Ünite 4: Kültürlerarası Yeterliliğin Gelişmesi ve Kültürlerarası İletişim

1950'li Yıllardaki İlk Çalışmalar

Kültürlerarası yeterlilik konusundaki ilk araştırmalar, 1950'li yıllarda kendi ülkeleri dışında görev yapan Amerikan Barış Gönüllüleri (Peace Corps) ve gurbetçilerin yeni kültürlere uyum süreçlerini incelemek amacıyla başlatılmıştır.

ABD'nin Küresel İhracat Gücü (2006)

Amerika Birleşik Devletleri, 2006 yılında gerçekleştirdiği 910 milyar dolarlık ihracat ile dünya genelindeki ihraç mallarının toplam değerinin %88'ini kontrol etmiştir. Bu ekonomik büyüklük, şirketlerin kültürlerarası yeterlilik eğitimlerine yatırım yapmasının temel tetikleyicisi olmuştur.

Japon Endüstrisindeki Yeterlilik Kaybı

Spitzberg ve Changnon tarafından aktarılan bir araştırmaya göre, Japon endüstrisinde çalışan yabancı bir personelin kültürlerarası iletişim yeterliliği eksikliği, şirketin pazar payının %98'ini rakip bir firmaya kaybetmesine yol açmıştır.

ABD Vatandaşlarının Yurtdışı Seyahatleri (2006)

2006 yılında 12 milyondan fazla ABD vatandaşı turizm ve iş amaçlı olarak yurtdışına seyahat etmiştir. Bu yoğun insan hareketliliği, kültürlerarası etkileşimlerin ve yeterlilik ihtiyacının kitleler düzeyinde artmasını sağlamıştır.

Anahtar Kavramlar

Kültürlerarası YeterlilikBireyin farklı kültürlerle karşılaştığı her türlü sosyal ve kültürel bağlamda, başarılı bir şekilde başa çıkabilme, iş birliğine dayalı ilişkileri destekleme bilgi ve yeteneğidir.

İletişim Yeterliliğiİletişim sürecinde hem etkili hem de duruma uygun davranışlar sergileyebilme, hedeflere ulaşırken sosyal kuralları ve beklentileri ihlal etmeme becerisidir.

AsimilasyonBir yabancının veya azınlık grubun, ev sahibi kültürle ne kadar kaynaşabileceğini, ona ne ölçüde benzer hale gelebileceğini ve kendi kültürel kimliğini bırakıp bırakmadığını gösteren kavramdır.

Uyum (Adjustment)Klinik psikoloji kökenli bir kavram olup, bireyin yeni bir çevreye adapte olarak stres veya kültür şoku yaşamaktan kurtulması sürecini ifade eder.

Adaptasyon (Adaptation)Mikro düzeyde etkileşim anındaki davranışsal bağımlılığı ve değişimi, makro düzeyde ise yerli kültüre uyum sağlama konusundaki genel ustalığı ve bütünleşmeyi ifade eden kavramdır.

EtkinlikBireyin iletişim sürecinde diğer katılımcılar veya çevre ile kurduğu etkileşim vasıtasıyla kendi amaçladığı hedeflere ve ödüllere ulaşabilme derecesidir.

Uygunlukİletişim kurulan ortamdaki ilişkisel kuralların, normların ve beklentilerin ihlal edilmemesini, karşı tarafın bakış açısından kabul edilebilir davranılmasını ifade eden kriterdir.

Kültürlerarası DuyarlılıkBireyin kültürel farklılıkları deneyimleme, tanıma, saygı duyma ve bu farklılıklara olumlu duygusal tepkiler verme kapasitesidir.

Kültürlerarası FarkındalıkBireyin hem kendi kültürel kimliğinin hem de diğer kültürlerin özelliklerinin, değerlerinin ve normlarının bilişsel düzeyde farkında olması ve bunları açıklayabilmesidir.

Kültürlerarası BeceriBireyin kültürlerarası etkileşimlerde iletişim hedeflerine ulaşmasını sağlayan mesaj becerileri, davranış esnekliği ve sosyal inisiyatif gibi davranışsal yetenekleridir.

Belirsizlik ToleransıBireyin yabancı bir kültür ortamında karşılaştığı bilinmezlikler, net olmayan durumlar ve alışılmadık davranışlar karşısında gösterdiği sabır ve esneklik düzeyidir.

Sistem Teorisi (Kim)Kültürlerarası yeterliliği, bireyin dış çevreden gelen talepleri karşılamak ve yeni ortama uyum sağlamak amacıyla kendisini yeniden organize etme kapasitesi olarak ele alan teoridir.

Kimlik Müzakere TeorisiTing-Toomey tarafından geliştirilen, kültürlerarası iletişimi bireylerin karşılıklı olarak kimliklerini ve saygınlıklarını (yüzlerini) koruyup müzakere ettikleri bir süreç olarak tanımlayan teoridir.

Kaygı/Belirsizlik Yönetimi TeorisiGudykunst tarafından geliştirilen, yabancılarla iletişim kurarken yaşanan bilişsel belirsizlik ve duygusal kaygının nasıl yönetildiğine odaklanan kuramsal yaklaşımdır.

Bilişsel KarmaşıklıkBireyin sosyal çevreyi ve insanları çok boyutlu algılayabilme yeteneği olup, yüksek düzeyde olduğunda kültürlerarası etkileşimlerde daha ikna edici ve esnek mesajlar üretilmesini sağlar.

Diğer Önemli Bilgiler

Türkiye Vatandaşlarının Yurtdışı Çıkış Verisi (2018)

TÜİK verilerine göre, 2018 yılında yaklaşık 8 milyon 383 bin Türk vatandaşı yurtdışına çıkış yapmıştır. Bu veri, Türkiye açısından da kültürlerarası iletişim yeterliliği konusunun güncelliğini ve önemini ortaya koymaktadır.

Kültürlerarası Duyarlılık Ölçeği

Chen ve Starosta tarafından geliştirilen bu ölçek, bireylerin kültürlerarası etkileşim öncesinde, esnasında ve sonrasında sergiledikleri olumlu duygusal tepkileri ve duyarlılık düzeylerini ölçmek amacıyla ampirik çalışmalarda yaygın olarak kullanılmaktadır.

Kültürlerarası Farkındalık Ölçeği (1995)

Kim ve Chen tarafından 1995 yılında geliştirilen bu ölçüm aracı, bireylerin diğer kültürleri anlama, bilişsel olarak yorumlama ve kendi kültürel önyargılarını fark etme düzeylerini değerlendirmektedir.

Bolten'in Dörtlü Yeterlilik Sınıflandırması

Alman akademisyen Bolten, kültürlerarası yeterliliği profesyonel, stratejik, sosyal ve bireysel olmak üzere dört ana kategoriye ayırarak, her bir kategorinin alt bileşenlerini ve beceri setlerini detaylandırmıştır.

Byram'ın Dilbilimsel Yaklaşımı

Byram, kültürlerarası yeterliliği yabancı dil öğretimi disiplini çerçevesine oturtarak, bireyin kendi anadili ve kültürel kodları ile hedef dilin sosyo-kültürel yapısı arasındaki ilişkiyi yönetme becerisi olarak tanımlamıştır.

Gudykunst'un AUM Teorisi Bileşenleri

Kaygı/Belirsizlik Yönetimi Teorisi, grup dışından bir yabancıyla iletişim kurarken ortaya çıkan bilişsel belirsizlik ile bunun yarattığı duygusal endişe (kaygı) düzeyinin iletişimin kalitesini nasıl belirlediğini inceler.

Arasaratnam ve Doerfel'in Ortak Özellikleri

İki araştırmacının yaptığı çalışmalarda, kültürlerarası iletişimde en yetkin bireylerin ortak özellikleri empati, kültürlerarası deneyim/eğitim, motivasyon, küresel tutum ve iyi dinleme becerisi olarak saptanmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Bolten'in yeterlilik sınıflandırmasındaki alt bileşenleri birbiriyle karıştırmayın; özellikle 'belirsizlik toleransı' bireysel boyuttayken, 'problem çözme' stratejik boyuttadır.
Etkinlik ve uygunluk kavramlarının farkına dikkat edin; etkinlik bireyin kendi hedefine ulaşmasıyla (bireysel), uygunluk ise karşı tarafın normlarına riayet etmesiyle (bağlamsal) ilgilidir.
Chen ve Starosta'nın üç boyutunu kavramsal eşleştirmeleriyle ezberleyin: Duygusal boyut duyarlılıkla, bilişsel boyut farkındalıkla, davranışsal boyut ise beceriyle ilişkilidir.
Modellerin kurucularını ve anahtar kelimelerini eşleştirin: Kim denince 'Sistem/Adaptasyon', Ting-Toomey denince 'Kimlik/Yüz', Gudykunst denince 'Kaygı/Belirsizlik' akla gelmelidir.
Kültürlerarası iletişim yeterliliğinin ilk olarak 1950'lerde gurbetçiler ve Barış Gönüllüleri ile başladığını ve işletme/endüstri odaklı geliştiğini unutmayın; sınavda tarihsel gelişim sorularında bu bilgi belirleyicidir.