← Ünite 4
Zootekni ve Genetik

Ünite 4: Et, Yumurta ve Yapağı Verimi

Büyüme Süreleri ve Sınırları
Hayvanlarda doğum ağırlığının iki katına ulaşması için geçen süre koyunlarda 20-30 gün iken, sığırlarda 40-50 gündür. Büyüme süreci koyunlarda ortalama 3 yaşında, sığırlarda ise 5 yaşında tamamen durur.
Besi İşletmelerinde Yem Maliyeti
Et üretimi yapan besi işletmelerinde toplam üretim maliyetlerinin yaklaşık %60-70 gibi çok büyük bir kısmını yem giderleri oluşturur. Bu nedenle dengeli rasyon hazırlamak karlılık için kritiktir.
Sığır Karkas Kompozisyonu
Standart bir sığır karkasında toplam yenilebilir et miktarı karkas ağırlığının yaklaşık %80'ini oluştururken, geriye kalan %15-20'lik kısmı ise kemik dokusundan meydana gelir.
Etin Olgunlaşma Koşulu
Yeni kesilen hayvanların kasları sert ve sindirimi zordur. Etin olgunlaşması, yumuşaması ve lezzetlenmesi için kesimden sonra mutlaka +4 °C sıcaklıkta 24 saat boyunca bekletilmesi gerekir.

Anahtar Kavramlar

KarkasKasaplık hayvanların kesildikten sonra kanı akıtılıp derisi, başı, ayakları ve iç organları ayrıldıktan sonra geriye kalan gövde kısmıdır. Koyunlarda böbrekler ve böbrek çevresi yağları karkas kapsamında değerlendirilir.
Karkas RandımanıElde edilen karkas ağırlığının, hayvanın kesim öncesindeki canlı ağırlığına olan yüzde oranıdır. Hayvanın besi durumu, ırkı ve kondisyonu randıman oranını doğrudan etkiler.
Telafi BüyümesiGelişme döneminde yetersiz beslenme nedeniyle akranlarına göre zayıf kalan hayvanların, daha sonraki dönemde iyi besleme koşullarıyla akranlarından daha hızlı büyüyerek aradaki farkı kapatması durumudur.
MermerleşmeKarkas kalitesini belirleyen en önemli unsurlardan biri olup, yağ dokusunun kas lifleri arasına homojen ve ince damarlar şeklinde dağılması durumudur. Etin lezzetini ve yumuşaklığını artırır.
Oviduct (Yumurta Yolu)Tavuklarda ovaryumda olgunlaşan yumurta sarısının sırasıyla infundibulum, magnum, isthmus, uterus ve vagina bölümlerinden geçerek tam bir yumurta haline gelmesini sağlayan kanaldır.
InfundibulumYumurta yolunun huni şeklindeki ilk bölümü olup, ovulasyonla serbest kalan yumurta sarısının buraya düşmesiyle döllenmenin gerçekleştiği yerdir. Yumurta sarısı burada yaklaşık 15 dakika kalır.
MagnumYumurta yolunun en uzun bölümlerinden biri olup, yumurta sarısının etrafının yumurta akı (albümin) tabakasıyla kaplandığı yerdir. Yumurta burada yaklaşık 3 saat boyunca kalır.
ŞalazYumurta akının içinden uzanarak yumurta sarısını yumurtanın tam merkezinde dengede tutmaya yarayan, sarmal yapıdaki iki adet yoğunlaşmış protein lifidir.
KanibalizmTavukların yetersiz beslenme, aşırı ışık, kalabalık veya stres gibi nedenlerle birbirlerini gagalayarak yaralaması veya öldürmesi şeklinde ortaya çıkan istenmeyen bir davranış bozukluğudur.
Zorlamalı Tüy DökümüYumurta verimi düşen yaşlı tavuk sürülerinde, verim dönemini uzatmak amacıyla yem, su ve ışık kısıtlaması gibi yöntemlerle tüylerin dökülmesinin ve üreme sisteminin yenilenmesinin tetiklenmesidir.
Yapağı RandımanıKırkım sonrasında elde edilen kirli yapağının yıkanıp yabancı maddelerden arındırıldıktan sonraki temiz ağırlığının, başlangıçtaki kirli ağırlığına olan yüzde oranıdır.
Kemp KılYapağıda istenmeyen, iki kırkım arasında büyüyüp dökülen, kalın çaplı, içi boş, boya tutmayan, beyaz renkli ve kırılgan yapıdaki ölü kıllardır.
Primer FolikülKoyunların derisinde bulunan ve genellikle üçlü gruplar halinde dizilerek kalın, medullalı ve kemp kıllarının oluşmasını sağlayan birincil kıl folikülleridir.
KütikülaYapağı kılının en dış tabakası olup, balık puluna benzeyen hücrelerden oluşur. Bu tabaka yapağının keçeleşme özelliğini ve dış etkenlere karşı korunmasını sağlar.
Yapağı SortimentiYapağının incelik, uzunluk ve diğer fiziksel özelliklerine göre yapılan kalite sınıflandırmasıdır. İngiliz sisteminde 453 gram temiz yünden elde edilen çile sayısı ile ölçülür.

Diğer Önemli Bilgiler

Yumurtanın Ağırlık Dağılımı

Ortalama 56-58 gram ağırlığındaki standart bir tavuk yumurtasının kısımlara göre dağılımı; %11 kabuk, %57 yumurta akı ve %32 yumurta sarısı şeklindedir.

Yumurtanın Kimyasal Yapısı

Besin değeri oldukça yüksek olan bir adet standart yumurtada ortalama 6 gram protein, 5 gram yağ ve 0,6 gramdan daha az karbonhidrat bulunurken, yumurtanın %65-66'sı sudan oluşur.

Yumurta Tavuklarının Verim Ömrü

Yumurta üretiminde ekonomik verimlilik açısından hafif yumurtacı ırklar ve hibritleri en fazla 18 ay, ağır yumurtacı ırklar ise en fazla 14 aylık yaşa kadar üretimde tutulmalıdır.

Kuluçkalık Yumurta Depolama Limitleri

Kuluçkalık yumurtalar toplandıktan sonra en az 3 gün bekletilmelidir. Depolama süresi uzadıkça çıkış gücü düşer ancak uygun çevre koşullarında en fazla 14 güne kadar muhafaza edilebilirler.

Kuluçkada Oksijen Oranı Etkisi

Kuluçka makinelerindeki havalandırma hayati önem taşır. Kuluçka havasındaki oksijen oranında meydana gelecek her %1'lik azalma, kuluçka çıkış randımanını %5 oranında düşürür.

Kıl Foliküllerinin Çıkış Süresi

Koyunların derisinde bulunan kıl foliküllerinde yeni bir kılın gelişmeye başlaması ile bu kılın deri yüzeyine çıkması arasında geçen süre ortalama 3 ila 8 hafta arasındadır.

Yapağı İncelik Değerleri

Yapağılarda kıl inceliği (çapı) 10 ile 70 mikron arasında değişir. En kaliteli ince yapağılar olan Merinoslarda kıl çapı 10-30 mikron iken, kemp kıllarda bu değer 250-300 mikrona kadar ulaşır.

Sınavda Dikkat Et

  • Karkas randımanı hesaplanırken karkas ağırlığının kesim öncesi canlı ağırlığa oranlandığını unutmayın; sınavda bu iki değerin yerini karıştırmayın.
  • Yumurtanın kısımlarının oluşum sırasını (Infundibulum -> Magnum -> Isthmus -> Uterus -> Vagina) ezberleyin; sınavda kronolojik sıra sorulabilir.
  • Kuluçka süresince oksijen oranındaki %1'lik düşüşün randımanı %5 düşürdüğü bilgisini aklınızda tutun; bu sayısal ilişki sınavlarda sıkça sorulur.
  • Kemp kılların ölü kıl olduğunu, boya tutmadığını ve Merinos gibi ince yapağılı ırklarda kesinlikle bulunmadığını unutmayın.
  • Yapağı inceldikçe birim uzunluktaki kıvrım (ondülasyon) sayısının arttığını, yani incelik ile kıvrım sayısının doğru orantılı olduğunu unutmayın.
  • Yumurta tavukçuluğunda aydınlatma süresinin büyüme çağında asla artırılmaması, yumurtlama döneminde ise asla azaltılmaması gerektiğini kritik bir kural olarak not edin.