Ana Sayfa » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF » Sağlık Yönetimi Lisans Programı » Davranış Bilimleri

Ünite 14: Stres ve Stresin Yönetimi — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Stres — Bireyin kendisi üzerinde aşırı ölçüde psikolojik ya da fiziksel talepler oluşturan herhangi bir uyarıcıya karşı sergilediği uyumcul tepkidir. Örneğin, kritik bir sınava hazırlanan öğrencinin yaşadığı gerginlik ve baskı hissi bu duruma örnek oluşturur.

Fizyolojik Yaklaşım — Walter Cannon tarafından geliştirilen ve stres olgusunu insan organizmasının bozulan iç dengesini (homeostazi) koruma ve varlığını sürdürme çabası olarak ele alan bakış açısıdır. Örneğin, tehlikeli bir köpek gördüğümüzde kalp atışlarının hızlanması ve kasların gerilmesi bu mekanizmanın ürünüdür.

Savaş ya da Kaç Tepkisi — Organizmanın ani bir tehdit veya tehlike algıladığında fizyolojik olarak kendini savunmaya veya uzaklaşmaya hazırlayan otomatik uyum mekanizmasıdır. Örneğin, üzerimize gelen bir tehlike anında adrenalin salgılanarak vücudun alarma geçmesi bu tepkidir.

Bilişsel Değerlendirme Yaklaşımı — Richard Lazarus'un öne sürdüğü, stresin fiziksel yönünden ziyade bireyin olayları zihinsel olarak nasıl algıladığı ve yorumladığına vurgu yapan psikolojik yaklaşımdır. Örneğin, topluluk önünde konuşmak bir kişi için korku kaynağıyken başkası için kendini ifade etme fırsatı olarak değerlendirilir.

Birey-Çevre Uyumu Yaklaşımı — Robert Kahn ile özdeşleşen, stresin bireyin beceri ve yetenekleri ile sosyal rol talepleri arasındaki çelişki ve uyumsuzluktan kaynaklandığını savunan yaklaşımdır. Örneğin, bir yöneticiden hem çok sert kararlar alması hem de herkese yakın olması beklenmesi rol çatışması ve uyumsuzluk yaratır.

Psikanalitik Yaklaşım — Harry Levinson tarafından Freud'un kuramına dayandırılan, bireyin olmak istediği ego ideali ile kendisini algılayış biçimi olan öz imaj arasındaki tutarsızlığın strese yol açtığını savunan yaklaşımdır. Örneğin, lider olmayı arzulayan ama kendisini yetersiz gören kişinin yaşadığı içsel çatışma buna örnektir.

Ego İdeali — Kişiliğin, bireyin ulaşmak veya olmak istediği olumlu hedeflerin, değerlerin ve ahlak kurallarının toplamını betimleyen unsurudur. Örneğin, başarılı ve kusursiz bir profesyonel olma arzusu bireyin ego idealini yansıtır.

Öz İmaj — Kişinin kendisi hakkında düşündüklerinin ve hissettiklerinin toplamı, yani kendi varlığına ilişkin sahip olduğu imajdır. Örneğin, bir kişinin kendisini sürekli yetersiz ve kararsız biri olarak algılaması onun öz imajını gösterir.

Olumlu Stres (Eustress) — Amaca ulaşırken bireyi kaygı yerine yaratıcılığa ve motivasyona yönelten, kişiye tatmin ve yaşama sevinci veren optimum düzeydeki strestir. Örneğin, üniversite sınavına hazırlanan öğrencinin hırslı ve disiplinli çalışmasını sağlayan makul düzeydeki heyecanıdır.

Olumsuz Stres (Distress) — Bireyin özgüvenini yitirmesine, yetersizlik, çaresizlik ve umutsuzluk hissetmesine yol açan yıkıcı stres türüdür. Örneğin, aşırı iş yükü altında ezilen çalışanın beyin fonksiyonlarının olumsuz etkilenip karar veremez hale gelmesidir.

A Tipi Kişilik — İdealist, dinamik, rekabetçi, mükemmeliyetçi, kaybetmeye tahammülsüz, öfkeli ve sürekli bir mücadele halinde olma gibi strese yatkınlık yaratan kişilik özelliklerinin toplamıdır. Örneğin, terfi etmeyi takıntı haline getiren ve en ufak gecikmede öfkelenen çalışan A tipi özellikler gösterir.

B Tipi Kişilik — A tipi kişiliğin aksine sakin, sabırlı, uzlaşmacı, esnek ve hoşgörülü olan, stresi daha az hisseden kişilik yapısıdır. Örneğin, hatalara karşı anlayışlı yaklaşıp kolayca sinirlenmeyen bireyler bu gruptadır.

Kontrol Odağı — Bireylerin başlarına gelen olayları kendi davranış ve eylemleriyle kontrol edebileceklerine olan inançlarının derecesidir. Örneğin, sınavda başarısız olunca 'Daha çok çalışmalıydım' diyen öğrenci içsel kontrol odağına sahiptir.

Genel Uyum Sendromu — Hans Selye'nin organizmanın strese karşı verdiği tepkileri alarm, direnç ve tükenme olmak üzere üç aşamada incelediği kuramıdır. Örneğin, uzun süreli stres altında kalan bir vücudun önce alarma geçip ardından bağışıklığının çökmesi bu süreci açıklar.

Alarm Dönemi — Organizmanın sınırlarının zorlandığını algılayarak 'savaş ya da kaç' tepkisini devreye soktuğu ve adrenalin salgılayarak hazırlandığı ilk stres aşamasıdır. Örneğin, ani bir tehlike anında kalp atışlarının hızlanması ve tansiyonun yükselmesi bu dönemin özelliğidir.

Direnç Dönemi — Tehdit edici stres kaynağı uzun süre devam ettiğinde, organizmanın direncini koruyarak strese rağmen varlığını sürdürmeye ve uyum sağlamaya çalıştığı ikinci aşamadır. Örneğin, uzun süreli yoğun çalışma temposunda vücudun enerji harcayarak ayakta kalmaya çalışmasıdır.

Tükenme Dönemi — Stresin uzun süre devam etmesi sonucunda organizmanın enerji kaynaklarının tamamen tükendiği, bağışıklığın çöktüğü ve hastalıklara açık hale gelindiği son aşamadır. Örneğin, kronik stres nedeniyle mide ülseri veya ağır depresyon geçirilmesidir.

Öğrenilmiş İyimserlik — İnsanların yaşamlarındaki kötü olayları geçici ve dışsal faktörlere bağlayarak kötümser düşüncelerden arınmasını ve alternatif iyimser bakış açısı geliştirmesini vurgulayan bireysel stres yönetimi tekniğidir. Örneğin, başarısızlıkları kalıcı birer felaket olarak değil, aşılacak deneyimler olarak görmek.

Sosyal Destek Grupları — Bireylerin samimi ilişkiler kurarak yalnızlık hissini azalttığı, kendilerini güvende ve değerli hissetmelerini sağlayarak stresle mücadele etmelerine katkı sunan sosyal yapılardır. Örneğin, arkadaşlarla kurulan güven dolu paylaşım ağları kaygıyı azaltır.