← Ünite 8
Blok Uygulama

Ünite 8: Adli Sosyal Hizmet Uygulaması

2012 Yılı ÇİM Genelgesi
2012/20 Sayılı Çocuk İzlem Merkezi (ÇİM) Genelgesi ile cinsel istismara uğramış çocukların adli süreçlerde ikincil travma yaşamalarını önlemek amacıyla Sağlık Bakanlığı hastaneleri bünyesinde ÇİM'lerin kurulması resmileşmiştir.
2001 Yılı Çocuk Şube Yönetmeliği
13 Nisan 2001 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Emniyet Genel Müdürlüğü Çocuk Şube Müdürlüğü/Büro Amirliği Kuruluş, Görev ve Çalışma Yönetmeliği ile çocuk odaklı emniyet birimleri ve buralarda sosyal hizmet uzmanı istihdamı başlamıştır.
ADM Bünyesindeki Dört Büro
Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü altında Bilgilendirme ve Yönlendirme, Kırılgan Grup Destek, Ceza Yargılaması Destek ve Hukuk Yargılaması Destek olmak üzere 4 ayrı uzmanlık bürosu faaliyet göstermektedir.
ARDEF Doldurma Süresi
Çocuk ve gençlik kapalı ceza infaz kurumlarında kalan çocuk ve gençleri tanımak amacıyla, kuruma kabul edildikten sonraki ilk üç gün içinde Araştırma ve Değerlendirme Formu'nun (ARDEF) doldurulması zorunludur.

Anahtar Kavramlar

Adli Sosyal HizmetSosyal hizmetin hukuk ve adalet sistemiyle kesiştiği noktada yer alan, mahkemeler, ceza infaz kurumları ve denetimli serbestlik gibi alanlarda müracaatçıların haklarını korumayı, iyileştirilmelerini sağlamayı ve adli süreçlerdeki örselenmelerini en aza indirmeyi hedefleyen uzmanlık alanıdır.
Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü (ADM)Adliyelerde çalışan sosyal hizmet uzmanı, psikolog ve pedagog gibi uzmanları tek bir çatı altında toplayarak suç mağdurlarına ve kırılgan gruplara adli süreçte bilgilendirme, yönlendirme ve psikososyal destek hizmetleri sunan kurumsal yapıdır.
Adli Görüşme Odası (AGO)Suç mağduru çocukların ve kırılgan gruptaki diğer bireylerin, adli süreçte ikincil örselenmelerini engellemek amacıyla, duruşma salonu ortamından uzak, uzman eşliğinde ifadelerinin alınması için özel olarak tasarlanmış odalardır.
Çocuk İzlem Merkezi (ÇİM)Öncelikli olarak cinsel istismara uğramış çocukların ikincil örselenmesini asgariye indirmek amacıyla, adli ve tıbbi işlemlerin tek seferde ve eğitimli uzmanlar tarafından gerçekleştirilmesini sağlayan Sağlık Bakanlığı'na bağlı merkezlerdir.
Denetimli SerbestlikŞüpheli, sanık ve hükümlülerin toplum içinde denetim ve takibinin yapıldığı, iyileştirilmeleri için ihtiyaç duyulan hizmet, program ve kaynakların sağlandığı, yeniden suç işlenmesini önlemeyi amaçlayan toplum temelli infaz sistemidir.
Araştırma Değerlendirme Formu (ARDEF)Ceza infaz kurumlarına kabul aşamasında hükümlü ve tutukluların risk ve ihtiyaç analizlerini yaparak onlara yönelik en uygun iyileştirme ve müdahale planlarının belirlenmesini sağlayan yapılandırılmış değerlendirme formudur.
Bireyselleştirilmiş İyileştirme Sistemi (BİSİS)Ceza infaz kurumlarındaki hükümlülerin bireysel özelliklerine, suç geçmişlerine ve psikososyal ihtiyaçlarına göre özelleştirilmiş rehabilitasyon ve topluma kazandırma programlarının planlanmasını sağlayan sistemdir.
DEPAR ProjesiFarklı suç geçmişlerine sahip hükümlülerin rehabilitasyonunu ve topluma yeniden kazandırılmasını sağlamak amacıyla geliştirilmiş, 15 modülden oluşan Değerlendirme, Profil Araçları ve Rehabilitasyon Programları projesidir.
ARDIÇ ProgramıCeza infaz kurumlarında bulunan çocukların topluma kazandırılması için görev yapan personelin psikososyal ve yönetim becerilerini güçlendirmeyi amaçlayan, 2 alt program ve 10 eğitim modülünden oluşan hizmet içi eğitim programıdır.
SAMBACeza infaz kurumlarında ve denetimli serbestlik müdürlüklerinde alkol, sigara ve madde bağımlılığı sorunu olan yükümlü ve hükümlülerin tedavisi ve rehabilitasyonu için uygulanan Sigara, Alkol ve Madde Bağımlılığı Programıdır.
YARDMCeza infaz kurumlarında hükümlülerin ruhsal sorunlarının erken dönemde tanınması ve rehabilite edilmesi amacıyla uygulanan Yapılandırılmış Ruhsal Değerlendirme ve Bireysel Müdahale Programıdır.
Sosyal İnceleme Raporu (SİR)Mahkemeler veya adli birimler tarafından talep edilen, müracaatçının ailevi, sosyal, ekonomik ve psikolojik durumunu ekolojik sistem yaklaşımıyla analiz ederek hâkimin karar vermesine yardımcı olan resmi belgedir.
Kırılgan GrupAdli süreçlerde özel koruma ve destek ihtiyacı duyan, incinebilir konumdaki çocukları, kadınları, yaşlıları, engellileri ve suç mağdurlarını ifade eden kavramsal gruptur.
Akran ArabuluculuğuÇocuk eğitim evlerinde kalan çocukların kendi aralarında yaşadıkları iletişim sorunlarını ve çatışmaları, yine kendi akranlarının kolaylaştırıcılığıyla barışçıl yollarla çözmelerini sağlayan modeldir.
İkincil ÖrselenmeSuç mağduru bireylerin, özellikle çocukların, adli ve tıbbi süreçler esnasında uygun olmayan sorgulama yöntemleri ve tekrarlanan ifadeler nedeniyle yaşadıkları ikinci psikolojik travmadır.
Ekolojik YaklaşımAdli sosyal hizmet uygulamasında bireyi sadece kendi davranışlarıyla değil, içinde yaşadığı aile, okul, akran grubu ve toplum gibi tüm çevre sistemleriyle etkileşimi içinde ele alan mesleki yaklaşımdır.

Diğer Önemli Bilgiler

DEPAR Projesi Modül Sayısı

Hükümlülerin rehabilitasyonu ve topluma kazandırılması amacıyla uygulanan Değerlendirme, Profil Araçları ve Rehabilitasyon Programları (DEPAR) projesi toplamda 15 farklı modülden oluşmaktadır.

YARDM ve 26 Müdahale Programı

Ceza infaz kurumlarında en sık görülen 26 farklı ruhsal ve davranışsal sorun için 'Bireysel Müdahale Programları' geliştirilmiş olup, bu programlar YARDM kapsamında uzmanlarca uygulanmaktadır.

ARDIÇ Programı Yapısı

Ceza infaz kurumlarında çocuklarla çalışan personelin becerilerini artırmayı hedefleyen ARDIÇ programı, 2 alt program ve 10 eğitim modülü ile eklerinden oluşan kapsamlı bir hizmet içi eğitim modelidir.

4787 Sayılı Kanun

4787 Sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, adli sosyal hizmet uzmanlarının aile mahkemelerindeki yasal görev, yetki ve raporlama sorumluluklarını düzenler.

5395 Sayılı Kanun

5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunu, korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocukların korunması, haklarının güvence altına alınması ve adli süreçlerdeki sosyal hizmet müdahalelerinin yasal zeminini oluşturur.

5402 Sayılı Kanun

5402 Sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu, şüpheli ve hükümlülerin toplum içinde denetim, takip ve iyileştirme çalışmalarının yürütüldüğü müdürlüklerin yasal kuruluş ve işleyiş esaslarını belirler.

6284 Sayılı Kanun

6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, adli sosyal hizmet uzmanlarının şiddet mağduru kadınlar ve aile bireylerine yönelik koruyucu ve önleyici tedbir kararlarındaki rollerini tanımlar.

Dosya İnceleme Yönü

Adli birimlerde işlem gören dava dosyalarında en eski evrak en sonda, en yeni evrak ise en başta yer alır. Bu nedenle dosyaların kronolojik olarak sondan başa doğru incelenmesi gerekmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü'nün (ADM) altındaki 4 büronun isimlerini ve işlevlerini mutlaka ezberleyin; sınavda eşleştirme sorusu olarak çıkma ihtimali çok yüksektir.
  • BİSİS, ARDEF, DEPAR, SAMBA ve ARDIÇ programlarının hangi kurumlarda ve hangi amaçlarla kullanıldığını ayırt edin; özellikle ARDEF'in kuruma girişteki ilk 3 gün içinde doldurulduğunu unutmayın.
  • Çocuk İzlem Merkezleri (ÇİM) ile Çocuk Koruma Uygulama ve Araştırma Merkezleri arasındaki farka dikkat edin; ÇİM Sağlık Bakanlığı'na, araştırma merkezleri ise üniversitelere bağlıdır.
  • Dava dosyalarının incelenme yönünün 'sondan başa doğru' (kronolojik olarak en eski evrakın en sonda olması nedeniyle) olduğunu sınavda karıştırmayın.
  • Sosyal hizmet uzmanının adli süreçte bir yakınının dosyasıyla karşılaşması durumunda yapması gereken yasal ve etik adımları (hâkimi bilgilendirip dosyayı başka uzmana devretmek) iyi öğrenin.
  • Görüşme ve ev ziyaretleri esnasında gizlilik ihlallerinden kaçınmak için raporlarda gerçek isimlerin değiştirilmesi ve bilgisayarların şifrelenmesi gerektiği bilgisini unutmayın.