Ünite 4: İlk Yardım ve Acil Sağlık Hizmetlerinde İletişim

En Son Kaybolan Duyu: İşitme

İnsan fizyolojisinde bilincin kapanması durumunda en son kaybolan duyu işitme duyusudur. Bu bilimsel gerçek nedeniyle, bilinci kapalı olan hasta/yaralıların yanında asla olumsuz durumlar konuşulmamalı ve hastaya her an duyuyormuş gibi saygıyla yaklaşılmalıdır.

Çocuklarda Sert Önerilerin Ters Etkisi

İlk yardım ve acil durumlarda çocuklara yönelik kullanılan emredici veya sert konuşma tarzı, çocukları söylenenin tam tersini yapmaya sevk eder. Bu durum, tedavi sürecinin aksamasına ve çocukların sonraki kontrollerini ihmal etmelerine yol açar.

Kaza Sonrası Geçici Bellek Yitimi

Trafik kazası veya yüksek enerjili travma geçiren bireylerde, olayın hemen ardından geçici hafıza ve bellek yitimine bağlı sersemlik yaşanabilir. İlk yardımcının bunun geçici bir durum olduğunu belirterek hastayı sakinleştirmesi gerekir.

Acil Servislerin Kaotik Yapısı

Acil servisler, kesintisiz 24 saat hizmet sunan, hasta ve hasta yakını giriş çıkışının en yoğun olduğu ve çalışanların dönüşümlü vardiyalarla yüksek stres altında görev yaptığı, iletişimsizliğe en açık klinik alanlardır.

Anahtar Kavramlar

İletişimİnsanların var olma, yönlendirme, etkileme, güven duyma ve mutlu olma gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla gerçekleştirdikleri evrensel ve etkileşimli bilgi alışverişi faaliyetidir.

Etkili İletişimİletişim kurulmak istenen bireyin varlığının kabul edilmesi, ona değer verilmesi ve ayrılan zamanın kişinin beklentilerine göre en verimli şekilde düzenlenmesidir.

Terapötik DokunmaSözsüz iletişimin en etkili yöntemlerinden biri olup, özellikle bilinci kapalı veya yüksek anksiyete yaşayan hastaların stresini azaltmak ve onlara güven vermek amacıyla uygulanan destekleyici dokunma yöntemidir.

Önleyici Ben DiliAcil servislerde sağlık çalışanı ile hasta/yakınları arasında ileride yaşanabilecek olası çatışmaları ve anlaşmazlıkları önlemek amacıyla kullanılan, suçlayıcı olmayan profesyonel iletişim dilidir.

Tıbbi TerminolojiSağlık çalışanlarının kendi aralarında kullandıkları mesleki ve teknik dildir; acil servislerde hastalarla iletişim kurarken kullanılması iletişimi zorlaştıran bir engel oluşturur.

ÖfkeBireyin bir tehlike, engellenme veya çaresizlik karşısında hissettiği yetersizlik ve güçsüzlük duygusundan kurtulmak amacıyla dışa vurduğu kızgınlık ve hoşnutsuzluk tepkisidir.

PanikGenellikle beklenmedik durumlarda ortaya çıkan, kişide aşırı bunaltı, korku, kalp çarpıntısı, titreme ve nefes darlığı gibi fiziksel belirtilerle kendini gösteren yoğun heyecan durumudur.

KayıpBirey için büyük önem ve değer taşıyan bir nesnenin, organın, işlevin veya en önemlisi bir yakınının yaşamından tamamen uzaklaştırılması ya da yitirilmesi durumudur.

İnkar DönemiYakınını kaybeden bir bireyin, yaşadığı büyük acı ve şok nedeniyle gerçeği kabul edemeyerek ölen yakını hala yaşıyormuş gibi davranmasıyla ortaya çıkan doğal ve geçici psikolojik tepkidir.

TravmaGünlük olağan yaşamı aniden bozan, panik, endişe ve kaygı yaratan, kişinin anlamlandırma süreçlerini ve psikolojik dengesini sarsan olağanüstü olayların genel adıdır.

KonfüzyonBilinç düzeyinin ve bilişsel işlevlerin büyük ölçüde hasar görmesi veya bozulması sonucu ortaya çıkan, hastada yönelim bozukluğu ve şaşkınlık yaratan bilinç bulanıklığı durumudur.

OryantasyonBireyin içinde bulunduğu zamanı, mekanı ve kendi kimliğini doğru bir şekilde algılama ve ayırt edebilme yetisidir; kaza sonrasında bu yeti geçici olarak kaybolabilir.

Aktif Dinlemeİletişim esnasında tüm dikkatin konuşan kişiye yönlendirilmesi, göz teması kurulması, sözünün kesilmemesi ve anlatılanların anlaşıldığının beden diliyle gösterilmesi sürecidir.

OnamAcil servislerde veya ilk yardım anında yapılacak tıbbi işlemler öncesinde, hastanın veya reşit değilse yakınlarının bilgilendirilerek rızalarının alınması işlemidir.

Ajite DavranışAcil servis gibi yabancı ve gürültülü ortamlarda çocukların veya yüksek stres altındaki hastaların sergilediği aşırı huzursuz, gergin ve hırçın tepkiler bütünüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Hasta Yakınlarının Zaman Algısı

Acil durumlarda yüksek anksiyete yaşayan hasta yakınları, zamanı normalden çok daha yavaş akıyor gibi algılarlar. Bu durum, sağlık çalışanlarının yavaş müdahale ettiği veya kendilerini kasten beklettiği algısına yol açarak öfkeyi tetikler.

Fiziksel Alan ve Güvenli Mesafe

Öfkeli veya saldırgan davranışlar sergileyen bir hasta yakını ile iletişim kurarken, sağlık çalışanının kendi güvenliğini sağlamak amacıyla bireyin özel alanına girmeden güvenli beden mesafesini koruması hayati önem taşır.

Çocuk Hastalarda Yalan Söylememe İlkesi

Acil servislerde çocuklara yapılacak enjeksiyon gibi ağrılı işlemler öncesinde 'hiç acımayacak' şeklinde yalan söylenmemelidir. Çocuklar yalanı çabuk fark eder ve bu durum sağlık çalışanına olan güveni tamamen yok eder.

Çocukların Kişisel Eşyalarının Korunması

Acil servise sevdiği bir oyuncak, biberon veya battaniye ile getirilen çocukların bu eşyaları elinden alınmamalıdır. Tanıdık nesneler ve yüzler, çocuğun yabancı ortamda yaşadığı korku ve anksiyeteyi önemli ölçüde azaltır.

Ergen Hastalarda Mahremiyet

Ergenlik dönemindeki çocuk hastaların cinsel kimlik gelişimleri hassas olduğundan, acil müdahalelerde mahremiyetlerine en az yetişkinler kadar saygı gösterilmeli ve giysileri çıkarılırken mutlaka gerekçesi açıklanmalıdır.

Yaşlılarda Duyusal Değişimler

Yaşlılık döneminde derinin incelmesi ve kemik yoğunluğunun azalması gibi fiziksel değişimlerin yanı sıra görme ve işitme kayıpları sık yaşanır. Bu nedenle yaşlı hastayla iletişime geçmeden önce duyusal engeli olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Konfüze Hastalarda Zaman Tanıma

Bilinç bulanıklığı (konfüzyon) yaşayan hastaların beyinlerindeki bilgi işleme süreci yavaşlar. Bu hastalara yöneltilen basit soruların ardından, cevap verebilmeleri için kendilerine normalden çok daha fazla süre tanınmalıdır.

Sınavda Dikkat Et

İşitme duyusunun bilinci kapalı hastada en son kaybolan duyu olduğunu unutma; sınavda bu bilgi üzerinden hastanın yanında olumsuz konuşulmaması gerektiği sorulabilir.
Çocuk hastalara yapılacak ağrılı işlemler öncesinde asla yalan söylenmemesi (acımayacak denmemesi) gerektiğini aklında tut; dürüstlük çocukla iş birliğinin temelidir.
İletişim engellerini sınıflandırırken 'tıbbi terminoloji kullanmayı' sağlık çalışanı kaynaklı, 'gürültülü ortamı' ise çevre kaynaklı olarak ayırt et.
Öfkeli hasta yakınlarına yaklaşırken ilk kuralın 'soğukkanlı kalmak ve güvenli beden mesafesini korumak' olduğunu unutma; bu hem güvenlik hem de iletişim için kritiktir.
Yaşlı hastalarla iletişime geçmeden önce mutlaka görme/işitme gibi bir engellerinin olup olmadığının kontrol edilmesi gerektiğini sınav sorularında birincil adım olarak ara.
Konfüze hastalarla iletişimde anahtar kelimelerin 'basit cümleler', 'basit örnekler' ve 'yanıt için yeterli zaman tanımak' olduğunu unutma.