İnfografik
Ana Sayfa » Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı » Makine Güvenliği » Makine Risk Değerlendirmesi Eğitim Modülleri (2)
← Ünite 5
Makine Risk Değerlendirmesi Eğitim Modülleri (2)

Ünite 5: Risk Değerlendirmesi

2006/42/AT Makine Emniyet Direktifi Ek-1
Makine üreticilerinin ve tasarımcılarının, makinelerin güvenli ve verimli çalışmasını sağlamak amacıyla uymakla yükümlü oldukları temel sağlık ve güvenlik gereksinimlerini içeren yasal düzenlemedir.
EN ISO 12100 Standardı Tablo B2
Makine güvenliğinin sağlanması amacıyla mühendis ve tasarımcılara sistematik rehberlik sunan, makine tehlikelerini ve tehlike örneklerini listeleyen kritik bir araçtır.
6331 Sayılı İSG Kanunu Esnekliği
Bu kanun işverenlere belirli bir risk değerlendirme yöntemini zorunlu kılmaz; bunun yerine işyerinin ve makinenin özelliklerine en uygun yöntemin iş güvenliği uzmanı tarafından seçilmesine izin verir.
HRN Formülü
Tehlike Sıralama Sayısı (HRN), risk düzeyini sayısal olarak belirlemek için LO (Gerçekleşme İhtimali), FE (Maruz Kalma Sıklığı), DPH (Olası Zararın Düzeyi) ve NP (Riskteki İnsanların Sayısı) değerlerinin çarpımıyla hesaplanır.

Anahtar Kavramlar

Risk DeğerlendirmesiBelirlenen risklerin kabul edilebilir düzeyde olup olmadığını analiz eden ve risklerin yönetilmesi için uygun tedbirleri belirleyen sistematik süreçtir. Örneğin, bir fabrikadaki pres makinesinin yaratabileceği ezilme riskinin analiz edilerek koruyucu önlemlerin belirlenmesi bu sürece dahildir.
Tehlike Kaynağını Ortadan KaldırmaRisk kontrol hiyerarşisinin en etkili adımı olup, tehlikeli durum veya ekipmanın tasarım aşamasında tamamen yok edilmesini ifade eder. Makine tasarımında keskin ve tehlikeli köşelerin yuvarlatılarak üretilmesi bu kavrama örnek gösterilebilir.
Riski AzaltmaTehlikelerin tamamen ortadan kaldırılamadığı durumlarda, ikame, koruyucu kapaklar ve sensörler gibi teknik önlemlerle risk seviyesinin düşürülmesidir. Freze tezgahlarına operatörün elini engellemek için güvenlik kapakları takılması bu yönteme örnektir.
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)Teknik ve organizasyonel önlemler yetersiz kaldığında, çalışanı tehlikelere karşı korumak amacıyla kullanılan gözlük, eldiven, baret gibi ekipmanlardır. Gürültülü bir alanda çalışan operatörün kulak koruyucu takması bu kapsamda değerlendirilir.
Fonksiyonel GüvenlikBir makinenin sadece normal çalışma koşullarında değil, öngörülebilir yanlış kullanımlarda da güvenli kalmasını sağlayan tasarım ilkesidir. Örneğin, bir kullanıcının makineyi hatalı çalıştırma girişiminde makinenin kendini otomatik olarak kilitlemesi bu güvenliğin bir parçasıdır.
Gerçekleşme İhtimali (LO)HRN yönteminde kullanılan ve bir tehlikenin meydana gelme olasılığını sayısal değerlerle ifade eden faktördür. Makinedeki bir elektrik kaçağının oluşma sıklığına göre bu faktöre düşük veya yüksek bir puan atanır.
Tehlikeye Maruz Kalma Sıklığı (FE)Çalışanların veya operatörlerin ilgili tehlikeyle ne kadar sıklıkla ve ne kadar süreyle karşı karşıya kaldığını belirten parametredir. Bir işçinin günde sekiz saat boyunca kesici bir bıçağın yakınında çalışması yüksek bir maruziyet sıklığı değerini gerektirir.
Olası Zararın Düzeyi (DPH)Meydana gelebilecek bir iş kazası sonucunda oluşacak yaralanmanın veya hasarın ciddiyet derecesini gösteren katsayıdır. Hafif bir sıyrık ile uzuv kaybı veya ölümcül bir kaza arasındaki fark bu değerle sayısal olarak ifade edilir.
Riskteki İnsanların Sayısı (NP)Belirli bir tehlike anında veya tehlikeli bölgede risk altında bulunan toplam çalışan sayısını ifade eden HRN parametresidir. Bir kazadan aynı anda etkilenebilecek kişi sayısı arttıkça bu parametrenin değeri de yükselir.
Kabul Edilebilir RiskYasal yükümlülüklere ve işletmenin risk politikasına göre, daha fazla önlem almayı gerektirmeyen, tolere edilebilir risk düzeyidir. HRN hesaplaması sonucunda elde edilen değerin belirlenen güvenli eşik sınırının altında kalması durumunu ifade eder.

Diğer Önemli Bilgiler

Freze Tezgahlarında Güvenlik Uygulaması

Freze tezgahlarında kullanılan güvenlik kapakları ve koruyucu ağlar, operatörün tehlikeli dönen alanlara erişimini fiziksel olarak engelleyerek kazaları önleyen somut bir riski azaltma örneğidir.

HRN Örnek Hesaplama Sonucu

Metindeki örnekte LO=3, FE=2, DPH=4 ve NP=5 değerleri kullanılarak yapılan hesaplamada HRN değeri 120 olarak bulunmuş ve bu değerin kabul edilebilir limitlerle karşılaştırılması gerektiği belirtilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Hiyerarşi Sırasını Unutmayın: Sınavda risk kontrol adımlarının sırası sorulabilir. En etkili adımın 'Tehlikeyi Ortadan Kaldırma', en son çarenin ise 'KKD' olduğunu aklınızda tutun.
  • HRN Formülünü Ezberleyin: HRN = LO x FE x DPH x NP formülü doğrudan sorulabilir veya basit bir çarpım sorusu olarak karşınıza çıkabilir.
  • Yasal Yöntem Zorunluluğu Yoktur: 6331 sayılı Kanun ve ISO 12100'ün belirli bir risk değerlendirme yöntemini zorunlu kılmadığını, yöntemin işe uygun seçilmesi gerektiğini bilin.
  • Fonksiyonel Güvenlik Tanımı: Fonksiyonel güvenliğin sadece normal kullanım koşullarını değil, aynı zamanda 'öngörülebilir yanlış kullanımları' da kapsadığını unutmayın.
  • Tablo B2'nin Rolü: EN ISO 12100 standardındaki Tablo B2'nin makine tehlikelerini sistematik olarak sunan bir rehber olduğunu bilin.
  • Talimatların İçeriği: Makine kullanım talimatlarının sadece doğru kullanımı değil, makinenin nasıl kullanılmaması gerektiğini de içermesi gerektiğini unutmayın.