← Ünite 13
Zootekni ve Genetik

Ünite 13: Hayvan Barınakları

Süt Sığırı ve Tavuk Vücut Sıcaklıkları
Süt sığırlarının ideal ortalama vücut sıcaklığı 38.6 °C (sınır değerleri 38.0-39.3 °C) iken, tavukların ideal ortalama vücut sıcaklığı 41.7 °C (sınır değerleri 40.6-43.0 °C) olarak ölçülmüştür. Bu durum tavukların metabolik hızlarının ve vücut ısılarının sığırlara göre çok daha yüksek olduğunu gösterir.
Sıcaklık Stresinde Süt Verimi Kayıpları
Avrupa kökenli Bos taurus sığırlarında sıcaklık 25 °C'yi aştığında süt veriminde düşüş başlar. Ortam sıcaklığı 32 °C veya üzerine çıktığında ise süt veriminde %50'ye varan çok ciddi ekonomik kayıplar meydana gelebilmektedir.
Zebu Sığırlarının Sıcaklık Toleransı
Sıcak iklimlere adapte olmuş hörgüçlü Bos indicus (Zebu) sığırları, 15-27 °C aralığında tam konfora sahiptir. Bu sığırlarda süt üretimi ancak ortam sıcaklığı 35 °C'nin üzerine çıktığında düşmeye başlamaktadır.
Yumurtacı Kanatlılarda İdeal Sıcaklık
Yumurtacı tavuklar için en yüksek yumurta verimi 13-24 °C arasında elde edilir. En iyi yemden yararlanma oranı ise 21 °C ile 24 °C arasındaki dar sıcaklık diliminde gerçekleşmektedir.

Anahtar Kavramlar

Termik Konfor BölgesiHayvanın vücut sıcaklığını metabolik faaliyetlerinde herhangi bir değişiklik yapmadan, sadece kan damarlarının daralması veya genişlemesi gibi küçük fiziksel düzenlemelerle koruyabildiği ideal sıcaklık aralığıdır. Çoğu çiftlik hayvanı için bu bölge 10-20 °C arasındadır.
Termik Nötral BölgeHayvanın vücut sıcaklığını metabolik düzeyde çok sınırlı ve küçük bazı ayarlamalarla dengede tutabildiği, termik konfor bölgesini de kapsayan sıcaklık sınırlarıdır.
Homotermi BölgesiHayvanın hem metabolik hem de fizyolojik mekanizmalarını (terleme, solunum hızlanması vb.) aktif olarak kullanarak vücut sıcaklığını dengede tutabildiği en geniş sıcaklık sınırıdır.
HipotermiÇevre sıcaklığının homotermi bölgesinin altına düşmesi durumunda, hayvanın vücut sıcaklığını koruyamayarak normal sınırların altına gerilemesi durumudur.
HipertermiÇevre sıcaklığının homotermi bölgesinin üst sınırını aşmasıyla birlikte, hayvanın vücut sıcaklığının kontrolsüz bir şekilde normal değerlerin üzerine çıkması durumudur.
EvaporasyonVücuttaki fazla ısının solunum yoluyla buharlaştırılarak dışarı atılması mekanizmasıdır. Ter bezleri bulunmayan kanatlı hayvanlar vücut sıcaklıklarını düşürmek için tamamen bu yöntemi kullanırlar.
KolostrumDoğumdan hemen sonra salgılanan, yeni doğan yavrunun bağışıklık sistemini güçlendiren yüksek miktarda antikor içeren ilk ağız sütüdür.
Bağlı Duraklı AhırHayvanların kendilerine ayrılmış duraklarda bağlı olarak tutulduğu, hareket serbestliğinin olmadığı, genellikle küçük kapasiteli aile işletmelerinde kullanılan geleneksel barınak tipidir.
Serbest Duraklı AhırHayvanların bağlanmadan serbestçe hareket edebildiği, yemlik, suluk ve dinlenme alanlarına kendi istekleriyle ulaştığı, hayvan refahına en uygun modern sığır barınağıdır.
Gezinme YeriSerbest açık veya serbest duraklı ahırlarda, hayvanların temiz hava ve güneş ışığından yararlanmaları için dinlenme alanının önünde tasarlanan, dışa doğru %2-3 eğimli açık alandır.
Balık Kılçığı Sağım OdasıSağım duraklarının sağımcının bulunduğu orta kanala 30-50 derecelik açılarla iki taraflı yerleştirildiği, 3 ile 15 baş arasında kapasiteye sahip yaygın sağım sistemidir.
Döner Platform Sağım OdasıSağım duraklarının dönen dairesel bir platform üzerine yerleştirildiği, aynı anda 40-80 ineğin sağılabildiği, en az 400 başlık büyük sürüler için tasarlanmış yüksek maliyetli sistemdir.
Izgara TabanHayvanların dışkı ve idrarının tabanda birikmeden doğrudan alttaki çukura süzülmesini sağlayan, ahşap, metal veya betondan yapılan aralıklı zemin sistemidir.
Sürü Yenileme OranıKoyun yetiştiriciliğinde hastalık, yaşlılık veya verim düşüklüğü gibi nedenlerle sürüden çıkarılan hayvanların yerine yeni tokluların eklenme oranıdır ve bu oran yıllık ortalama %20'dir.
Karma YemlikKoyun ve keçilerde kaba yem (saman, yonca) ile kesif yemin (fabrika yemi) aynı anda ve birlikte verilebilmesine olanak tanıyan, genellikle ahşap malzemeden yapılan yemlik tipidir.
AltlıkYerde yetiştirme sistemlerinde kümes tabanına serilen, yalıtım sağlayan ve gübrenin nemini emerek hayvanlara konforlu bir zemin sunan talaş, saman veya çeltik kavuzu gibi malzemelerdir.
Batarya Tipi KafesKafes ünitelerinin tam olarak üst üste gelecek şekilde yerleştirildiği, apartman tipi olarak da bilinen ve taban alanından maksimum düzeyde tasarruf sağlayan çok katlı kafes sistemidir.
Kaliforniya Tipi KafesKafeslerin merdiven basamağı şeklinde, üst üste gelmeyecek biçimde dizildiği, gübrenin doğrudan alttaki kanala düşmesini sağlayan havalandırma avantajı yüksek kafes sistemidir.
Zenginleştirilmiş KafesAvrupa Birliği standartlarına uygun olarak tasarlanan, içerisinde tünek, folluk ve eşelenme alanı gibi hayvan refahını destekleyici unsurlar barındıran modern kafes sistemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Süt Sığırı Sürü Kompozisyon Standartları

Ekonomik bir süt sığırcılığı işletmesinde sürünün standart kompozisyonu; %45-50 inek, %21-22 düve, %10-11 dişi dana, %15-16 buzağı ve %4-6 reforme ile diğer hayvanlardan oluşmalıdır.

Süt Sığırlarında Günlük Gübre Üretimi

Yaklaşık 600 kg canlı ağırlığa sahip bir süt sığırı günde ortalama 50 kg dışkı ve idrar üretir. Bu miktar, barınaklarda gübre temizleme ve depolama sistemlerinin ne kadar yüksek kapasiteli tasarlanması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Sıvı Gübre Depolama Kapasitesi

Sıvı gübre depolarının hacmi inek başına günlük minimum 0.05 m³ olarak hesaplanır. Eğer ahır temizliğinde basınçlı su kullanılıyorsa bu hacim iki katına (0.10 m³) çıkarılmalı ve en az 90 gün ile 1 yıl arasında depolama kapasitesi sunmalıdır.

Koyun Ağılı Yıllık Gübre ve Yataklık Miktarı

Koyun yetiştiriciliğinde planlama yapılırken, koyun başına yıllık ortalama 700-800 kg gübre elde edileceği ve hayvan başına yıllık 75 kg yataklık malzeme gerekeceği hesaba katılmalıdır.

Koyun Ağılı Doğum Bölmesi Normları

Koyun ağıllarında sürüdeki toklu sayısının %10'u kadar doğum bölmesi planlanmalıdır. Her bir doğum bölmesinde ana koyun ve yavrusu için 1.5-2.0 m² taban alanı ayrılması zorunludur.

Koyun Ağıllarında Kapı ve Yükseklik Ölçüleri

Koyunların giriş çıkışlarda sıkışmasını ve gebe hayvanların yavru atmasını önlemek için ağıl kapı genişliği en az 2.4 metre, sıcak bölgelerde ise ağıl iç tavan yüksekliği 3.0 metre olmalıdır.

Kümes Uzunluğunu Sınırlayan Teknik Eşik

Tavuk kümeslerinin uzunluğunu belirleyen en kritik faktör, otomatik yemlik, suluk ve gübre temizleme sistemlerinin kesintisiz çalışabildiği maksimum mesafe olan 150 metredir.

Kümes Altlığı İdeal Nem Sınırları

Tavuk kümeslerinde kullanılan altlığın nem oranının %15'in altına düşmemesi ve %30'un üzerine çıkmaması gerekir. Bu sınırların dışına çıkılması solunum yolu ve bacak hastalıklarını tetikler.

Avrupa Birliği Kafes Yasaklama Tarihi

Avrupa Birliği ülkelerinde 1 Ocak 2012 tarihi itibarıyla konvansiyonel (geleneksel dar) kafeslerin kullanımı tamamen yasaklanmış ve zenginleştirilmiş kafes sistemine geçiş zorunlu kılınmıştır.

Kafes Gözü ve Yumurta Beşiği Ölçüleri

Yumurta tavukçuluğunda standart bir kafes gözü 48x44x46 cm boyutlarındadır. Kafes taban eğimi %15-18 derece olmalı ve yumurtaların kırılmadan yuvarlandığı yumurta beşiği genişliği en az 15 cm olmalıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Termik Konfor Bölgesi tanımına ve sıcaklık aralığına (10-20 °C) dikkat edin; sınavda doğrudan tanım sorusu olarak gelebilir.
  • Kanatlılarda ter bezlerinin olmadığını ve ısıyı sadece evaporasyonla (solunumla buharlaşma) attıklarını unutmayın; bu durum onları yüksek nemde çok hassas yapar.
  • Sığır ahır tiplerinde 'serbest duraklı' sistemin hayvan refahına en uygun sistem olduğunu ve yataklık ile iş gücü tasarrufu sağladığını aklınızda tutun.
  • Koyun ağıllarının yönünün kuzey rüzgarlarından korunmak için arkası kuzeye, önü güneye bakacak şekilde 'U' şeklinde planlandığını unutmayın.
  • Tavuk kümeslerinde altlık neminin %15-30 arasında olması gerektiğini ezberleyin; bu sınırların dışındaki nem oranları doğrudan hastalık sebebidir.
  • Avrupa Birliği'nde 1 Ocak 2012'den itibaren konvansiyonel kafeslerin yasaklandığını ve zenginleştirilmiş kafeslerin zorunlu olduğunu tarihiyle birlikte bilin.