← Ünite 13
Biyoistatistik

Ünite 13: Nüfus İstatistikleri

Türkiye'nin Yüzölçümü Değerleri
Türkiye'nin gerçek yüzölçümü 814,000 km2 iken, izdüşüm yüzölçümü 780,000 km2'dir. Nüfus yoğunluğu hesaplamalarında coğrafi engebelerden arındırılmış olan 780,000 km2'lik izdüşüm yüzölçümü değeri baz alınmaktadır.
2010 Yılı Türkiye Nüfus Yoğunluğu
2010 yılında Türkiye'nin nüfusu 73,723,000 kişi olarak tespit edilmiştir. Bu nüfus izdüşüm yüzölçümü olan 780,000 km2'ye bölündüğünde, kilometre kareye yaklaşık 95 kişinin düştüğü hesaplanmıştır.
2011 Yılı Türkiye Nüfus Artış Hızı
Türkiye'de 2011 yılı için yapılan resmi nüfus hesaplamalarında, yıllık nüfus artış hızı binde 13.5 (‰13.5) olarak tespit edilerek kayıtlara geçmiştir.
2011 Yılı Türkiye Cinsiyet Oranı
2011 yılı verilerine göre Türkiye'de 37,532,954 erkek ve 37,191,315 kadın yaşamaktadır. Bu verilere göre hesaplanan cinsiyet oranı 100.9 olup, ülkede her 100 kadına yaklaşık 101 erkeğin düştüğünü göstermektedir.

Anahtar Kavramlar

Oran (Ratio)Birimleri aynı olan iki olay içeren bir gözlem setinde bir olayın değerinin diğer olayın değerine bölünmesiyle elde edilen ölçüdür. Örneğin, bir ülkedeki erkek nüfusun kadın nüfusa bölünmesiyle elde edilen cinsiyet oranı bu kavrama klasik bir örnektir.
Orantı (Proportion)Bir gözlem setindeki toplam olay sayısı içinde, ilgilenilen belirli bir olayın payını veya gözlenme sıklığını belirten ölçüdür. Örneğin, bir yıldaki toplam 4000 hastalık olgusu içinde 200 çocuk hastalığı bulunması durumunda çocuk hastalığı orantısı %5 olarak hesaplanır.
Hız (Rate)Belirli bir zaman sürecinde bir olayın gözlenme sayısının, bu olayın gerçekleşebileceği risk altındaki nüfusa veya başka bir büyüklüğe bölünmesiyle elde edilen ölçüdür. Yıl içindeki ölüm sayısının yıl ortası nüfusa bölünmesiyle elde edilen ölüm hızı buna örnektir.
De faktoNüfus sayım gününde bireylerin fiilen bulundukları, o an ikamet ettikleri coğrafi bölgenin nüfusunda sayılması esasına dayanan nüfus sayım metodudur.
De juroBireylerin sürekli olarak ikamet ettikleri, adrese dayalı resmi yerleşim yerlerindeki nüfusa kaydedilmesi esasına dayanan nüfus sayım metodudur.
Yıl Ortası NüfusBir ülkenin veya bölgenin 30 Haziran ya da 1 Temmuz tarihindeki nüfusunu ifade eden ve yıl içindeki demografik olayların dengelendiği kabul edilen baz nüfus değeridir.
Genç Bağımlı NüfusBir toplumda ekonomik olarak üretken olmayan ve bakıma muhtaç kabul edilen on beş (15) yaşın altındaki (0-14 yaş grubu) çocuk nüfustur.
Yaşlı Bağımlı NüfusBir toplumda çalışma çağını tamamlamış ve ekonomik olarak bağımlı kabul edilen altmış dört (64) yaşın üzerindeki (65+ yaş grubu) nüfustur.
Canlı DoğumGebelik süresine bakılmaksızın, anne vücudundan ayrıldığı anda soluk alma, kalp atımı veya kordonda nabız gibi en az bir canlılık belirtisi gösteren gebelik ürünüdür.
Fetüs ÖlümüGebelik süresine bakılmaksızın, anne vücudundan ayrıldığı anda hiçbir canlılık belirtisi göstermeyen gebelik ürününe verilen isimdir.
Prematüre DoğumGebelik süresi henüz 37 haftayı doldurmadan, yani 37 haftadan daha az bir sürede gerçekleşen canlı doğumlardır.
Kaba Doğum Hızı (KDH)Bir yıl içinde gerçekleşen canlı doğum sayısının, o yılın yıl ortası nüfusuna bölünmesi ve 1000 ile çarpılmasıyla elde edilen, binde olarak ifade edilen ölçüdür.
Bebek Ölüm Hızı (BÖH)Bir yıl içinde bir yaşını doldurmadan ölen bebek sayısının, aynı yıl içinde gerçekleşen canlı doğum sayısına bölünmesi ve 1000 ile çarpılmasıyla binde olarak hesaplanan gelişmişlik göstergesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

2010 Yılı Türkiye Toplam Doğurganlık Hızı

Türkiye genelinde 2010 yılı verilerine göre toplam doğurganlık hızı 2.03 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, 15-49 yaş grubundaki bir kadının hayatı boyunca ortalama 2.03 çocuk dünyaya getirdiğini ifade eder.

2009 Yılı Türkiye Ölüm Yaş Dağılımı

2009 yılında Türkiye'de ölen toplam 367,971 kişinin %6'sını (21,918 bebek/çocuk) 0-4 yaş grubu oluştururken, %63.6'sını (233,911 kişi) 65 yaş ve üzeri nüfus oluşturmuştur.

2011 Yılı Türkiye Bebek Ölüm Hızı

Türkiye'de 2011 yılı verilerine göre bebek ölüm hızı binde 17 (‰17) olarak hesaplanmıştır. Aynı dönemde bu oran Avrupa Birliği ülkelerinde ortalama binde 4.6 düzeyindedir.

İsveç'in Bebek Ölüm Hızı Başarısı

Gelişmişlik düzeyinin ve sağlık hizmetlerinin kalitesinin bir göstergesi olarak İsveç, bebek ölüm hızını binde 2.5 (‰2.5) seviyesine kadar düşürmeyi başararak dünyadaki en iyi oranlardan birine sahip olmuştur.

1980'lerden 2004'e Nüfus Artış Hızı Değişimi

Türkiye'de 1980-1985 döneminde %2.49 olan yıllık nüfus artış hızı, doğurganlık hızının azalması ve evlilik yaşının yükselmesi gibi nedenlerle 2004 yılında %1.35 seviyesine gerilemiştir.

2021 Yılı Türkiye Yaş Grubu Dağılımı

2021 yılı TÜİK verilerine göre 84,680,273 kişilik Türkiye nüfusunun %22.4'ünü 0-14 yaş grubu, %67.9'unu 15-64 yaş grubu ve %9.7'sini 65 yaş ve üzeri nüfus oluşturmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Yıl Ortası Nüfus (YON) hesaplamalarında tarihin her zaman 30 Haziran veya 1 Temmuz olarak alınacağını unutmayın; sınavlarda bu tarihler doğrudan bilgi sorusu olarak karşınıza çıkabilir.
  • TÜİK'in nüfus artış hızı tahminlerinde 'Üstel Fonksiyon Metodu' kullandığını aklınızda tutun; diğer metot olan Bileşik Faiz ile karıştırmamak sınavda puan kazandırır.
  • Cinsiyet Oranı hesaplanırken payda kısmına kadın nüfusunun yazıldığını unutmayın; çünkü nüfus değişiminde belirleyici olan kadın nüfusudur.
  • Nüfus piramitlerinin şekillerine dikkat edin; geniş tabanlı piramitler geri kalmış ülkeleri (yüksek doğum), fıçı şeklindeki piramitler ise gelişmiş ülkeleri (yaşlı nüfus) gösterir.
  • Bebek Ölüm Hızı (BÖH) hesaplanırken paydada yıl ortası nüfus değil, o yıl gerçekleşen 'canlı doğum sayısı' yer alır; bu ayrım işlem sorularında çok kritiktir.
  • Mortalite hızı hesaplanırken katsayının genellikle '100,000' (yüz binde) olarak alındığına dikkat edin; kaba ölüm hızındaki '1000' (binde) katsayısı ile karıştırmayın.