Ünite 3: Afetlerde Acil Sağlık Hizmetleri — Önemli Kavramlar

İnsan ve diğer canlılar için normal yaşamı ve toplumsal faaliyetleri kesintiye uğratan, toplumda fiziksel, sosyal, kültürel ve ekonomik kayıplara neden olan ve etkilenen topluluğun kendi olanakları ile üstesinden gelemediği doğa veya insan kaynaklı olgudur.

Toplumun tamamının veya belirli kesimlerinin normal yaşam faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan, insan, mal ve çevreyi korumak için acil müdahaleyi gerektiren ve mevcut yerel olanaklar ile baş edilebilen kriz durumudur.

Yerel ve çok sınırlı etkiye sahip olan, yerleşim birimlerinin veya kurumların çalışma kapasitesini etkilemeyen ve genellikle ilk müdahale ekipleri tarafından kolayca kontrol altına alınabilen hadiselerdir.

Doğrudan doğruya kaynağını yer kabuğu ya da yerin derinliklerinden alan, deprem, heyelan, kaya düşmesi, erozyon ve yanardağ patlaması gibi oluşumu engellenemeyen doğa olaylarıdır.

Atmosferdeki doğa olaylarının (yağış, sıcaklık, basınç vb.) insan için yararlı olan sınırları aşmasıyla meydana gelen sel, çığ, kuraklık, kasırga, fırtına ve orman yangını gibi afetlerdir.

Bir ana afetin tetiklemesi sonucu ortaya çıkan yeni bir afettir; örneğin deprem sonrasında endüstriyel tesislerde meydana gelen büyük yangınlar veya salgın hastalıkların baş göstermesi bu kapsamdadır.

Afet öncesi dönemde kayıp ve zararların azaltılması, hazırlık, tahmin, erken uyarı ve afetleri anlamaya yönelik gerçekleştirilen koruyucu ve önleyici çalışmaların bütünüdür.

Afet meydana geldikten sonra gerçekleştirilen etki analizi, arama-kurtarma, acil tıbbi müdahale, iyileştirme ve yeniden yapılanma gibi afet sonrası operasyonel faaliyetlerin yönetilmesidir.

Türkiye'de afetlerin önlenmesi, zararlarının azaltılması, müdahale edilmesi ve iyileştirme çalışmalarının koordine edilmesi amacıyla tüm kurumlar arasında iş birliğini sağlayan tek yetkili şemsiye kurumdur.

Afet veya olağan dışı durumlarda özel eğitim ve donanımla olay yerine en kısa sürede ulaşarak medikal müdahale yapan ve sağlık hizmetlerini yöneten Ulusal Medikal Kurtarma Birimi'dir.

Sağlık Bakanlığı bünyesinde, afet ve olağan dışı durumlarda iller ve diğer kurumlar arasında kesintisiz iletişim, koordinasyon, planlama ve yönetim sağlayan Sağlık Afet Koordinasyon Birimi'dir.

Afetlerde ve acil durumlarda, çok sayıdaki yaralının yaşam kurtarma önceliklerine göre sınıflandırılması ve kısıtlı kaynakların en etkin şekilde kullanılmasını sağlayan acil tıp yöntemidir.

Hastanelerin afet ve acil durumlarda hizmet kesintisine uğramadan kapasitelerini artırarak çalışabilmesi için önceden hazırladıkları Hastane Afet ve Acil Durum Planları'dır.

Afet henüz ortaya çıkmadan önce afetin etkilerini engellemeye yönelik planlama, eğitim, donanım stoklama, erken uyarı sistemleri kurma ve risk analizi yapma süreçleridir.

Afetin akut etkileri kontrol altına alındıktan sonra kronik hastaların bakımı, rehabilitasyon, çevre sağlığı risk haritalarının çıkarılması ve bulaşıcı hastalıkların önlenmesi gibi uzun vadeli iyileştirme faaliyetleridir.