← Ünite 14
Zootekni ve Genetik

Ünite 14: Hayvancılık Sorunları

Türkiye'nin Mera Alanı İstatistiği
Türkiye'de toplam çayır ve mera alanı 14.6 milyon hektar olup, bu miktar ülke yüzölçümünün yaklaşık %18.7'sini kaplamaktadır. Bu alanların büyük kısmı kurak iklim nedeniyle düşük kalitede koyun merası niteliğindedir.
Mera Alanlarının Tarihsel Azalışı
Türkiye'de 1940'lı yıllarda 44.2 milyon hektar olan mera alanları, tarla açma ve yanlış kullanım gibi nedenlerle 1950'li yıllarda 37.9 milyon hektara, 2000 yılında ise dramatik bir düşüşle 12.4 milyon hektara gerilemiştir.
Yıllık Kaliteli Kaba Yem Açığı
Türkiye'deki toplam hayvan varlığının kaliteli kaba yem ihtiyacı yıllık 83.9 milyon ton olarak hesaplanırken, toplam üretim kapasitesi yetersiz kaldığı için yıllık kaliteli kaba yem açığı 30.2 milyon ton seviyesindedir.
Mera Kuru Ot Üretim Kapasitesi
Türkiye meralarının dekar başına ortalama kuru ot üretimi 80 kg olarak kabul edilmektedir. Bu hesapla, mevcut 14.6 milyon hektarlık mera alanından yıllık en fazla 11.7 milyon ton kuru ot elde edilebilmektedir.

Anahtar Kavramlar

Hayvan RefahıHayvanların barınma, beslenme, sağlık ve nakliye süreçlerinde fiziksel ve psikolojik olarak acı, korku ve rahatsızlık duymadan, doğal davranışlarını sergileyebilecekleri uygun koşullarda yetiştirilmesini savunan bilimsel ve etik yaklaşımdır.
BiyogüvenlikHayvancılık işletmelerine hastalık etkenlerinin (bakteri, virüs, parazit) girişini ve işletme içinde yayılmasını önlemek amacıyla uygulanan temizlik, dezenfeksiyon, karantina ve giriş-çıkış kontrolü gibi koruyucu önlemlerin bütünüdür.
Koruyucu HekimlikHayvanlarda hastalıklar ortaya çıkmadan önce aşılama, dengeli besleme, hijyen ve uygun barınak koşulları sağlayarak hastalıkların oluşmasını ve yayılmasını engellemeyi amaçlayan veteriner tıp dalıdır.
Entansif HayvancılıkYüksek verimli kültür ırkı hayvanların kullanıldığı, modern barınaklarda yoğun bakım, besleme ve teknoloji kullanımıyla dar alanlarda yüksek verim elde etmeyi amaçlayan kapalı/yoğun yetiştiricilik sistemidir.
Ekstansif HayvancılıkYapay yemleme ve teknoloji kullanımının minimum düzeyde olduğu, hayvanların beslenmesinde büyük ölçüde doğal çayır ve meralara bağımlı olunan, düşük girdili geleneksel yetiştiricilik sistemidir.
Brambell Raporu1960'lı yıllarda İngiltere'de R. Brambell tarafından hazırlanan ve entansif sistemlerde yetiştirilen çiftlik hayvanlarının refah düzeyinin yükseltilmesi ve temel özgürlüklerinin korunması gerektiğini bildiren tarihi rapordur.
Amsterdam Antlaşması1 Mayıs 1999 tarihinde yürürlüğe giren ve Avrupa Birliği hukukunda hayvanları ilk kez yasal olarak 'hissedebilen varlıklar' (sentient beings) olarak tanımlayan uluslararası antlaşmadır.
Kaliteli Kaba YemYonca, korunga, silaj ve kaliteli çayır otları gibi lif oranı yüksek, sindirilebilirliği ve besin değeri fazla olan, geviş getiren hayvanların işkembe sağlığı ve yüksek verimi için rasyonda mutlaka bulunması gereken yem kaynaklarıdır.
Suni TohumlamaÜstün genetik özelliklere sahip erkek damızlıklardan alınan spermaların, uygun yöntemlerle dişi hayvanın döl yatağına verilerek yüksek verimli ve sağlıklı nesiller elde edilmesini sağlayan en önemli ıslah yöntemidir.
Zoonoz HastalıklarHayvanlardan insanlara ve insanlardan hayvanlara doğrudan temas, gıdalar veya vektörler aracılığıyla bulaşabilen, Brucella ve Tüberküloz gibi halk sağlığını tehdit eden enfeksiyöz hastalıklardır.
Sürü Yöneticisi (Çoban)Meraya dayalı küçükbaş hayvancılıkta hayvanların sevk, idare, otlatılma, güvenlik ve günlük bakımlarından sorumlu olan, sektörün sürdürülebilirliği için kritik öneme sahip teknik iş gücüdür.
Münavebeli OtlatmaMeraların aşırı otlatılarak tahrip olmasını önlemek amacıyla, mera alanlarının bölümlere ayrılarak sırayla ve dinlendirilerek otlatılması esasına dayanan bilimsel mera yönetim sistemidir.
Kolostrum (Ağız Sütü)Doğumdan hemen sonra anneden salgılanan, yüksek düzeyde antikor (bağışıklık maddesi) içeren ve yeni doğan buzağıların pasif bağışıklık kazanması için ilk saatlerde mutlaka tüketmesi gereken mucizevi süttür.
SEUROP TekniğiAvrupa Birliği ülkelerinde sığır karkaslarının kas gelişimi, et oranı ve yağlılık durumuna göre objektif ve standart bir şekilde derecelendirilmesini sağlayan bilimsel karkas sınıflandırma sistemidir.
Tarım HavzasıEkolojik, coğrafi ve ekonomik koşullara göre sınırları belirlenmiş, belirli tarımsal ve hayvansal üretim modellerinin en yüksek verimle yapılabileceği planlı üretim bölgeleridir.
SilajMısır, yonca gibi suca zengin yeşil yemlerin havasız ortamlarda laktik asit fermentasyonuna uğratılarak ekşitilmesiyle elde edilen, kış aylarında kullanılan sulu kaba yem depolama yöntemidir.
Soy KütüğüHayvanların ebeveyn bilgilerinin, doğum tarihlerinin, ırk özelliklerinin ve verim kayıtlarının düzenli olarak tutulduğu, ıslah çalışmalarının temelini oluşturan resmi kayıt sistemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Yem Bitkileri Ekim Alanı Oranı

Hayvancılığı gelişmiş Almanya, Hollanda, İtalya ve Fransa gibi ülkelerde yem bitkisi ekim alanının toplam tarla arazisine oranı %30-40 arasındayken, bu oran Türkiye'de sadece %9 seviyesinde kalmaktadır.

Kültür Irkı Hayvan Oranındaki Değişim

Yürütülen ıslah ve ithalat politikaları sonucunda, Türkiye'deki büyükbaş hayvan varlığı içinde kültür ırkı oranı 2002 yılında %18.97 iken, 2017 yılının birinci döneminde %47.76 seviyesine yükselmiştir.

Yetişkin Bir Sığırın Günlük Gübre Üretimi

Entansif işletmelerde çevre sağlığını tehdit eden en büyük atık olan gübre üretimi, yetişkin bir sığırda günlük ortalama 50 kg düzeyindedir. Bu durum orta ölçekli işletmelerde yıllık binlerce ton atık birikmesi anlamına gelir.

Süt Sanayinde Kooperatiflerin Payı

Süt ve süt ürünleri sanayisinde üretici kooperatiflerinin pazar payı Hollanda'da %100, Almanya'da %99 ve Fransa'da %62 iken, bu oran Türkiye'de sadece %3 gibi son derece yetersiz bir düzeydedir.

Koyun Varlığı Hedef Planlaması

Türkiye'nin kırmızı et açığının kapatılması ve meraların etkin değerlendirilmesi amacıyla, ülkedeki toplam koyun varlığının en kısa sürede en az 50 milyon baş seviyesine çıkarılması gerektiği öngörülmektedir.

Entansif Üretimin Büyüme Hızı

Son yıllarda Türkiye'de kapalı sistemlere dayalı entansif hayvansal üretim, meraya dayalı ekstansif hayvancılığa kıyasla 6 kat daha hızlı gelişerek yem bitkilerine ve tarım arazilerine olan talebi aşırı artırmıştır.

Sığır ve Kuzu Karkas Ağırlığı Verimleri

Türkiye'de genetik ilerlemelerle birlikte kültür ırkı sığırlarda ortalama süt verimi 6000 kg'a, sığır karkas ağırlığı 270 kg'a, kuzu karkas ağırlığı ise 18-19 kg'a ulaşmış olsa da artan nüfusun talebini karşılamaya yetmemektedir.

Yem Bitkileri Ekim Alanı Hedefi

Türkiye'de 2015 yılı verilerine göre 1.862 milyon hektar olan yem bitkileri ekim alanının, gelişmiş ülkelerdeki gibi %25 seviyesine ulaşabilmesi için ekim alanının 5.2 milyon hektara çıkarılması gerekmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Amsterdam Antlaşması'nın (1 Mayıs 1999) hayvanları 'hissedebilen varlıklar' olarak tanımlayan ilk resmi belge olduğunu unutmayın; sınavlarda tarih ve tanım eşleştirmesi sorulabilir.
  • Türkiye'nin kaliteli kaba yem açığının 30.2 milyon ton, toplam ihtiyacının ise 83.9 milyon ton olduğunu ezberleyin; net rakamlar doğrudan soru olarak gelebilir.
  • Entansif hayvancılığın ekstansif hayvancılığa göre 6 kat daha hızlı büyüdüğünü aklınızda tutun; bu durum kaba yem açığının neden hızla büyüdüğünü açıklar.
  • Süt sanayisinde kooperatifleşme oranının Türkiye'de sadece %3 olduğunu, gelişmiş ülkelerde ise %90'ın üzerinde olduğunu kıyaslama soruları için not edin.
  • Buzağı ölümlerinin en önemli koruyucu hekimlik çözümünün 'kolostrum' (ağız sütü) uygulaması ve aşılama olduğunu unutmayın; vaka analizlerinde karşınıza çıkacaktır.
  • Karkas derecelendirmede kullanılan objektif Avrupa Birliği standardının 'SEUROP' olduğunu bilin; terimsel bilgi olarak test edilebilir.
  • Yetişkin bir sığırın günlük ortalama 50 kg gübre ürettiğini ve bunun çevre sağlığı açısından risk oluşturduğunu çevre ve atık yönetimi soruları için hafızanızda tutun.