İnfografik
← Ünite 2
Afetlerde Lojistik Yönetimi

Ünite 2: Lojistiğin Temel Fonksiyonları

Lojistikte Rekabet ve Verimlilik Avantajı
Lojistik yönetimi firmalara hem maliyet hem de verimlilik avantajı sağlar. Verimlilik avantajı; artacak kapasite kullanım gücü, aktiflerin geri dönüşü ve iş yapış sürecindeki ortaklıklarla elde edilir. Değer avantajı ise iyi düzenlenmiş hizmetler, güvenilirlik ve müşteri beklentilerine hızlı karşılık verebilmekle sağlanır.
Ürün Akışı vs. Hizmet Akışı Faaliyetleri
Lojistik faaliyetler ikiye ayrılır. Ürün akışı ile ilgili faaliyetler Taşıma, Depolama, Paketleme ve Katma Değerli Hizmetlerdir. Hizmet akışı ile ilgili faaliyetler ise Gümrükleme, Sigorta, Muayene/Gözetim, Stok Yönetimi ve Sipariş Yönetimi/Müşteri Hizmetlerinden oluşur.
Tam Zamanında Üretim (JIT) ile Stok Optimizasyonu
Giriş lojistiği süreçlerinde stokta tutma maliyeti işletmeler için en büyük maliyet kalemlerinden biridir. İşletmeler bu maliyeti minimize etmek için yalın üretimde kullanılan Tam Zamanında Üretim (JIT) yöntemini tercih ederek kaynakları doğrudan üretim hattına taşırlar.
Depolamada Karşılaşılan İklimsel Riskler
Depolama faaliyetlerinde ürünlerin kalitesini doğrudan etkileyen iklimsel riskler nem, nem değişikliği, ısı, sıcaklık değişiklikleri, soğuk, ışık, karbondioksit, oksijen ve bunlara bağlı olarak ortaya çıkan eskime riskleridir.

Anahtar Kavramlar

Giriş LojistiğiTedarikçileri işletme sürecine bağlayan, hammadde, yarı-mamul ve hazır parçaların tedarik edilmesini, taşınmasını ve depolanmasını kapsayan üretim öncesi lojistik sürecidir. İşletmeler bu süreçte stok maliyetlerini düşürmek için JIT gibi yöntemler kullanırlar.
Çıkış LojistiğiÜretimi tamamlanmış bitmiş ürünlerin çıkış ambarından alınarak dağıtım kanalları ve lojistik modları vasıtasıyla müşterilere hızlı, güvenli ve ekonomik bir şekilde ulaştırılması sürecidir. Bu süreçte sadece fiziksel ürün akışı değil, yoğun bir bilgi akışı da koordine edilir.
Tam Zamanında Üretim (JIT)İşletmelerin stokta tutma maliyetlerini minimize etmek amacıyla uyguladıkları, malzemelerin tam ihtiyaç duyulduğu anda üretim hattında bulunmasını sağlayan yalın üretim ve lojistik yöntemidir. Bu yöntem sayesinde depolama alanından tasarruf edilir ve gereksiz stok birikimi önlenir.
Katma Değerli HizmetlerLojistik süreçler sırasında ürünün değerini artırmak, özelleştirmek veya satışa hazır hale getirmek amacıyla yapılan etiketleme, paketleme, montaj, fiyat barkodu yapıştırma gibi tamamlayıcı faaliyetlerdir. Örneğin, bir depoda ürünlerin mağazaya sevk edilmeden önce askılanması bu kapsamdadır.
StandardizasyonLojistik süreçlerde sunulan hizmetlerdeki değişkenlerin tanımlanarak kabul edilmiş sabit değerlerle standart hale getirilmesi sürecidir. Bu sayede operasyonel hatalar azalır, hizmet kalitesi süreklilik kazanır ve lojistik süreçlerin etkinliği artar.
Muayene ve GözetimLojistik süreçlerde ürünlerin çıkış ve varış noktalarında miktar, kalite, hasar durumu ve yasal standartlara uygunluk açısından bağımsız uzmanlarca kontrol edilmesi faaliyetidir. Bu işlem, taraflar arasındaki uyuşmazlıkları önler ve sigorta süreçlerine zemin hazırlar.
Nakliye YönetimiÜrünlerin bir noktadan diğerine fiziksel olarak taşınmasıyla ilgili planlama, optimizasyon, izlenebilirlik ve güvenlik faaliyetlerinin tamamını kapsayan lojistik fonksiyondur. Nakliye süreçlerinin doğru yönetilmesi işletmelere ciddi maliyet tasarrufu sağlar.
Depo YönetimiDepolarda stok seviyelerinin izlenmesi, hasarsız ve minimum alandan azami depolama imkanlarının yaratılması ve gereksiz stokların önlenmesi faaliyetleridir. Günümüzde bu hizmetler genellikle uzman lojistik firmalarına outsource edilmektedir.
KonsolidasyonFarklı göndericilerden gelen küçük hacimli veya az miktardaki yüklerin, aynı güzergaha gidecek şekilde birleştirilerek tek bir büyük taşıma birimi (örneğin bir konteyner veya tır) halinde taşınması işlemidir. Bu işlem taşıma maliyetlerini önemli ölçüde düşürür.
Erişilebilirlik RiskiSistem hataları, siber saldırılar veya doğal felaketler sonucunda lojistik bilgi teknolojileri sistemlerine ve verilere ulaşılamaması durumudur. Bu risk gerçekleştiğinde rota planlamadan yüklemeye kadar tüm operasyonlarda duraksamalar yaşanır.
Geri Kazanılabilirlik RiskiBir sistem çökmesi veya veri kaybı sonrasında, bilgi teknolojileri altyapısının kaybolan lojistik verileri ve iletişim geçmişini zamanında geri getirememe riskidir. Bu durum tedarikçiler ve dış kaynak sağlayıcılarla olan ilişkilerin bozulmasına yol açabilir.
Ölçeklenebilirlik RiskiKullanılan bilgi teknolojileri sistemlerinin, işletmenin büyüyen veya değişen lojistik gereksinimlerini karşılayacak şekilde genişletilememesi veya modifiye edilememesi riskidir. Bu durum uzun vadede teknolojik yetersizliğe yol açar.
Blok Tren SistemiDemiryolu taşımacılığında, aradaki istasyonlarda durup vagon ekleme-çıkarma yapmadan, başlangıç noktasından varış noktasına kadar tek bir yük grubuyla kesintisiz giden tren sistemidir. Yüksek hacimli taşımalarda büyük maliyet ve zaman avantajı sağlar.
Kapıdan Kapıya TaşımacılıkÜrünün göndericinin deposundan veya fabrikasından teslim alınıp, hiçbir ara aktarma istasyonunda alıcı tarafından teslim alınmasına gerek kalmadan doğrudan alıcının kapısına kadar ulaştırılması sürecidir. Karayolu bu taşımacılığa en uygun moddur.
Boru HatlarıSıvı ve gaz formundaki maddelerin, özellikle petrol ve doğalgazın, uzun mesafeler boyunca yüksek miktarlarda ve güvenli bir şekilde taşınmasını sağlayan lojistik moddur. İlk yatırım maliyeti çok yüksek olmasına rağmen işletme maliyeti düşüktür.

Diğer Önemli Bilgiler

Depolamada Karşılaşılan Fiziksel Riskler

Depolama ve elleçleme esnasında ürünlerin hasar görmesine yol açan fiziksel riskler; mekanik şok, ısı şoku, belirli frekans aralıklarındaki titreşimler, basınç, kırılma ve aşınma/sürtünme risklerinden oluşmaktadır.

Depolamada Karşılaşılan Kimyasal ve Biyolojik Riskler

Kimyasal riskler, ürünlerin depo ortamıyla uyumsuzluğu, difüzyona uğraması ve kimyasal içeriklerinin yer değiştirmesidir. Biyolojik riskler ise depolarda mikroorganizmalar, böcekler ve çeşitli kemirgen türlerinin ürünlere zarar vermesidir.

Karayolu Taşımacılığının Araç Çeşitliliği

Karayolu taşımacılığında yükün cinsine ve hacmine göre çok çeşitli araçlar kullanılır. Bu araçlar arasında Traktör-Treyler sistemleri, kamyonet, kamyon, tır, tanker ve özel araç taşıyıcı tankerler yer almaktadır.

Havayolu Taşımacılığının %10'luk Payı

Maliyetleri diğer lojistik modlarına göre oldukça yüksek olmasına rağmen, taşıma süresinin kısalığı ve yüksek güvenlik düzeyi nedeniyle küresel lojistik taşımalarının yaklaşık %10'u havayolu modu ile gerçekleştirilmektedir.

Demiryolu Taşımacılığında %8 Eğim Sınırı

Demiryolu taşımacılığı ağır tonajlı yükler için çok avantajlı olsa da altyapı inşasında ciddi coğrafi kısıtlamalara sahiptir. Demiryolu hatlarının döşenmesi sırasında karşılaşılan en büyük coğrafi engel %8'lik eğim sınırının aşılamamasıdır.

Denizyolu Taşımacılığının Maliyet Avantajı

Denizyolu, lojistik modları arasında en yavaş ancak en düşük maliyetli taşıma modelidir. Çıkış ve varış limanları arasında herhangi bir transit geçiş ve gümrük işlemi olmaması, bu modu uzun mesafeli uluslararası ticarette lider yapmaktadır.

Boru Hatlarının Güvenlik ve Sabotaj Riski

Boru hatları, sıvı ve gazların (petrol, doğalgaz) yüksek miktarlarda ve güvenle taşınmasını sağlar. Ancak bu modun en büyük dezavantajları, ilk yatırım maliyetinin çok yüksek olması, esnekliğinin sıfıra yakın olması ve açık alanlarda sabotaj tehlikesine maruz kalabilmesidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda ürün akışı ve hizmet akışı faaliyetlerinin ayrımına dikkat edin; Taşıma, Depolama, Paketleme 'ürün akışı' iken, Gümrük, Sigorta, Stok ve Sipariş Yönetimi 'hizmet akışı'dır.
  • Tam Zamanında Üretim (JIT) yönteminin giriş lojistiğinde stok maliyetlerini minimize etmek için kullanıldığını unutmayın; bu bilgi doğrudan soru olarak gelebilir.
  • Depolama riskleri altındaki iklimsel, fiziksel, kimyasal ve biyolojik risklerin örneklerini karıştırmayın; örneğin 'titreşim' fiziksel, 'difüzyon' kimyasal bir risktir.
  • Lojistik modlarının maliyet ve hız karşılaştırmalarına çalışın; en ucuz mod denizyolu, en pahalı ve en hızlı mod ise havayoludur.
  • Demiryolu taşımacılığındaki '%8 eğim sınırı' ve havayolunun küresel taşımacılıktaki '%10'luk payı' gibi spesifik sayısal verileri sınav öncesinde mutlaka aklınızda tutun.