İnfografik
Ana Sayfa » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF » Sağlık Yönetimi Lisans Programı » İlk Yardım ve Acil Sağlık Hizmetleri
← Ünite 7
İlk Yardım ve Acil Sağlık Hizmetleri

Ünite 7: Yaralanmalarda İlk Yardım

Altın Saat İstatistiği
Yaralanmalara bağlı meydana gelen ölümlerin %30'u olaydan sonraki ilk birkaç saat içerisinde gerçekleşmektedir. Bu süre 'Altın Saat' olarak adlandırılır ve ilk dakikalardaki müdahale hayati önem taşır.
Baş ve Omurga Yaralanmalarında Ölüm Oranı
Trafik kazalarında meydana gelen kalıcı sakatlıkların %40'ı ve ölümlerin %80'i doğrudan baş ve omurga yaralanmalarından kaynaklanmaktadır.
BOS Kaçağı Belirleme Testi (Halka Testi)
Burun veya kulaktan gelen kandan beyaz bir beze bir damla damlatılır. Ortada kanlı halka, etrafında şeffaf halka oluşursa sıvıda beyin-omurilik sıvısı (BOS) olduğu anlaşılır.
Kimyasal Göz Yanıklarında Yıkama Süresi
Gözün kimyasal maddelerle temas etmesi durumunda, hasarı en aza indirmek için göz kapakları açılarak en az 15 dakika boyunca bol temiz su ile kesintisiz yıkanmalıdır.

Anahtar Kavramlar

YaraBir travma sonucu vücudun iç veya dış yüzeyindeki canlı doku bütünlüğünün bozulması durumudur. Örneğin, keskin bir bıçağın deriyi kesmesi bir yara oluşturur.
TravmaAni olarak dıştan mekanik bir etki sonucu meydana gelen, sağlığı tehdit eden, fiziksel ve ruhsal hasarlara yol açan olaydır. Trafik kazaları ve yüksekten düşmeler travmaya örnek gösterilebilir.
Altın SaatYaralanmaya bağlı ölümlerin %30'unun gerçekleştiği, kazadan sonraki ilk birkaç saatlik kritik zaman dilimidir. Bu sürede yapılan doğru ilk yardım hayat kurtarır.
Sıyrık YarasıDerinin sert bir yüzeye sürtünmesi sonucu epidermisin ve dermisin bir kısmının kaybıyla oluşan, kanaması az fakat enfeksiyon riski yüksek yaradır.
Kopma YarasıDerinin ve altındaki dokuların bir parçasının vücuttan tamamen ayrılması ya da küçük bir parça ile bağlı kalması durumudur; genellikle şiddetli kanama ile seyreder.
Perforasyon YarasıSivri ve keskin bir objenin vücuda girip, organ veya ekstremiteyi tamamen geçerek karşı taraftan çıkması sonucu oluşan çift yönlü delinme yarasıdır.
Enfekte YaraOluşumundan itibaren en az altı saat geçmiş, yara dudakları düzgün olmayan, kirli veya ateşli silah/ısırma sonucu oluşmuş mikrop kapmış yaralardır.
KontüzyonDeri bütünlüğü bozulmadan, künt bir travmanın doğrudan etkisiyle deri altındaki yumuşak dokularda meydana gelen ezilme ve hasardır.
HematomMekanik bir zorlanma veya darbe sonucu damardan sızan kanın, deri bütünlüğü bozulmadan yumuşak doku aralıklarında birikerek şişlik oluşturmasıdır.
BülYanık, donma veya sürtünme gibi durumlarda, deri tabakaları arasındaki interstisyel aralıkta berrak sıvı birikmesiyle oluşan içi sıvı dolu kabarcıktır.
Aspirasyon RiskiYüz ve ağız yaralanmalarında kan, kusmuk veya yabancı cisimlerin soluk borusuna kaçarak akciğerleri tıkaması ve boğulmaya yol açması tehlikesidir.
SiyanozGöğüs yaralanmalarında yetersiz solunum nedeniyle kandaki oksijenin azalmasına bağlı olarak deri ve mukozalarda görülen morarma durumudur.
Tetanoz ProfilaksisiYaralanma sonrasında tetanoz hastalığının gelişmesini önlemek amacıyla yara temizliği, cerrahi debridman ve tetanoz aşısı (toksoidi) uygulanması sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Açık Yara Enfeksiyon Sınırı

Yara oluşumundan itibaren en az 6 saat geçmiş olan, temizlenmemiş ve dikilmemiş yaralar doğrudan enfekte (mikrop kapmış) yara sınıfına dahil edilir.

Tetanoz Kuluçka Süresi

Tetanoz mikrobu vücuda girdikten sonra ortalama 15 gün (2 ile 60 gün arasında değişen bir sürede) kuluçka süresi geçirir ve ardından belirtiler başlar.

Tetanoz Aşısının Koruyuculuk Süresi

Bebeklik ve çocukluk döneminde usulüne uygun yapılan tetanoz aşılaması, bireyi 10 yıl boyunca tetanoz hastalığına karşı tam olarak korur.

Tetanoz Aşı Dozu

Yaralanma geçiren her hastaya, daha önceden bağışıklığı olup olmadığına bakılmaksızın acilen kas içine 0.5 ml'lik tetanoz toksoidi (aşısı) uygulanmalıdır.

Kapalı Yaralarda Soğuk Uygulama Süresi

Doku içi kanamayı ve şişliği azaltmak amacıyla, kapalı yaralanmalardan sonraki ilk 24 saat boyunca soğuk kompres veya buz uygulaması yapılmalıdır.

Kapalı Yaralarda Sıcak Uygulama Süresi

Yaralanmanın üzerinden 24 saat geçtikten sonra, damarları genişleterek doku iyileşmesini ve kan akışını hızlandırmak amacıyla sıcak uygulama yapılmalıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda 'Altın Saat' kavramı sorulursa, bunun yaralanma sonrası ilk birkaç saatlik hayati süreyi (%30 ölüm oranı ile) ifade ettiğini unutmayın.
  • Batan cisim sorularında her zaman 'cisim çıkarılmaz, sabitlenir' kuralı geçerlidir; göğüs, karın veya göz fark etmeksizin bu kural değişmez.
  • Açık göğüs yaralanmasında bandajın 'üç tarafı kapalı, bir tarafı açık' yapılması gerektiğini, bunun nefes verirken havanın çıkmasını sağladığını unutmayın.
  • Karın yaralanmalarında dışarı çıkan organların asla içeri sokulmayacağını, sadece ıslak temiz bez ve naylonla kapatılacağını aklınızda tutun.
  • Baş ve omurga yaralanmalarında kulak veya burundan gelen sıvının (BOS) akışının engellenmeyeceğini, çünkü engellemenin kafa içi basıncı artıracağını bilin.
  • Tetanoz aşısının (toksoid) yaralanma durumunda bağışıklık geçmişine bakılmaksızın her hastaya 0.5 ml dozunda yapılması gerektiğini unutmayın.