Ünite 13: Uygulamalı Antropoloji ve Sosyal Sorunlar

Kızılderili Yeniden Örgütlenme Yasası (1934)

Kızılderili İşleri Komisyoncusu olan antropolog John Collier, 1934 yılında yürürlüğe giren bu yasa kapsamında, Kızılderili grupların kendi kendilerini yönetme niteliğini geliştirmek amacıyla Uygulamalı Kızılderili İşleri Antropoloji Birimi'ni kurmuştur.

Gıda Alışkanlıkları Komitesi (1940)

Ulusal Araştırma Konseyi tarafından kurulan bu komite, savaş döneminde beslenme düzeyleri ve gıda tercihleri üzerine bilimsel araştırmalar yapmış ve elde edilen bulgular hükümetin gıda maddelerini karneye bağlama politikalarında kullanılmıştır.

Uygulamalı Antropoloji Topluluğu (1941)

Savaş yıllarında antropolojinin pratik kullanımlarına duyulan ilginin artmasıyla 1941 yılında Harvard Üniversitesi'nde kurulmuş ve 'Applied Anthropology' (daha sonraki adıyla 'Human Organization') dergisini çıkarmaya başlamıştır.

Japon Kökenli Amerikalıların Kampları

II. Dünya Savaşı sırasında Conrad Arensberg, Alexander Leighton ve Edward Spicer gibi antropologlar, Batı sahillerindeki toplama kamplarında çalışarak Japon kökenli Amerikalılar ile hükümet yöneticileri arasında insancıl köprüler kurmaya çalışmışlardır.

Anahtar Kavramlar

Uygulamalı AntropolojiAntropolojik verilerin, kuramların ve yöntemlerin yurt içindeki ve yurt dışındaki toplumsal, ekonomik ve teknolojik sorunların çözümüne uygulanmasını ifade eden antropoloji alt dalıdır.

Akademik AntropolojiÖncelikle yöntemlerin ve kuramların geliştirilmesi, daha geçerli ve güvenilir antropolojik verilerin üretilmesi yoluyla bilim dalının kendi gelişimine odaklanan yerleşik antropoloji yaklaşımıdır.

Katılımcı GözlemAntropoloğun araştırdığı topluluğun günlük yaşamına doğrudan katılarak, onlarla birlikte yaşayıp gözlem yapmasını ve deneysel veriler toplamasını sağlayan temel antropolojik tekniktir.

Eylem AntropolojisiAraştırma sürecinde sadece veri toplamayı değil, aynı zamanda incelenen topluluğun sorunlarının çözümüne doğrudan müdahale etmeyi ve onlara yardımcı olmayı hedefleyen yaklaşımdır.

Kalkınma AntropolojisiGelişmekte olan ülkelerde veya topluluklarda planlanan sosyo-ekonomik kalkınma projelerinin kültürel boyutunu inceleyen ve projelerin yerel halkın yararına uyarlanmasını sağlayan uzmanlık alanıdır.

Savunma AntropolojisiDezavantajlı, sömürgeleştirilmiş veya sesini duyuramayan yerel toplulukların haklarını, kaynaklarını ve kültürel varlıklarını dış güçlere ve politikalara karşı korumayı ve savunmayı amaçlayan antropoloji yönelimidir.

Emik Bakış AçısıBir kültürü veya toplumsal olguyu dışarıdan bir gözlemcinin kategorileriyle değil, o kültürün içinde yaşayan yerel halkın kendi zihinsel kategorileri, kavramları ve varsayımlarıyla anlama ve açıklama yaklaşımıdır.

Kültürel GörecelilikHer kültürün kendi değerleri, inançları ve koşulları çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini, hiçbir kültürün diğerinden üstün olmadığını savunan ve hoşgörüyü artıran temel antropolojik ilkedir.

EtnosentrizmKişinin kendi kültürünü merkez alarak diğer kültürleri kendi kültürel standartlarına, değerlerine ve doğrularına göre yargılaması ve üstün görmesi eğilimidir.

Kültür KomisyoncusuUygulamalı antropoloğun, program planlamacıları ve idareciler ile yerel etnik topluluklar arasında köprü kurarak iletişimi ve uzlaşıyı sağladığı özel rolüdür.

Politika AraştırmacısıPolitika yapıcıların en doğru ve kültürel açıdan en bilgili kararları verebilmesi amacıyla onlara gerekli kültürel verileri ve analizleri sunan uygulamalı antropolog rolüdür.

Etki DeğerlendirmecisiBelli bir projenin, programın veya yasal politikanın yerel halk ve onların yaşam koşulları üzerinde yaratacağı muhtemel sonuçları ve etkileri önceden veya sonradan ölçen roldür.

İhtiyaç DeğerlendirmecisiTeklif edilen bir sosyal veya ekonomik kalkınma programına hedef toplulukta gerçekten ihtiyaç duyulup duyulmadığını belirlemek amacıyla ön araştırma yapan antropolog rolüdür.

Hızlı Etnografik KeşifGeleneksel uzun süreli alan çalışmalarının aksine, politika yapıcıların ve projelerin acil veri ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla el kitapları ve kılavuzlar eşliğinde yürütülen hızlı veri toplama yöntemidir.

Kültürel EngellerBir toplumda dışarıdan sunulan bir yeniliğin veya değişimin kabul edilmesini engelleyen, o toplum tarafından paylaşılan geleneksel davranışlar, tutumlar, inançlar ve değerlerdir.

Teknolojik DeterminizmTeknolojik gelişmelerin ve araçların toplumsal yapıyı ve kültürel değişimi tek başına belirlediğini ve yönlendirdiğini savunan tek boyutlu yaklaşımdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Fox Projesi (1950'ler)

Sol Tax yönetimindeki Chicago Üniversitesi öğrencilerinin katıldığı bu projede, Fox Kızılderililerine kendilerine güven kazandırmak ve hayatlarının kontrolünü ellerine almalarını sağlamak amacıyla yetişkin eğitimi ve esnaf projeleri uygulanmıştır.

Vicos Projesi (Peru)

Allan Holmberg tarafından Peru Yerli İşleri Enstitüsü ortaklığıyla yürütülen bu 5 yıllık projede, yeni tarım teknolojileri ve eğitim programları sayesinde köylülerin tarlalarda kiracı olmak yerine toprağın sahibi olmaları sağlanmıştır.

Federal Yasal Düzenlemeler (1966-1974)

Ulusal Tarihi Koruma Eylemi (1966) ve Ulusal Çevre Politikası Yasası (1969) gibi düzenlemeler, kültürel yapıda politika araştırmaları yapılmasını zorunlu kılarak 1970'lerde yeni uygulamalı antropolojinin önünü açmıştır.

Sudan Gezira Sulama Projesi

Tarım mahsullerini artırmak amacıyla yapılan yoğun sulama kanalları, parazitlerin yayılmasına yol açmış ve çocukların %80'inin Bilharziasis hastalığına yakalanması üzerine sulama programına ara verilmek zorunda kalınmıştır.

Arizona Melez Mısır Projesi

İspanyol asıllı Amerikalı çiftçiler, melez mısır tohumunu kullanmayı bırakıp eski tohumlarına dönmüşlerdir; çünkü eşleri yeni mısırdan tortilla ekmeği yapmanın çok zor olduğunu ve eski lezzeti vermediğini belirtmiştir.

Tayvan Aile Planlaması (1960'lar)

Kadınların bakabileceklerinden fazla çocukları olduğunun farkında olmaları ve doğum oranlarını kontrol etmeye istekli olmaları sayesinde, aile planlaması programı hiçbir dirençle karşılaşmadan hızlıca başarıya ulaşmıştır.

Haiti ve Batı Afrika Tarım Şarkıları

Tarlalarda şarkı söyleyip davul çalarak çalışan gruplara, paranın sisteme girmesiyle birlikte toprak sahiplerinin müzisyenlere ödeme yapmak istememesi üzerine, uzun süredir var olan bu ortak çalışma geleneği sona ermiştir.

World Cultures Elektronik Dergisi

Douglas White tarafından başlatılan bu yayın, ilk elektronik antropoloji dergisi olup, farklı bölgelerdeki araştırmacılar arasında nitel ve nicel verilerin elektronik ortamda paylaşılmasını büyük oranda artırmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda 'Vicos Projesi' sorulursa, bunun Allan Holmberg liderliğinde Peru'da gerçekleştirilen ve köylülerin toprak sahibi olmasını sağlayan başarılı bir kalkınma modeli olduğunu unutma.
Uygulamalı antropolojinin tarihsel olarak sömürgecilikle (kolonileşmeyle) ilişkilendirilmesi nedeniyle uzun süre olumsuz bir imaja sahip olduğunu ve etik açıdan sorgulandığını aklında tut.
Emik bakış açısı ile etnosentrizm kavramlarını karıştırma; emik bakış açısı yerel halkın gözüyle bakmayı sağlarken, etnosentrizm kendi kültürünü üstün görüp dayatmayı ifade eder.
Antropolojinin pratik uygulamadaki en büyük metodolojik sınırlılığının 'katılımcı gözlem' yönteminin çok uzun zaman alması olduğunu, bu yüzden hızlı projelerin takvimine uymadığını unutma.
Uygulamalı antropoloğun rolleri arasından 'Kültür Komisyoncusu' rolünün, idareciler ile yerel etnik topluluklar arasında köprü kurma işlevi olduğunu mutlaka bil.
Savaş döneminde (1940'lar) kurulan komitelerin (Gıda Alışkanlıkları Komitesi vb.) ve yürütülen 'ulusal karakter' çalışmalarının isimlerine ve amaçlarına dikkat et, sınavda doğrudan eşleştirme olarak çıkabilir.