← Ünite 4

Ünite 4: Ekonomik Faaliyetlerin Sınıflandırılması — Sesli Özet

Metni oku

Bugün sizlerle ekonomik coğrafyanın temel taşlarından biri olan ekonomik faaliyetlerin sınıflandırılması konusunu işleyeceğiz. Hayatımızı sürdürmek için yaptığımız tüm işler, yani ekonomik faaliyetler, coğrafi ve Beşeri koşullardan doğrudan etkileniyor. Tarih boyunca coğrafi keşiflerle birlikte ticaret yolları gelişmiş, insanlar uzak mesafelerdeki ihtiyaçları karşılamaya başlamış ve bu faaliyetler zamanla beş ana gruba ayrılmış. Gelin şimdi bu gruplara yakından bakalım. İlk grubumuz birincil yani primer ekonomik faaliyetler. Bu sektör, insanın hayatta kalması için gereken temel besinlerin sağlanmasını ve ham üretim yapılmasını kapsar. Doğrudan doğayla iç içe olunan tarım, hayvancılık, balıkçılık, ormancılık ve madencilik bu gruba girer. Ülkemiz buğday, şeker pancarı, kayısı ve nohut gibi tarım ürünlerinde dünyada üst sıralarda yer alıyor. Ancak birincil faaliyetlerin getirisi düşük olduğu için, nüfusunun çoğunluğu bu alanda çalışan Afganistan, Nijerya gibi ülkeler maalesef az gelişmiş kategorisinde kalıyor. İkinci grubumuz ise ikincil yani sekonder ekonomik faaliyetler. Burada birincil sektörden gelen hammaddelerin fabrikalarda veya atölyelerde işlenip yeni ürünlere dönüştürüldüğünü görüyoruz. Ev tipi üretimden tutun da devasa ağır sanayi tesislerine kadar geniş bir yelpazeden bahsediyoruz. Hafif sanayi daha az hammaddeyle giyim ve gıda gibi alanlarda üretim yaparken, ağır sanayi uçak, gemi ve demir çelik gibi büyük teknolojiler gerektirir ve gelişmiş ülkelerde öne çıkar. İnşaat sektörü de bu gruptadır ve hammaddelere katma değer ekleyerek kalkınmada kritik rol oynar. Üçüncü sırada üçüncül ya da tersiyer ekonomik faaliyetler var ki buna kısaca hizmet sektörü de diyoruz. Burada mal üretiminden çok insan emeğine ve uzmanlığa dayalı işler karşımıza çıkıyor. Eğitim, sağlık, bankacılık, turizm, ulaşım ve güvenlik gibi alanlar hep bu grupta yer alıyor. Hizmet sektörünün gelişmiş olması bir ülkenin refah seviyesinin en büyük göstergesidir. Almanya, ABD, Japonya gibi gelişmiş ülkelerde çalışanların büyük kısmı bu sektördedir. Türkiye de özellikle turizmde dünya genelinde çok önemli bir konuma sahip. Gelelim son iki grubumuza, yani dördüncül ve beşincil faaliyetlere. Bilgisayar ve uydu sistemlerinin hayatımıza girmesiyle dördüncü yani kuaterner sektör ortaya çıktı. Bilgi toplama, yayma ve coğrafi bilgi sistemleri gibi dijital teknolojiler bu alanın temelini oluşturur. Beşincil yani kuiner faaliyetler ise bu bilginin temeline dayanan üst düzey karar verme süreçleridir. Çalışan sayısı az olsa da bu kitle küresel ekonomiye yön verir. Toparlamak gerekirse, çalışan nüfusun bu sektörlere dağılımı bize ülkelerin gelişmişlik düzeyi hakkında net fikir verir. Gelişmemiş ülkelerde insanlar daha çok tarım gibi birincil işlerde çalışırken, gelişmiş ülkelerde tarımın oranı çok düşer; hizmet ve sanayi sektörü devasa boyutlara ulaşır. Kısacası, ekonomik faaliyetlerin türü ülkelerin kalkınmışlık hikayesinin ta kendisidir.