Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Damızlıkçı ve ticari hayvancılık işletmelerinin hedeflerini ve çalışma yöntemlerini karşılaştırarak aralarındaki temel farkları açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Damızlıkçı işletmeler uzun yıllar pedigri kayıtları tutarak saf ırkları korumayı ve genetik ilerleme sağlamayı hedeflerken; ticari işletmeler pazar talebini en ekonomik şekilde karşılamak için melezleme yoluyla yüksek verimli hayvanlar üretir.
Alıştırma 1myders hazırladı
Damızlıkçı ve ticari işletmelerin hedeflerini, kullandıkları hayvan materyali ve genetik yöntemler açısından karşılaştırınız.
Yanıt / ipucu
Damızlıkçı işletmeler saf ırklarla çalışarak pedigri kayıtları tutar ve genetik ilerlemeyi korumayı hedefler; ticari işletmeler ise melezleme yöntemleriyle yüksek verimli hayvanlar elde ederek pazar talebini ekonomik karşılamayı amaçlar.
Alıştırma 2myders hazırladı
Melezleme çalışmalarında ortaya çıkan heterosis (melez azmanlığı) kavramını genetik mekanizmasıyla açıklayarak, bu durumun hangi verim özellikleri üzerinde daha etkili olduğunu belirtiniz.
Yanıt / ipucu
Heterosis, ebeveynlerin homozigot yapısına karşın melez yavruların heterozigot genotipe sahip olması ve zararlı çekinik genlerin baskın genlerce örtülmesiyle oluşur. Bu durum kalıtım derecesi düşük olan döl verimi, yaşama gücü ve hastalıklara direnç gibi özelliklerde yüksek artış sağlar.
Alıştırma 2myders hazırladı
Islah melezlemesi ile çevirme melezlemesi arasındaki farkları, generasyon sayıları ve genetik değişim oranları yönünden araştırıp açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Islah melezlemesi yerel ırkın özelliklerini korumak için 1-2 generasyon uygulanıp %50-75 genetik pay hedeflerken; çevirme melezlemesi yerli ırkı tamamen değiştirmek amacıyla en az 5 generasyon sürdürülerek %96,87 oranında yeni ırk genotipine ulaşmayı hedefler.
Alıştırma 3myders hazırladı
Bir sığır işletmesinde yerli ve düşük verimli bir ırkı, yüksek verimli bir kültür ırkına dönüştürmek amacıyla uygulanacak çevirme melezlemesi sürecinin aşamalarını ve tahmini generasyon süresini açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Yerli dişiler üstün ırkın erkekleriyle çiftleştirilir; elde edilen dişi yavrular her generasyonda yine üstün ırkın erkekleriyle çiftleştirilmeye devam edilir. En az 5 generasyon süren bu işlem sonunda beşinci kuşakta %96,87 oranında üstün ırk genetik yapısına ulaşılır.
Alıştırma 3myders hazırladı
Tropik iklim şartlarına dayanıklı ancak et verimi düşük bir sığır ırkı ile et verimi yüksek ancak sıcağa hassas bir sığır ırkını birleştirmek isteyen bir yetiştiriciye hangi melezleme yöntemini önerirsiniz, gerekçesiyle tartışınız.
Yanıt / ipucu
Kombinasyon melezlemesi önerilir. Bu yöntem sayesinde her iki ebeveyn ırkta tek başına bulunmayan adaptasyon ve yüksek karkas kalitesi özellikleri yeni oluşturulacak tek bir melez popülasyonda bir araya getirilerek sabitlenebilir.
Alıştırma 4myders hazırladı
Kullanma melezlemesi yöntemlerinden terminal (kesikli) ve rotasyonel (sürekli) melezleme sistemlerini işletme maliyetleri ve damızlık dişi tedariki yönünden kıyaslayınız.
Yanıt / ipucu
Terminal melezlemede melez yavruların tamamı kesime gittiğinden işletme dışarıdan dişi almak veya ayrı bir saf sürü tutmak zorundadır, bu da maliyeti artırır. Rotasyonel melezlemede ise melez dişiler damızlık olarak sürüde tutulup sırayla farklı saf ırk erkeklerle çiftleştirildiğinden saf sürü tutma zorunluluğu ve maliyeti ortadan kalkar.
Alıştırma 4myders hazırladı
Terminal melezleme ile rotasyonel melezleme sistemlerini, işletmelerin damızlık dişi yenileme maliyetleri ve sürü tekdüzeliği (üniformite) açısından kıyaslayınız.
Yanıt / ipucu
Terminal melezlemede tüm yavrular satıldığı için dışarıdan dişi alma maliyeti yüksektir ancak yüksek üniformite sağlanır; rotasyonel melezlemede ise melez dişiler damızlık tutulduğundan maliyet düşüktür fakat gen payları sürekli değiştiği için üniformiteyi korumak zordur.
Alıştırma 5myders hazırladı
Kapalı sürülerde ve akrabalı yetiştirmede ortaya çıkan 'akrabalı yetiştirme depresyonu'nun nedenlerini açıklayarak, bu olumsuz durumu ortadan kaldırmak için hangi yöntemin uygulanması gerektiğini belirtiniz.
Yanıt / ipucu
Akrabalı yetiştirme sonucu homozigotluğun aşırı artması, zararlı çekinik genlerin ortaya çıkmasına ve döl verimi ile yaşama gücünün düşmesine yol açar. Bu olumsuzluğu gidermek için sürüye dışarıdan akraba olmayan damızlıkların katılması yöntemi olan 'kan tazeleme' uygulanmalıdır.
Alıştırma 5myders hazırladı
Kapalı bir sürüde uzun yıllar boyunca yapılan akrabalı yetiştirmenin yaratacağı olumsuz sonuçları ve bu durumun nasıl çözülebileceğini açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Akrabalı yetiştirme homozigotluğu artırarak döl verimi ve yaşama gücünde düşüşe (akrabalı yetiştirme depresyonuna) yol açar. Bu olumsuz durum, sürüye dışarıdan akraba olmayan damızlıkların katılması yani kan tazeleme işlemi ile çözülebilir.
