Problem DavranışBireyin öğrenmesine engel olan, sosyal çevresiyle ilişkilerini ve etkileşimini olumsuz yönde etkileyen antisosyal eylemlerdir. Metinde ergenlerde görülen madde kullanımı, alkol tüketimi ve erken yaşta cinsel ilişki bu davranışlara örnek olarak verilmiştir.
Riskli DavranışBireyin sağlıklı psikolojik, fiziksel ve sosyal gelişimini doğrudan engelleyen veya sekteye uğratan tüm olumsuz eylemler ve durumlardır. Bu davranışlar bireyin gelecekteki yaşam kalitesini ve toplumsal uyumunu tehlikeye atar.
Kişilik SistemiProblem Davranış Teorisi'ne göre bireyin kişisel beklentilerini, değerlerini, tutumlarını ve kendisiyle/toplumla olan uyumunu belirleyen içsel sistemdir. Örneğin, bireyin başarıya verdiği değer veya depresif duygu durumu bu sistemin parçasıdır.
Algılanan Çevre SistemiBireyin davranışlarını doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen yapısal ve sosyal çevresinin birey tarafından nasıl anlamlandırıldığını açıklayan sistemdir. Arkadaş baskısı veya çevreden algılanan sosyal destek bu sisteme dahildir.
Davranış SistemiBireyin sergilediği hem problem teşkil eden riskli davranışları hem de toplum tarafından kabul gören uygun davranışları bir arada barındıran sistemdir. Sosyal aktivitelere katılmak uygun davranışa, uyuşturucu kullanmak ise problem davranışa örnektir.
Risk FaktörleriZorlu ve kriz durumlarında bireyin direncini azaltan, olumsuz bir sonucun veya problem davranışın ortaya çıkma olasılığını artıran etkenlerdir. Örneğin, akran baskısı veya aile içi şiddet önemli birer risk faktörüdür.
Koruyucu FaktörlerBireyin riskli durumlardan etkilenme oranını azaltan, risklerin olumsuz etkilerini hafifleten ve uyum sürecini kolaylaştıran niteliklerdir. Bireyin sahip olduğu yüksek benlik algısı veya sosyal destek mekanizmaları koruyucu faktörlere örnektir.
Psikolojik Sağlamlık (Dayanıklılık)Güçlük, travma, trajedi, tehdit ve yüksek risk durumlarında bireyin sergilediği başarılı adaptasyon, toparlanma ve kriz öncesi sağlıklı durumuna geri dönebilme sürecidir. Metinde bu kavram darbelere rağmen devrilmeyen 'hacıyatmaz' oyuncağına benzetilmiştir.
Bireysel Risk FaktörleriOlumsuz yaşantılara maruz kalan bireyin etkili baş etme stratejileri geliştirmesini engelleyen ve uyum sorunlarını artıran kişisel özelliklerdir. Akademik başarısızlık, kendine güven duymama ve kronik hastalıklar bu gruptadır.
Bireysel (İçsel) Koruyucu FaktörlerBireyin kriz anlarında risklerin etkisini azaltmasını sağlayan, doğuştan gelen veya sonradan öğrenilen kişisel becerilerdir. Etkili iletişim kurma, empati, yaratıcılık ve problem çözme becerileri bu faktörlerin başında gelir.
Ergen Sağlığı ve Gelişimi EnvanteriJessor, Turbin ve Costa tarafından geliştirilen, kişilik, algılanan çevre ve davranış sistemlerindeki risk ve koruyucu faktörleri ölçen değerlendirme aracıdır. Alan yazında ergenlerin riskli davranışlarını analiz etmek için sıklıkla kullanılır.
