dişi hayvanların, yetiştirici tarafından önceden belirlenmiş ve numaralandırılmış erkek hayvanlarla kayıt altında çiftleştirilmesi yöntemidir.

Flushing (Ek Yemleme)Koyun yetiştiriciliğinde sıfat (koç katımı) öncesinde dişilere yapılan yoğun ve kaliteli ek besleme ile döl verimi ve ikizlik oranını artırma uygulamasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

At ve Tavukta Üreme Süreleri

At yetiştiriciliğinde gebelik süresi ortalama 11 ay sürerken, kanatlılardan tavuklarda kuluçka süresi (civciv çıkış süresi) tam 3 hafta (21 gün) olarak gerçekleşir.

Damızlıkta İlk Kullanma Sınırı

Genç damızlık erkek ve dişi hayvanların ilk kez çiftleştirilebilmesi için kendi ırklarına ait ergin canlı ağırlıklarının en az %70'ine ulaşmış olmaları fizyolojik bir zorunluluktur.

Mevsimsel Kızgınlık Dönemi

Koyun ve keçiler gün ışığının kısalmaya başladığı Haziran ile Kasım ayları arasında mevsimsel kızgınlık gösterirken, sığırlar yılın her döneminde kızgınlık gösterebilirler.

Meme Dokusunda Süt Dağılımı

Sağlıklı bir meme bezinde sentezlenen sütün yaklaşık %60'ı alveollerde (süt üreten kesecikler) depolanırken, geri kalan %40'ı süt kanalları ve süt boşluklarında bulunur.

Ön ve Arka Meme Verim Oranı

İnek memesinde arka yarı ön yarıya göre daha büyük olup, laktasyon boyunca üretilen toplam sütün %60'ı arka meme loplarından, %40'ı ise ön loplardan elde edilir.

İdeal Laktasyon Süresi

Yüksek verimli kültür ırkı süt sığırlarında laktasyon süresinin ekonomik ve fizyolojik olarak en ideal uzunluğu 10 ay, yani tam 305 gün olarak kabul edilir.

Üçlü Sağımda %20 Verim Artışı

Süt sığırcılığında günde iki kez yapılan sağım yerine eşit aralıklarla günde üç kez sağım yapılması, memedeki iç basıncı düşürerek süt veriminde %20 oranında artış sağlar.

Sınavda Dikkat Et

Döl veriminin kalıtım derecesinin düşük olduğunu unutmayın; bu yüzden sürüde döl verimini seleksiyonla artırmak çok zordur, melezleme tercih edilmelidir.
İneklerde ideal laktasyon süresinin 305 gün (10 ay) ve kuru dönem süresinin 2 ay (60 gün) olduğunu sınav sorularında mutlaka hatırlayın.
Sütün indirilmesini sağlayan hormonun Oksitosin, sütün çekilmesine (engellenmesine) yol açan hormonun ise Epinefrin (Adrenalin) olduğunu karıştırmayın.
Meme dokusunda sütün %60'ının alveollerde, %40'ının ise kanal sisteminde depolandığı bilgisini sayısal soru olarak karşınıza çıkabilir.
Süt sığırlarının soğuktan ziyade sıcaktan etkilendiğini, en uygun konfor sıcaklığının 5-15 °C olduğunu ve 25 °C üzerinde sıcaklık stresinin başladığını unutmayın.
Genç hayvanların damızlıkta kullanılabilmesi için kendi ırklarının ergin canlı ağırlıklarının en az %70'ine ulaşmış olmaları gerektiği kuralını aklınızda tutun.