← Ünite 10
Hukukun Temel Kavramları

Ünite 10: İyiniyet ve Dürüst Davranma Kuralı

MK m.3 (İyiniyet Kuralı)
Türk Medeni Kanunu'nun 3. maddesi, iyiniyetin varlığını asıl kabul eder. Kişinin kendisinden beklenen özeni göstermediği durumlarda iyiniyet iddiası geçersiz sayılır. Bu madde, özel hukukun temel taşlarından biridir.
MK m.1024/1 (Yolsuz Tescil)
Tapu kütüğüne yolsuz olarak tescil edilmiş bir aynî hakkı, bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişinin bu tescile dayanamayacağını belirtir. Bu hüküm, iyiniyetli olmayan kişiyi tanımlayan dolaylı bir düzenlemedir.
MK m.147/3 (Evlilikte İyiniyet)
Evliyken yeniden evlenen bir kimsenin, önceki evliliği mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermişse ve ikinci eş iyiniyetli ise, bu evliliğin butlanına karar verilemez. Bu, iyiniyetin aile hukukundaki koruyucu etkisidir.
MK m.1023 (Tapu Siciline Güven)
Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet kazanan üçüncü kişinin kazanımının korunacağını hükme bağlar. Gayrimenkul hukukunda iyiniyetin en güçlü koruma sağladığı alandır.

Anahtar Kavramlar

İyiniyetBir hakkın kazanılmasına engel olan hukuki bir eksikliği bilmemek veya gerekli özeni gösterse dahi bilemeyecek durumda olmaktır. Örn: Bir taşınmazı tapu kaydına güvenerek, gerçek malik olmadığını bilmeden satın alan kişi iyiniyetlidir.
İyiniyet KarinesiKanunun, iyiniyetin varlığını asıl kabul etmesi ve aksi ispatlanana kadar kişiyi iyiniyetli saymasıdır. Örn: Bir kişi 'iyiniyetliyim' dediğinde, karşı taraf onun kötüniyetli olduğunu ispatlamak zorundadır.
Dürüstlük KuralıHakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesinde toplumun ahlaki değerlerine ve doğruluk anlayışına uygun davranma zorunluluğudur. Örn: Bir borcun, alacaklıyı rahatsız edecek şekilde gece yarısı kapı çalınarak ödenmeye çalışılması dürüstlük kuralına aykırıdır.
Kanuna Karşı HileEmredici bir kuralın yasakladığı bir sonuca, başka bir hukuki yol kullanarak ulaşmaya çalışmaktır. Örn: Kira devri yasak olan bir yer için devir yerine ortaklık sözleşmesi yapmak.
MuvazaaTarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla, gerçekte yapmak istedikleri işlemin dışında, görünürde başka bir işlem yapmalarıdır. Örn: Borçlulardan mal kaçırmak için gerçekte satış olmadığı halde evi satılmış gibi göstermek.
Hakkın Kötüye KullanılmasıVar olan bir hakkın, hukukun tanıdığı amaç dışında veya sırf başkasına zarar vermek için kullanılmasıdır. Örn: Bir kişinin sırf komşusunun manzarasını kapatmak için bahçesine çok yüksek ve işlevsiz bir duvar örmesi.
Sübjektif İyiniyetKişinin iç dünyasına ve zihinsel durumuna odaklanan, bir eksikliği bilmeme halidir. Örn: Hırsızlık malı olduğunu bilmeden pazardan bir eşya satın alan kişinin durumu.
Objektif İyiniyetDürüstlük kuralı ile eş anlamlı olarak kullanılan, dışsal davranışların toplumun dürüstlük anlayışına uygunluğunu ifade eden kavramdır. Örn: Sözleşme görüşmelerinde tarafların birbirine karşı dürüst davranması.
Aleniyet İlkesiTapu sicili gibi resmi kayıtların herkes tarafından bilinebilir olması ve bu kayıtlara güvenin korunmasıdır. Örn: Tapu sicilindeki bir kaydı 'bilmiyorum' diyerek geçersiz kılmak mümkün değildir.
Ahde VefaSözleşmelerin kurulduğu andaki şartlarla yerine getirilmesi ilkesidir. Örn: Bir borçlunun, ekonomik şartlar değişse bile sözleşmedeki borcunu ödemekle yükümlü olması.
Mutlak ButlanBir hukuki işlemin kurucu unsurlarının eksikliği veya kanuna aykırılığı nedeniyle baştan itibaren geçersiz olmasıdır. Örn: Evliyken yapılan ikinci evliliğin, ilk evlilik sona ermediği sürece geçersiz olması.

Diğer Önemli Bilgiler

MK m.990 (Taşınır Eşya)

Zilyedin iradesi dışında elinden çıkmış olsa bile, para ve hamile yazılı senetleri iyiniyetle edinmiş olan kimseye karşı taşınır davası açılamaz. Bu, tam koruma sağlayan istisnai bir durumdur.

MK m.989/2 (Pazardan Alınan Mal)

Taşınır bir malın açık artırmadan veya pazardan iyiniyetle edinilmesi durumunda, malın gerçek sahibi bedeli ödemedikçe malı geri alamaz. Bu, kısmi koruma sağlayan bir düzenlemedir.

MK m.2 (Dürüstlük İlkesi)

Herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uyması gerektiğini belirten temel maddedir. Hakkın kötüye kullanılmasını yasaklayan hükmü de içerir.

Yargıtay'ın Kanuna Karşı Hile Kararı

Yargıtay, kira sözleşmesinde devir yasağı olan bir kiracının, yasağı aşmak için devir yerine ortaklık sözleşmesi yapmasını 'kanuna karşı hile' olarak nitelendirmiştir. Bu, dürüstlük kuralının yargısal uygulamasına somut bir örnektir.

Sınavda Dikkat Et

  • İyiniyetin sübjektif (içsel) olduğunu, dürüstlüğün ise objektif (davranışsal) olduğunu unutma; sorular bu ayrım üzerine kurulur.
  • İyiniyet karinesine göre ispat yükünün iyiniyetli olduğunu iddia edende değil, karşı tarafta olduğunu mutlaka hatırla.
  • Aleniyet ilkesi (tapu sicili vb.) olan durumlarda 'bilmiyorum' savunmasının geçersiz olduğunu unutma.
  • Hakkın kötüye kullanılması sorulduğunda, ortada 'var olan bir hak' olup olmadığına bak; hak yoksa o haksız fiildir.
  • Dürüstlük kuralının yargıçları da bağladığını ve re'sen uygulandığını gözden kaçırma.
  • Pazardan veya açık artırmadan alınan mallarda 'tam koruma' değil, 'bedel ödenmesi şartıyla kısmi koruma' olduğunu unutma.