← Ünite 9
Sağlık Hukuku

Ünite 9: Sağlık Hukukunda Hukuki Sorumluluk ve Tazminat Rejimi

1219 Sayılı Kanun Madde 1
Bu kanun maddesi uyarınca, Türkiye'de tıbbi müdahalede bulunma yetkisi esas olarak hekimlere verilmiştir. Hekim dışındaki sağlık personelinin müdahale yetkisi ancak kanunda belirtilen istisnai şartlar altında mümkündür.
Anayasa Madde 129/V
Kamu görevlilerinin, bu görevlerini yerine getirirken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları ancak idare aleyhine açılabilir. İdare, ödediği tazminatı kusurlu memura (örneğin kamu hastanesindeki hekime) rücu etmekle yükümlüdür.
TBK Madde 116
Borçlunun, borcun ifasında çalıştırdığı yardımcı kişilerin alacaklıya verdiği zararlardan sorumlu olacağını düzenler. Özel hastaneler, ifa yardımcısı konumundaki hekimlerin tıbbi hatalarından bu madde uyarınca sorumludur.
TBK Madde 116/III Sorumsuzluk Anlaşması Yasağı
Özel hastanelerin, ifa yardımcısı durumundaki hekimlerin tıbbi müdahale hatalarından doğan sorumluluklarını hastayla yapacakları bir anlaşmayla önceden kaldırmaları veya sınırlandırmaları kanunen yasaktır.

Anahtar Kavramlar

Hukuki SorumlulukHekimin hastaya tıbbi müdahalede bulunduğu sırada hukuka aykırı olarak vermiş olduğu mal veya şahıs varlığı zararlarını tazmin etme yükümlülüğüdür. Bu sorumluluk sözleşmeye, haksız fiile veya doğrudan kanuna dayanabilir.
Culpa in ContrahendoSözleşmenin kurulmasından önceki aşamada, dürüstlük kuralına dayalı güven ilişkisine aykırı davranarak karşı tarafa zarar vermekten doğan sorumluluktur. Örneğin, hekimin henüz sözleşme kurulmadan önce hastaya bilgi vermemesi veya beden bütünlüğünü ihlal etmesi bu kapsamdadır.
İfa YardımcısıBorçlunun iradesiyle, onun borcunu ifa etmesine veya borçtan doğan bir hakkı kullanmasına kendi sorumluluğu altında yardım eden kişidir. Özel hastanede çalışan hekim, hastanenin ifa yardımcısı konumundadır.
Hastaneye Kabul SözleşmesiHastanın özel hastaneye yatırılarak teşhis ve tedavi edilmesini, oda tahsis edilmesini, bakımının yapılmasını ve ilaçlarının sağlanmasını konu alan karma nitelikteki sözleşmedir. İçerisinde vekâlet, kira, hizmet ve satış sözleşmelerinin unsurlarını barındırır.
Bölünmüş Hastaneye Kabul SözleşmesiHastanın tıbbi teşhis ve tedavi yükümlülüğünün hastane dışındaki bağımsız bir hekim tarafından üstlenildiği, hastanenin ise sadece oda ve bakım gibi hizmetleri sağladığı sözleşmedir. Bu durumda hastane hekimin tıbbi hatasından sorumlu olmaz.
Eser SözleşmesiYüklenicinin bir eseri (sonucu) meydana getirmeyi, iş sahibinin ise bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Sadece estetik kaygılarla yapılan burun estetiği, botoks veya diş protezi gibi işlemler bu kapsamda değerlendirilir.
Tüketici İşlemiMal veya hizmet piyasalarında mesleki amaçlarla hareket edenler ile tüketiciler arasında kurulan her türlü sözleşme ve hukuki işlemdir. Hasta ile özel hastane veya hekim arasındaki sözleşmeler bu niteliktedir.
Haksız FiilHukuka aykırı bir fiille bir başkasının mal veya şahıs varlığına zarar verilmesiyle doğan ve bu zararın tazmin edilmesini gerektiren borç ilişkisidir. Kusur, zarar, illiyet bağı ve hukuka aykırılık kurucu unsurlarıdır.
Maddi ZararBir kimsenin malvarlığında iradesi dışında meydana gelen eksilmedir. Hekimin hatalı müdahalesi sonucu yapılan ek tedavi giderleri ve kazanç kayıpları maddi zarara örnek teşkil eder.
Manevi ZararBir kişinin kişiliğini oluşturan yaşama hakkı, sağlık, vücut bütünlüğü gibi değerlerin ihlali sebebiyle duyulan acı, elem ve üzüntüdür. Hatalı ameliyat sonucu sakat kalan hastanın duyduğu üzüntü bu kapsamdadır.
İlliyet BağıZarara yol açan fiil ile ortaya çıkan zarar arasındaki neden-sonuç ilişkisidir. Hekimin hatalı enjeksiyonu ile hastanın felç kalması arasında uygun illiyet bağının bulunması gerekir.
Vekâletsiz İş GörmeBir kimsenin, aralarında sözleşme olmaksızın, başkasının menfaatine ve onun varsayılan iradesine uygun olarak bir işi yerine getirmesidir. Bilinci kapalı acil hastaya hekimin yaptığı müdahale bu hukuki rejime tabidir.
Hekimlik SözleşmesiBağımsız çalışan hekim ile hasta arasında kurulan, hekimin teşhis ve tedavi borcu altına girdiği vekâlet sözleşmesi niteliğindeki iş görme sözleşmesidir. Hekim iyileşme garantisi vermez ancak özenli davranmak zorundadır.
Tıbbi Özen YükümlülüğüHekimin, aynı mesleki çevredeki ortalama bir hekimin somut olaydaki durum ve şartlar altında göstermesi gereken dikkat, özen ve bilimsel titizliği gösterme borcudur. Bu borcun ihlali tıbbi kusuru oluşturur.
Hizmet Kusuruİdare tarafından yürütülen kamu hizmetinin kuruluşu, düzenlenmesi veya işleyişi sırasında ortaya çıkan her türlü bozukluk, aksaklık veya eksikliktir. Kamu hastanelerindeki organizasyonel hatalar bu kapsamdadır.

Diğer Önemli Bilgiler

Hasta Hakları Yönetmeliği Madde 24/VII

Hastanın bilincinin kapalı olduğu, rızasının alınamadığı acil durumlar ile organ kaybı riski taşıyan tıbbi zorunluluk hallerinde müdahalenin rızaya bağlı olmadığını ve vekâletsiz iş görme hükümlerine tabi olduğunu düzenler.

TBK Madde 54 Bedensel Zararlar

Bedensel zarara uğrayan kişinin talep edebileceği maddi tazminat kalemlerini; tedavi giderlerini, kazanç kaybını, çalışma gücünün azalmasından doğan kayıpları ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları kapsayacak şekilde belirler.

TBK Madde 53 Ölüm Halinde Tazminat

Hatalı tıbbi müdahale sonucu ölüm gerçekleştiğinde, ölenin yakınlarının talep edebileceği cenaze giderlerini, ölüm öncesi tedavi giderlerini ve en önemlisi destekten yoksun kalma tazminatını düzenleyen maddedir.

Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi Madde 13/I

Hekimin hastasına teşhis koyup tedavi uygularken bilimsel gereklere uyması gerektiğini, ancak hastanın kesin olarak iyileşeceğine dair bir garanti veya taahhüt veremeyeceğini açıkça hükme bağlar.

224 Sayılı Kanun Madde 2

Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun'un bu maddesi; koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici tüm tıbbi faaliyetleri 'sağlık hizmeti' olarak tanımlar ve bu hizmetlerin kamu hizmeti niteliğini pekiştirir.

2577 Sayılı İYUK Madde 2/1.b

İdari eylem ve işlemlerden dolayı hakları ihlal edilen kişilerin idari yargıda açacakları tazminat davalarını 'tam yargı davası' olarak tanımlar. Kamu hastanelerindeki tıbbi hatalar bu dava türüyle çözümlenir.

Danıştay'ın 2015 Eksen Değişikliği

Danıştay, 2015 yılı öncesinde idarenin tıbbi müdahalelerden sorumlu tutulması için 'ağır hizmet kusuru' ararken, bu tarihten sonraki kararlarında basit hizmet kusurunun varlığını da tazminat için yeterli kabul etmeye başlamıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sözleşme öncesi aşamada (henüz tedavi başlamadan) verilen zararlarda 'culpa in contrahendo' sorumluluğuna gidileceğini unutma; sınavda kronolojik aşamalara dikkat et.
  • Estetik amaçlı müdahalelerin (botoks, saç ekimi vb.) 'eser sözleşmesi' kapsamında değerlendirildiğini, tedavi amaçlı müdahalelerin ise 'vekâlet sözleşmesi' olduğunu mutlaka aklında tut.
  • Özel hastanede çalışan hekimlerin hukuki statüsünün 'ifa yardımcısı' (TBK m. 116) olduğunu ve hastanenin bu hekimlerin hatalarından doğrudan sorumlu olduğunu unutma.
  • Hekimin hafif kusurlarından dahi sorumlu olduğunu ve sorumluluğu kaldıran anlaşmaların geçersiz (TBK m. 115/III, 116/III) olduğunu bilmek sınavda puan kazandırır.
  • Kamu hastanelerindeki malpraktis vakalarında davanın hekime değil, doğrudan idareye karşı 'tam yargı davası' olarak idari yargıda açılması gerektiğini unutma; Anayasa m. 129/V rücu mekanizmasını çalıştırır.
  • Danıştay'ın 2015 yılından itibaren 'ağır hizmet kusuru' şartından vazgeçtiğini, artık idarenin tazminat sorumluluğu için 'hizmet kusuru'nun (basit kusur dahil) yeterli olduğunu bilmek kritik önemdedir.