Güvenlik, en temel tanımıyla önlenebilir hatalardan veya kazalardan uzaklaşma durumudur. Sağlık hizmetleri sunumunda ise hasta güvenliği, sunulan bakımın kalitesini belirleyen en kritik ve vazgeçilmez bileşenlerden biridir. Hasta güvenliği; hastane bakım sürecindeki olumsuz sonuçları veya yaralanmaları önlemeyi, advers olayları iyileştirmeyi veya hafifletmeyi amaçlayan organize faaliyetler bütünüdür. Temel hedef, hizmet sunumu sırasında hata oluşmasını engelleyecek, hatalar nedeniyle hastayı olası zararlardan koruyacak ve hata olasılığını tamamen ortadan kaldıracak bütünsel bir sistemin kurulmasıdır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) hasta güvenliğini; sağlık hizmetlerinde riskleri sürekli ve sürdürülebilir bir şekilde azaltan, önlenebilir zararların oluşumunu engelleyen, hatayı daha az olası hale getiren ve meydana geldiğinde zararın etkisini azaltan kültürler, süreçler, prosedürler, davranışlar, teknolojiler ve ortamlar yaratan organize faaliyetler çerçevesi olarak tanımlamaktadır. Sağlık kurumlarında güvenlik kültürünün geliştirilmesi, tıbbi hataların önlenmesi veya en aza indirilmesinin en önemli adımıdır. Güvenlik ihlalleri, sağlık hizmetlerinde yaşanan hataların en yaygın sebeplerinden biridir ve hem hastalar hem de sağlık sistemleri üzerinde ciddi maliyet ve prestij kayıplarına yol açar. Hasta güvenliği standartları ve uygulamaları genel olarak 10 ana başlık altında toplanmıştır. Bu başlıklar; hastaların kimliklerinin doğrulanması, etkili iletişimin sağlanması, ilaç güvenliğinin çalışanlar açısından sağlanması, transfüzyon güvenliği, düşmelerin önlenmesi, radyasyon güvenliği, sağlık hizmetine bağlı enfeksiyonları azaltma, cerrahi işlemlerde hatalı tarafı, hastayı ve uygulamaları önlemek, güvenlik raporlama sistemleri ve ulusal renkli kodlar (acil durum yönetimi) olarak sıralanmaktadır. Bu standartların her biri, sağlık hizmeti sunumunda hastanın zarar görmesini engellemek için tasarlanmış bariyerlerdir. Doğru hastaya doğru işlemin yapılması, hasta güvenliğinin ilk aşaması ve temel taşıdır. Uluslararası kuruluşlar tarafından da tıbbi hataların önlenmesinin temelini kimlik doğrulamanın oluşturduğu kabul edilmiştir. Kimlik doğrulama; ilaç yönetiminde, kan ürünlerinin uygulanmasında, klinik testler için laboratuvar örneklerinin alınmasında veya herhangi bir tedavi prosedürünün sağlanmasında planlanan hizmeti alan bireyin doğru kişi olduğunun güvenilir bir şekilde belirlenmesidir. Bu amaçla hastaneye yatacak olan her hastaya 'Hasta Kimlik Bileziği' takılmalıdır. Hasta kimlik bandında hastanın adı soyadı, doğum tarihi, protokol numarası ve T.C. kimlik numarası mutlaka bulunmalıdır. İlaç güvenliği, modern sağlık hizmetlerinde kritik bir öneme sahiptir çünkü yanlış ilaç kullanımı ve ilaç hataları, hasta güvenliğini tehlikeye atan en ciddi sağlık sorunlarına yol açar. İlaç güvenliği ile ilgili hatalar, tüm tıbbi hataların yaklaşık %20'sini oluşturmaktadır. Araştırmalar en çok doktor istemlerinde hata yapıldığını, ancak hastaya en büyük zararın uygulama sırasında yapılan hatalardan kaynaklandığı göstermektedir. İlaçların uygulanması doktor istemiyle başlar, ilacın hazırlanmasıyla devam eder ve hemşire tarafından hastaya uygulanmasıyla son bulur. Bu aşamaların herhangi birinde meydana gelebilecek bir hata, hastanın durumunu iyileştirmeyeceği gibi yetersiz doz veya aşırı doz zehirlenmelerine, alerjik reaksiyonlara ve hatta ölüme yol açabilir. İlaç güvenliği bağlamında yüksek riskli durumlar, ilaçla ilgili önemli ölçüde zarar riski taşıyan durumlarla ilişkilidir. Bazı ilaçların doğal riskleri, güvenli olmayan ilaç kullanım süreçleri ve acil durumlar gibi klinik senaryolarda güvenli ilaç uygulamalarına uymanın zorluğu, yüksek riskli vakalara örnektir. Bu durumlar genellikle önlenebilir olan advers ilaç reaksiyonu veya ilaç hatasıyla sonuçlanmaktadır. Bu nedenle, sağlık hizmeti sunan tüm birimlerde ilaç güvenliğini sağlamak için gerekli çalışmalar özenle planlanmalı, uygulanmalı ve güvenlik raporlama sistemleri aracılığıyla takip edilmelidir. Ambulans güvenliği, acil sağlık hizmetlerinin en kritik unsurlarından biridir. Hem hastaların hem de sağlık personelinin güvenli bir şekilde taşınması, sağlık hizmetlerinin kesintisiz sağlanması için hayati önem taşır. Modern ambulanslar; sürüş sırasında hız, frenleme ve sürüş davranışlarını izleyen akıllı izleme sistemleri, geliştirilmiş aydınlatma ve siren sistemleri ile donatılmıştır. Ambulanslar ve içerisinde kullanılan malzeme çanta/kutuları, tıbbi cihazlar, hasta taşıma malzemeleri ve oturma yerlerinin yerleşimi, hareket esnasında bulundukları yere sabitlenmesi gibi faktörler hem hasta hem de çalışan güvenliği açısından ergonomik kurallara göre tasarlanmalıdır. Ambulanslar, çeşitli hastalık veya enfeksiyonların bulunduğu pek çok hastanın nakli sırasında kullanıldığından patojenlerin kaynağı haline gelebilirler. Ambulansın kontaminasyon kaynağı olmasını önlemek için enfeksiyon kontrol protokolleri uygulanmalıdır. Ambulansların iç ve dış temizliği her vakadan sonra ve her sabah yapılmalıdır. Ayrıca rutin olarak haftada bir kez detaylı temizlik gerçekleştirilmelidir. Ambulansın dış ve ön kabin temizliği sürücünün sorumluluğundadır. Ambulansın zemin ve dolapları 1/100'lük çamaşır suyu ile silinirken, hasta sekresyonları ve kan ile kirlenme olduğunda temizlik 1/10'luk çamaşır suyuyla yapılmalıdır. Ambulansların trafikteki güvenliğinden öncelikle sürücü olmak üzere tüm ekip sorumludur. Ambulans hareket ettiği anda ekibin her bir üyesi kendisi için ayrılmış yere oturmalı ve emniyet kemerini bağlamalıdır. Ambulans sürüşü sırasında en sık yaşanan kazalar acil çağrıya giderken gerçekleşmektedir. Ambulansın ışık ve sirenle acil çağrıya gidişinin normal sürüşe göre çok az zaman kazandırdığı bilinmektedir. Sürüş güvenliğini riske atmamak adına, hastaya ilk müdahale ambulansta başlandığı için çok istisnai durumlar dışında aşırı hızdan kaçınılmalı ve trafik kurallarına uyulmalıdır. Ambulans içerisinde bulundurulan tıbbi araç gereç ve malzemelerin her an kullanıma hazır, temiz ve bakımlı olması hayati önem taşır. Sabit ve seyyar oksijen tüpleri, aspiratörler, ventilatör cihazı, defibrilatör, CPR seti, laringoskop seti, şişme atel seti, boyunluklar, sedyeler ve K.E.D. kurtarma yeleği gibi ekipmanların her nöbet devir tesliminde kontrolleri yapılmalı ve eksikler tamamlanmalıdır. Ekipman eksikliğine bağlı gelişen tıbbi uygulama hatalarından ve oluşan zararlardan nöbeti devralan sağlık personeli doğrudan sorumludur. Tıbbi cihazların temizliğinde dezenfeksiyon düzeyine karar verilirken cihazın kan ve vücut sıvıları ile kontamine olup olmadığına bakılır. Kontaminasyon yoksa düşük düzey dezenfeksiyon yeterliyken, kan ve vücut sıvısı teması varsa yüksek düzey dezenfeksiyon uygulanır. Örneğin, laringoskop bleytleri hastanın mukoza zarı ile doğrudan temas ettiğinden her kullanımdan sonra yüksek düzey dezenfeksiyon uygulanmalıdır. Defibrilatör kaşıkları ise her kullanımdan sonra jelli bırakılmamalı, nemli bezle silinerek jelden tamamen arındırılmalıdır. Sedyeler, şişme ateller ve K.E.D. yeleği gibi hasta taşıma ve sabitleme malzemeleri de her vaka sonrası temizlenmeli ve haftalık rutin bakımlardan geçirilmelidir. Şişme ateller her kullanımdan sonra fermuar arızası ve delik yönünden kontrol edilmeli, K.E.D. yeleği ise temizlendikten sonra kemerleri zikzak şeklinde katlanarak ve tokaları içe bakacak şekilde sarılarak çantasına yerleştirilmelidir. Sedyelerin hareketli parçaları ise haftada bir kez lityum esaslı madeni yağla yağlanmalıdır. Sağlık hizmeti ile ilişkili enfeksiyonların bulaşmasını önlemek için izolasyon önlemlerine uyulması ve enfeksiyon kontrol önlemlerinin eksiksiz uygulanması gerekir. İzolasyon önlemleri; standart önlemler ve bulaşma yoluna yönelik önlemler olmak üzere iki ana grupta incelenir. Standart önlemler, hastanın enfeksiyon durumuna bakılmaksızın tüm hastaları kapsar ve ter hariç tüm kan, vücut sıvıları, salgılar, bütünlüğü bozulmuş deri ve mukoz membranlarla temas riskinde uygulanır. Standart önlemlerin temelini el hijyeni, eldiven, koruyucu önlük, maske, gözlük ve yüz koruyucu kullanımı oluşturur. Kişisel koruyucu ekipmanların giyilmesi ve çıkarılması belirli bir sıraya göre yapılmalıdır. Giyme sırası sırasıyla; önlük, maske, gözlük-yüz koruyucu ve eldiven şeklindedir. Çıkarma sırası ise; eldiven, gözlük-yüz koruyucu, maske ve önlük şeklindedir. Ekipmanlar çıkarılırken kontamine dış yüzeylerin temiz alanlara temas etmemesine azami özen gösterilmelidir. Özellikle gözlük ve yüz koruyucu çıkarılırken eldivensiz ellerle (eldivenler ilk çıkarıldığı için) temiz olan baş arkasındaki bağlardan veya kollardan tutularak çıkarılmalıdır. Bulaşma yoluna yönelik önlemler ise solunum, damlacık ve temas izolasyonu olmak üzere üçe ayrılır. Solunum izolasyonu; aktif tüberküloz, kızamık, suçiçeği gibi hava yoluyla bulaşan hastalıklar için uygulanır. Damlacık izolasyonu; konuşma, öksürme veya tıbbi işlemler sırasında saçılan damlacıkların bulaşmasını önlemek için kullanılır. Temas izolasyonu ise mikroorganizmaların direkt veya indirekt temasla bulaşmasını engellemek amacıyla dirençli bakteriler veya temasla bulaşan enfeksiyonlarda standart önlemlere ek olarak uygulanır.