← Ünite 7
Blok Uygulama

Ünite 7: Tıbbi ve Psikiyatrik Sosyal Hizmet Uygulaması

1880 İngiltere Ev Ziyaretleri
İngiltere'de akıl ve ruh sağlığı hastanelerinden taburcu edilen hastaların tekrar hastalanmalarını önlemek amacıyla evlerinde ziyaret edilmeye başlandığı yıldır. Bu ziyaretlerde ailelere hastaya yaklaşım konusunda eğitimler verilmiştir.
1890 Sir Charles ve Lady Almoner
Sir Charles tarafından Londra'da başlatılan sistemle, hastanelerde yoksul hastaların tedavi masraflarını ödeyip ödeyemeyeceğini belirlemek üzere 'Lady Almoner' adı verilen gönüllü kadınlar görevlendirilmiştir.
1905 Richard Cabot ve İlk İstihdam
Dr. Richard Cabot, Massachusetts Genel Hastanesinde hastane yönetiminin karşı çıkmasına rağmen Garnet Pelton ve Ida Cannon'u dünyadaki ilk tıbbi sosyal hizmet uzmanları olarak işe almış ve maaşlarını kendi cebinden ödemiştir.
1951 İhsan Doğramacı'nın Makalesi
Prof. Dr. İhsan Doğramacı, yayımladığı makalede Türkiye'de sosyal hizmet uzmanı, fizyoterapist ve diyetisyen eksikliğini vurgulamış ve bu alanlarda eğitim kurumlarının açılması çağrısında bulunmuştur.

Anahtar Kavramlar

Tıbbi Sosyal HizmetSosyal hizmet felsefesi, değerleri ve müdahale yöntemlerinin sağlık alanına uyarlanmış halidir. Hastalığın müracaatçı ve ailesi üzerindeki psikososyal ve ekonomik etkilerini azaltmayı hedefler.
Biyopsikososyal YaklaşımHastalıkları sadece biyolojik nedenlerle değil; psikolojik, sosyal, kültürel ve ekonomik boyutlarıyla bir bütün olarak ele alan yaklaşımdır. Tıbbi sosyal hizmette müracaatçıyı değerlendirirken kullanılan temel çerçevedir.
Lady Almoner1890'lı yıllarda İngiltere'de hastanelerde yoksul hastaların durumunu değerlendiren ve tedavi masraflarına katılıp katılamayacaklarını belirleyen gönüllü kadın görevlilerdir. Tıbbi sosyal hizmetin öncülerindendir.
Çevresi İçinde BireyMüracaatçının davranışlarını, sorunlarını ve yaşam koşullarını içinde bulunduğu sosyal, fiziksel ve kültürel çevreyle etkileşimi bağlamında değerlendiren ekolojik sistem yaklaşımı kavramıdır.
HemodiyalizKronik böbrek yetmezliği hastalarının kanının, işlevini yitirmiş böbrekler yerine haftada üç gün dörder saat boyunca bir makine aracılığıyla süzülerek temizlenmesi işlemidir.
Self-DeterminasyonMüracaatçının kendi kaderini tayin etme, kendi yaşamı ve tedavi süreci hakkında özgürce karar verebilme hakkıdır. Sosyal hizmet uzmanları bu hakkın korunmasını savunur.
Palyatif BakımYaşamı tehdit eden hastalıklara sahip bireylerin ve ailelerinin acılarını dindirerek, fiziksel, psikososyal ve tinsel destekle yaşam kalitelerini artırmayı amaçlayan yaklaşımdır.
Toplum Ruh Sağlığı Merkezi (TRSM)Ağır ruhsal hastalığı olan bireylere çok disiplinli bir ekiple psikososyal destek, rehabilitasyon ve takip hizmetleri sunan, Sağlık Bakanlığına bağlı merkezlerdir.
Damgalama (Stigma)Ruhsal veya kronik hastalığı olan bireylere yönelik toplumda var olan ön yargılar, dışlama ve olumsuz etiketlemelerdir. Psikiyatrik sosyal hizmette bununla mücadele esastır.
Onkolojik Sosyal HizmetKanser tanısı almış hastalar ve ailelerine, hastalığın teşhisinden yaşam sonu evresine kadar tüm aşamalarda psikososyal destek, danışmanlık ve kaynak yönlendirmesi sağlayan uzmanlık alanıdır.
Evde Sağlık HizmetleriÇeşitli hastalıklar nedeniyle evden çıkamayan bireylere, kendi aile ortamlarında muayene, tedavi, tıbbi bakım ve psikososyal danışmanlık hizmetlerinin bir ekip tarafından sunulmasıdır.
Bakım Veren TükenmişliğiKronik, ağır veya ölümcül hastaların bakımını üstlenen aile üyelerinin veya yakınlarının yaşadığı aşırı fiziksel, duygusal ve zihinsel yıpranma durumudur.
Vaka YönetimiMüracaatçının karmaşık ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla hizmetlerin koordineli bir şekilde planlanması, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi sürecidir.
Yas DanışmanlığıTerminal dönemdeki hastaların yakınlarına veya kayıp yaşayan bireylere, ölüm öncesi ve sonrasında acıyla baş etmeleri ve süreci sağlıklı atlatmaları için verilen profesyonel destektir.
Hasta HaklarıSağlık hizmetlerinden yararlanma ihtiyacı bulunan bireylerin, sırf insan olmaları sebebiyle sahip oldukları ve kanunlarla güvence altına alınmış hakların bütünüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

1957 Türkiye'de İlk Sosyal Hizmet Birimi

İhsan Doğramacı tarafından kurulan Hacettepe Çocuk Hastanesinde ilk sosyal hizmet birimi açılmış ve Danimarkalı bir sosyal hizmet uzmanı Türkiye'nin ilk sosyal hizmet uzmanı olarak göreve başlamıştır.

1965 İlk Türk Sosyal Hizmet Mezunları

Sosyal Hizmet Akademisinin ilk mezunlarını vermesiyle birlikte, ilk Türk sosyal hizmet uzmanları tıbbi sosyal hizmet alanında resmi olarak görev yapmaya başlamışlardır.

2020 Yılı Sağlık Sektörü İstatistiği

2020 yılı itibarıyla Türkiye genelinde sağlık alanında aktif olarak görev yapan sosyal hizmet uzmanı sayısının yaklaşık 1600 olduğu tespit edilmiştir.

CNSW 75 Hasta Standardı

Amerikan Böbrek Vakfı Nefrolojik Sosyal Hizmet Uzmanları Kuruluna (CNSW) göre, diyaliz ünitelerinde görev yapan bir sosyal hizmet uzmanı için ideal ve verimli iş yükü sınırının en fazla 75 hasta olduğu belirtilmiştir.

1995 ve 2005 Diyaliz Yönetmelikleri

1995 yılındaki yönetmelik 10 cihazı geçen özel diyaliz merkezlerinde sosyal hizmet uzmanı istihdamını zorunlu kılarken, 2005 yılındaki yönetmelikle bu zorunluluk kaldırılarak istihdam isteğe bağlı hale getirilmiştir.

2014 TRSM Yönergesi Zorunluluğu

Sağlık Bakanlığının 2014 yılında yayımladığı Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri Hakkında Yönerge, her merkezde bir sosyal hizmet uzmanı istihdam edilmesini yasal olarak zorunlu kılmıştır.

Türkiye Palyatif Bakım Kapasitesi

Sağlık Bakanlığı verilerine göre Türkiye'de palyatif bakım hizmetleri 81 ilde toplam 5.534 yatak kapasitesi ile 414 sağlık tesisinde aktif olarak sunulmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Richard Cabot, Garnet Pelton ve Ida Cannon isimlerine dikkat edin; dünyada tıbbi sosyal hizmetin ilk uygulayıcıları ve öncüleridir.
  • Türkiye'de tıbbi sosyal hizmetin kurucusu niteliğindeki hekimin İhsan Doğramacı olduğunu ve ilk birimin 1957'de Hacettepe Çocuk Hastanesinde kurulduğunu unutmayın.
  • Nefroloji alanında CNSW standartlarına göre ideal hasta yükünün '75' olduğunu sınavda rakamsal soru olarak karşınıza çıkabileceği için ezberleyin.
  • TRSM Yönergelerindeki görev dağılımına dikkat edin; 'damgalamayla mücadele', 'STK'larla iş birliği' ve 'hukuki haklar' sadece sosyal hizmet uzmanının özel görevidir.
  • Palyatif bakımın sadece fiziksel değil, aynı zamanda 'tinsel (spiritüel)' yönü de barındıran bütüncül bir yaklaşım olduğunu unutmayın.
  • Diyaliz merkezlerindeki istihdam zorunluluğunun 2005 yılında kalktığını, 2019 yönetmeliğiyle ise tamamen isteğe bağlı (hizmet satın alımı dahil) hale getirildiğini aklınızda tutun.