İnfografik
Ana Sayfa » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF » Sağlık Yönetimi Lisans Programı » İlk Yardım ve Acil Sağlık Hizmetleri
← Ünite 3
İlk Yardım ve Acil Sağlık Hizmetleri

Ünite 3: Afetlerde Acil Sağlık Hizmetleri

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri
Pazarcık ve Elbistan merkezli 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki iki büyük deprem, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki 11 ili doğrudan etkilemiştir. Bu afet sonucunda 50.000'den fazla insan hayatını kaybetmiş ve bölgede devasa bir yıkım meydana gelmiştir.
2004 Endonezya Sumatra Depremi ve Tsunamisi
26 Aralık 2004 tarihinde Sumatra Adası açıklarında meydana gelen 9 büyüklüğündeki deprem ve peşinden gelen tsunami, 10'dan fazla ülkede 230 binden fazla insanın ölümüne yol açarak son yüzyılın en büyük küresel afetlerinden biri olmuştur.
COVID-19 Pandemisi Küresel Bilançosu
Dünya Sağlık Örgütü'nün Aralık 2023 verilerine göre, dünya genelinde 772 milyondan fazla doğrulanmış vaka tespit edilmiş ve salgın nedeniyle yaklaşık 7 milyon insan hayatını kaybetmiştir. Türkiye'de ise salgın kaynaklı ölüm sayısı 101.492 olarak kayıtlara geçmiştir.
1986 Çernobil Nükleer Kazası
Ukrayna'da meydana gelen bu kaza, insan eliyle üretilen teknolojinin yol açtığı en büyük nükleer felaketlerden biridir. Geniş bir coğrafyada radyoaktif kirlenmeye neden olmuş ve etkileri nesiller boyu süren doğal olmayan bir afet örneğidir.

Anahtar Kavramlar

Afetİnsan ve diğer canlılar için normal yaşamı ve toplumsal faaliyetleri kesintiye uğratan, toplumda fiziksel, sosyal, kültürel ve ekonomik kayıplara neden olan ve etkilenen topluluğun kendi olanakları ile üstesinden gelemediği doğa veya insan kaynaklı olgudur.
Acil DurumToplumun tamamının veya belirli kesimlerinin normal yaşam faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan, insan, mal ve çevreyi korumak için acil müdahaleyi gerektiren ve mevcut yerel olanaklar ile baş edilebilen kriz durumudur.
OlayYerel ve çok sınırlı etkiye sahip olan, yerleşim birimlerinin veya kurumların çalışma kapasitesini etkilemeyen ve genellikle ilk müdahale ekipleri tarafından kolayca kontrol altına alınabilen hadiselerdir.
Jeolojik Kökenli AfetDoğrudan doğruya kaynağını yer kabuğu ya da yerin derinliklerinden alan, deprem, heyelan, kaya düşmesi, erozyon ve yanardağ patlaması gibi oluşumu engellenemeyen doğa olaylarıdır.
Meteorolojik Kökenli AfetAtmosferdeki doğa olaylarının (yağış, sıcaklık, basınç vb.) insan için yararlı olan sınırları aşmasıyla meydana gelen sel, çığ, kuraklık, kasırga, fırtına ve orman yangını gibi afetlerdir.
İkincil AfetBir ana afetin tetiklemesi sonucu ortaya çıkan yeni bir afettir; örneğin deprem sonrasında endüstriyel tesislerde meydana gelen büyük yangınlar veya salgın hastalıkların baş göstermesi bu kapsamdadır.
Risk YönetimiAfet öncesi dönemde kayıp ve zararların azaltılması, hazırlık, tahmin, erken uyarı ve afetleri anlamaya yönelik gerçekleştirilen koruyucu ve önleyici çalışmaların bütünüdür.
Kriz YönetimiAfet meydana geldikten sonra gerçekleştirilen etki analizi, arama-kurtarma, acil tıbbi müdahale, iyileştirme ve yeniden yapılanma gibi afet sonrası operasyonel faaliyetlerin yönetilmesidir.
AFADTürkiye'de afetlerin önlenmesi, zararlarının azaltılması, müdahale edilmesi ve iyileştirme çalışmalarının koordine edilmesi amacıyla tüm kurumlar arasında iş birliğini sağlayan tek yetkili şemsiye kurumdur.
UMKEAfet veya olağan dışı durumlarda özel eğitim ve donanımla olay yerine en kısa sürede ulaşarak medikal müdahale yapan ve sağlık hizmetlerini yöneten Ulusal Medikal Kurtarma Birimi'dir.
SAKOMSağlık Bakanlığı bünyesinde, afet ve olağan dışı durumlarda iller ve diğer kurumlar arasında kesintisiz iletişim, koordinasyon, planlama ve yönetim sağlayan Sağlık Afet Koordinasyon Birimi'dir.
TriyajAfetlerde ve acil durumlarda, çok sayıdaki yaralının yaşam kurtarma önceliklerine göre sınıflandırılması ve kısıtlı kaynakların en etkin şekilde kullanılmasını sağlayan acil tıp yöntemidir.
HAP (Hastane Afet Planı)Hastanelerin afet ve acil durumlarda hizmet kesintisine uğramadan kapasitelerini artırarak çalışabilmesi için önceden hazırladıkları Hastane Afet ve Acil Durum Planları'dır.
Birincil KorunmaAfet henüz ortaya çıkmadan önce afetin etkilerini engellemeye yönelik planlama, eğitim, donanım stoklama, erken uyarı sistemleri kurma ve risk analizi yapma süreçleridir.
Üçüncül KorunmaAfetin akut etkileri kontrol altına alındıktan sonra kronik hastaların bakımı, rehabilitasyon, çevre sağlığı risk haritalarının çıkarılması ve bulaşıcı hastalıkların önlenmesi gibi uzun vadeli iyileştirme faaliyetleridir.

Diğer Önemli Bilgiler

2011 Fukuşima Nükleer Santral Hasarı

Japonya'da 11 Mart 2011'de yaşanan 8.9 büyüklüğündeki deprem ve sonrasında oluşan tsunami, Fukuşima Nükleer Santrali'nde ağır hasara yol açarak çevreye radyoaktif sızıntı yayılmasına neden olan ikincil bir afet doğurmuştur.

1970 Bangladeş Tropikal Siklonu

Bangladeş'te meydana gelen bu şiddetli kasırga 300.000 insanın ölümüne yol açmıştır. Ancak gelişen erken uyarı sistemleri sayesinde, benzer büyüklükteki fırtınalarda 1994 yılında can kaybı sadece 20 kişiye kadar düşürülmüştür.

5902 Sayılı Kanun ve AFAD'ın Kuruluşu

17 Haziran 2009 tarihinde çıkarılan 5902 sayılı yasa ile Sivil Savunma, Afet İşleri ve Türkiye Acil Durum Yönetimi Genel Müdürlükleri kapatılarak tüm yetkiler AFAD çatısı altında birleştirilmiştir.

UMKE Bölge Koordinatörlükleri Yapılanması

Sağlık Bakanlığı, afetlerde acil sağlık hizmetlerinin yerinden ve daha hızlı koordine edilebilmesi amacıyla 2023 yılında Türkiye genelinde 30 ayrı bölgede UMKE Bölge Koordinatörlüğü kurmuştur.

2021 Afetlerde Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği

Sağlık Bakanlığı tarafından 25 Mayıs 2021 tarihinde 31491 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren bu yönetmelik, afetlerde sunulacak tıbbi müdahale ve organizasyonların yasal çerçevesini çizmiştir.

1999 Marmara Depremi ve Tüpraş Yangını

17 Ağustos 1999 depreminin hemen ardından Tüpraş rafinerisinde meydana gelen devasa yangın, doğal bir afetin nasıl teknolojik ve endüstriyel bir ikincil afete yol açabileceğinin Türkiye'deki en somut örneğidir.

Türkiye'nin Risk Düzeyi ve Dünya Sıralaması

Dünya Risk Raporlarına göre Türkiye, hem yüksek tehlike maruziyeti hem de yapısal hassasiyetleri nedeniyle dünyada 'riski en yüksek ve artış eğilimli' ilk 10 ülke arasında yer almaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Afet ve Acil Durum farkını iyi öğrenin; yerel kaynakların yetersiz kalması ve dış yardım ihtiyacı sadece 'Afet' tanımında ön koşuldur.
  • Afet yönetim evrelerinin sırasını ve hangi evrenin hangi yönetim modeline (Risk veya Kriz) ait olduğunu unutmayın; ilk iki evre Risk, son üç evre Kriz yönetimidir.
  • AFAD'ın 2009 yılında 5902 sayılı kanunla kurulduğunu ve Türkiye'deki tek yetkili şemsiye kurum olduğunu sınav için mutlaka aklınızda tutun.
  • UMKE ve SAKOM birimlerinin görev ayrımına dikkat edin; UMKE sahada medikal müdahale yaparken, SAKOM merkezde koordinasyon ve iletişim sağlar.
  • Triyaj kavramının amacını iyi kavrayın; afet anında kısıtlı sağlık kaynaklarını doğru yönetmek ve hastane yığılmalarını önlemek için hayati önem taşır.
  • Birincil, ikincil ve üçüncül korunma basamaklarındaki sağlık hizmetlerini karıştırmayın; planlama ve eğitim birincil, acil müdahale ikincil, rehabilitasyon ve çevre sağlığı üçüncül korunmadır.