← Ünite 10
Ekonomik Coğrafyaya Giriş

Ünite 10: Küreselleşmeden Kıtasallaşmaya

Küreselleşmeden Kıtasallaşmaya - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 229
2008 Paris Otel Toplantısı
Kıtasallaşma teriminin ilk kez Paris yakınlarında gözlerden uzak bir otelde, küresel posta şirketlerinin küresel ekonominin geleceğini tartıştığı toplantıda ortaya çıktığı belirtilmiştir.
TNT CEO'su Peter Bakker
TNT posta şirketinin CEO'su Peter Bakker, 2008 yılında petrol fiyatlarının artışı ve lojistik maliyetler nedeniyle 'Küreselleşme ölüyor' tezini savunarak ticaretin kıtasal pazarlara kaydığını belirtmiştir.
Desertec Projesi
Sahra Çölü'nden rüzgar ve güneş enerjisi üreterek Akdeniz altı kablolarla Avrupa'ya taşımayı hedefleyen, 2050'lerde AB'nin enerji ihtiyacının %15'inden fazlasını karşılaması planlanan milyarlarca dolarlık projedir.
Cebelitarık ve Bering Boğazı Tünel Projeleri
İspanya ile Fas'ı Cebelitarık altında bağlamak ve Rusya ile ABD arasında Bering Boğazı'na 64 millik tünel inşa ederek Sibirya ile Alaska'yı ray sistemiyle birleştirmek üzere görüşmeler yapılmıştır.

Anahtar Kavramlar

KıtasallaşmaKüresel lojistik maliyetlerinin ve krizlerin etkisiyle ticari ve ekonomik faaliyetlerin küresel pazarlardan kıtasal pazarlara doğru yön değiştirmesi sürecidir. Metinde ilk kez 2008 yılında lojistik şirketlerinin toplantısında ortaya atıldığı belirtilmiştir.
Birinci Sanayi Çağı1750 ile 1870 yılları arasında gerçekleşen, makineleşme çağı olarak da bilinen ve sanayi devriminin ilk evresini temsil eden dönemdir.
İkinci Sanayi Devrimi1870 sonrasından 1980'lere kadar süren; kömür ve demirin yanında çelik, elektrik ve petrokimyanın devreye girdiği sanayi evresidir.
Üçüncü Sanayi Devrimi (ÜSD)1980 sonrasında bilgisayar, teknoloji, dijital iletişim ve yeşil yenilenebilir enerjinin devreye girdiği, yanal ölçeklenen yeni ekonomik ve endüstriyel dönemdir.
Pangaea (Süper Kıta)Dünyada yaşam başladığında bütün kıtaların bir ada gibi birbirine birleşik olduğu jeolojik dönemdir. Metinde ÜSD altyapısıyla kıtaların insan eliyle yeniden bu birleşik yapıya benzer bir ağa dönüşmesine 'ikinci Pangaea' denilmiştir.
GondvanaPangaea'nın bölünmesi sonucu güneyde kalan; Antarktika, Güney Amerika, Avustralya ve Afrika kıtalarına ayrılan ana kara parçasıdır.
LavrasyaPangaea'nın bölünmesi sonucu kuzeyde kalan; Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya kıtalarına ayr된 ana kara parçasıdır.
DESERTECAkdeniz Ülkeleri Ötesi Yenilenebilir Enerji İşbirliği olup, Sahra Çölü'ndeki güneş ve rüzgar enerjisini kablolarla Avrupa'ya taşımayı amaçlayan milyarlarca dolarlık ortak projedir.
Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (ECSC)Jean Monnet'nin fikriyle 1951'de Fransa, Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg tarafından Ruhr ve Saar ırmakları arasındaki sanayi koridorunu birleştirmek için kurulan ilk topluluktur.
ASEAN (Güneydoğu Asya Ulusları Birliği)Güneydoğu Asya'daki 10 ulusun ekonomik kalkınma, sosyal ve kültürel gelişim amacıyla kurduğu, daha sonra 2003'te topluluğa dönüşen kıtasal birliktir.
ASEAN Güç Şebekesi2004'te ASEAN devlet başkanları tarafından başlatılan ve Güneydoğu Asya kıtası boyunca elektrik güç şebekesini bütünleştirerek tek pazar oluşturmayı hedefleyen ana programdır.
Afrika Birliği (AU)2002 yılında 54 Afrika ülkesinin başkanları tarafından kıtanın siyasi ve sosyo-ekonomik bütünleşmesini hızlandırmak amacıyla başlatılan kıtasal organdır.
Afrika-Avrupa Enerji Ortaklığı (AEEP)AB ve AU'nun yenilenebilir enerji gelişimini yaymak, bir milyar insanı bütünleşmiş bir şebekede bağdaştırmak için kurduğu ortaklıktır.
Çevreci-SömürgecilikÖzellikle Sahra'daki Desertec projesi gibi girişimlerde, gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan bölgelerin enerji kaynaklarını kendi merkezlerine transfer etmesi eleştirisine verilen isimdir.
UNASUR (Güney Amerika Uluslar Topluluğu)Mayıs 2008'de 12 Güney Amerikalı ülkenin devlet başkanları tarafından enerji ve elektrik paylaşımına odaklanmak üzere kurulan birliktir.
Mercosur1991'de Brezilya, Paraguay, Uruguay ve Arjantin tarafından ortak bir serbest ticaret alanı yaratmak üzere kurulan gümrük birliğidir.
And Milletler Topluluğu1969'da Bolivya, Şili, Kolombiya, Ekvador ve Peru tarafından kurulan bölgesel entegrasyon girişimidir.
MasdarBirleşik Arap Emirlikleri'nin çöl üzerinde inşa ettiği, tamamen güneş, rüzgar ve yenilenebilir enerjiyle işleyecek olan karbon-sonrası kentsel uzamdır.
Güven Krizi (Rahatsızlık Konuşması)Başkan Carter'ın 1979'daki petrol krizleri ve ekonomik sıkıntılar sırasında Amerikan halkının dış petrole bağımlılığını ve geleceğe olan inancının erimesini eleştirdiği ünlü konuşmasıdır.
NAFTA / NAU1990'larda ABD, Kanada ve Meksika arasında imzalanan, ticari sınırları kaldırmayı ve ekonomik büyümeyi hedefleyen Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması'dır.
NEG/ECP1973'te kurulan New England Valileri ve Doğu Kanada Bölge Başkanları Konferansı olup, ulusüstü bölgesel enerji ve ticaret işbirliği platformudur.
PNWER (Pasifik Kuzeybatı Ekonomik Bölgesi)1991'de kurulan; Britanya Kolumbiyası, Washington, Oregon, Idaho, Montana ve Alaska gibi eyalet/bölgeleri kapsayan ekonomik ve çevresel iş birliği birliğidir.
CascadiaAlaska, Yukon, Britanya Kolumbiyası, Washington, Oregon, Idaho ve Montana gibi bölgeleri kapsayan, coğrafi ve ekolojik olarak birbirine bağlı yarı kurgusal yaşam alanıdır.
Yanal Güç (Yanal Yönetim)ÜSD paradigmasında enerjinin hiyerarşik ve merkezi kontrol yerine bitişik bölgelere yatay, düz ve paylaşımlı ağlar üzerinden dağıtılması modelidir.
Süveyş KanalıAkdeniz ile Kızıldeniz'i birleştirerek Mısır'ı kesen, 1859'da başlanan ve Avrupa ile Asya arasında yapay bir su yolu oluşturan 101 millik kanaldır.

Diğer Önemli Bilgiler

Süveyş Kanalı'nın İnşası

1859'da inşasına başlanan ve on yılda tamamlanan 101 millik Süveyş Kanalı projesinde 1,5 milyon kişi istihdam edilmiş, binlerce insan hayatını kaybetmiştir.

Panama Kanalı'nın İnşası

Fransızların başlattığı ve ABD tarafından 1904'te devralınarak 10 yılda tamamlanan Panama Kanalı inşası 5609 cana mal olmuştur.

Jean Monnet ve ECSC (1951)

Fransız iktisatçı Jean Monnet'nin öncülüğünde, Almanya ve Fransa'nın kömür-çelik kaynaklarını birleştirmek amacıyla 1951'de Paris Antlaşması imzalanarak ECSC kurulmuştur.

Cebu Filipinler Zirvesi (2007)

2007'de Filipinler'in Cebu adasında toplanan ASEAN üyesi ülkeler, 2015'ten önce ASEAN topluluğunun kurulmasını hızlandırma deklarasyonunu ve Doğu Asya Enerji Güvenliği Deklarasyonu'nu imzalamıştır.

Afrika-Avrupa Enerji Ortaklığı (AEEP)

AB ve AU ortaklığı olup, Sahraaltı Afrika'da ek 100 milyon kişiye yenilenebilir enerji hizmeti ulaştırmayı, 10.000 MW hidrogüç ve 5000 MW rüzgar gücü inşa etmeyi hedeflemiştir.

Kenya'da Güneş Paneli Dönüşümü

New York Times yazarı Elizabeth Rosenthal'ın aktardığına göre, Kenya kırsalında telefon şarj etmek için milerce yol çeken bir aile, çiftlik hayvanı satarak aldığı 80 dolarlık güneş paneliyle hem telefonunu şarj etmiş hem 4 ampulü yakmıştır.

Brezilya'nın Enerji Yapısı

Brezilya, elektriğinin yüzde 84'ünü hidroelektrikten üretmekte ve taşımacılıkta kullanılan petrolün yüzde 20-25'ini etanol bağlamında sağlayarak dünyanın önde gelen yenilenebilir enerji ekonomilerindendir.

Başkan Carter'ın Güven Krizi Konuşması (1979)

ABD Başkanı Jimmy Carter, 1979'daki petrol krizleri sırasında Amerikan halkının dış petrole bağımlılığını ve güven krizini eleştirerek Beyaz Saray çatısına güneş enerjisi paneli kurdurmuştur.

Kanada'nın Enerji Gücü

Kanada, Suudi Arabistan'dan sonra dünyanın en büyük 2. petrol rezervine sahip olup, ABD'nin doğalgaz ithalatının %90'ını ve nükleer santrallerinde kullanılan uranyumun üçte birini sağlamaktadır.

NEG/ECP (1973 Kurulumu)

New England Valileri ve Doğu Kanada Bölge Başkanları Konferansı, 1973'te kurulmuş olup 6 Amerikan eyaleti ve 5 Kanada bölgesini kapsayan ulusüstü bölgesel birliğidir.

Masdar Kenti Projesi

Dünyanın en büyük 5. petrol üreticisi olan Birleşik Arap Emirlikleri'nin Abu Dabi kentinde, tamamen güneş ve rüzgar enerjisiyle işleyecek karbon-sonrası inşa ettiği ilk çöl kentidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Kıtasallaşma kavramının ilk kez 2008 yılında Paris yakınlarındaki bir otelde lojistik posta şirketlerinin toplantısında çıktığını ve Peter Bakker ile özdeşleştiğini unutmayın.
  • Sanayi devrimlerinin tarih aralıklarına dikkat edin: 1 İncisi 1750-1870 (makineleşme), 2incisi 1870-1980 (kömür, çelik, elektrik), Üçüncüsü (ÜSD) 1980 sonrası (yeşil enerji, dijital ağlar).
  • Pangaea'nın parçalanma modellerini karıştırmayın: Güneyde Gondvana, kuzeyde Lavrasya kıtaları oluşmuştur.
  • AB'nin temeli olan ECSC'nin 1951 Paris Antlaşması ile kurulduğunu ve kurucusunun Jean Monnet olduğunu sınavda soru olarak gelebileceği için ezberleyin.
  • Kanada'nın ABD ekonomisindeki rolüne dikkat edin: Dünyanın en büyük 2. petrol rezervi, doğalgaz ithalatının %90'ı ve uranyum üretimindeki liderliği Kanada'ya aittir.
  • Desertec Projesi'nin Sahra çölünden Avrupa'ya enerji taşıma amacı taşıdığını ve 'çevreci-sömürgecilik' tartışmalarına yol açtığını unutmayın.
  • Güney Amerika Birliği (UNASUR) ve ASEAN'ın kuruluş tarihlerini ve üye yapılarını (örneğin ASEAN'ın 10 ülke oluşu) karıştırmamaya özen gösterin.