Özet
← Ünite 8

Ünite 8: Kısa ve Uzun Dönem Maliyet Eğrileri — Konu Anlatımı

Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium

1Kısa Dönem Maliyet Eğrileri ve Temel Kavramlar

Kısa dönem, üretim faktörlerinin tamamının değiştirilemediği, en az bir girdinin sabit kaldığı bir zaman aralığıdır. Bu dönemde firmalar, üretim miktarlarından bağımsız olarak katlandıkları maliyetlere 'Toplam Sabit Maliyetler' (TSM) derler. TSM, üretim sıfır olsa dahi ödenmesi gereken kira, sigorta gibi giderleri kapsar ve üretim miktarı arttıkça değişmediği için yatay eksene paralel bir doğru şeklinde gösterilir.

Üretim miktarına bağlı olarak değişen maliyetlere ise 'Toplam Değişken Maliyet' (TDM) denir. Üretim yapılmadığında TDM sıfırdır; ancak üretim başladığında hammadde, enerji ve işçilik gibi kalemler nedeniyle artış gösterir. Toplam Maliyet (TM) ise bu iki maliyetin toplamıdır (TM = TSM + TDM). Üretim sıfırken TM, TSM'ye eşittir.

Birim başına düşen maliyetleri incelemek için ortalama değerler kullanılır. Ortalama Sabit Maliyet (OSM), TSM'nin üretim miktarına bölünmesiyle bulunur ve üretim arttıkça sürekli azalır ancak asla sıfır olmaz. Ortalama Değişken Maliyet (ODM) ise TDM'nin üretim miktarına bölünmesiyle elde edilir ve belirli bir noktaya kadar azalıp sonra artış eğilimine girer.

2Marjinal Maliyet ve Azalan Verimler Kanunu

Marjinal Maliyet (MM), üretilen son birimin toplam maliyette yarattığı değişimdir. Marjinal maliyet eğrisi, hem Ortalama Değişken Maliyet (ODM) hem de Ortalama Toplam Maliyet (OTM) eğrilerini minimum noktalarından keserek yukarı doğru yükselir. Bu kesişim noktaları, firmanın verimlilik açısından kritik eşiklerini temsil eder.

Azalan Verimler Kanunu, üretim sürecinde diğer faktörler sabitken sadece bir değişken faktörün (örneğin işgücü) sürekli artırılması durumunda, bir noktadan sonra toplam ürünün artış hızının yavaşlayacağını ve nihayetinde azalacağını ifade eder. Bu kanun, kısa dönem maliyet eğrilerinin neden önce azalıp sonra yükseldiğinin temel iktisadi açıklamasıdır.

Üretim sürecinde her ilave faktörün toplam ürüne katkısına 'Marjinal Ürün', değişken faktör başına düşen miktara ise 'Ortalama Ürün' denir. Marjinal ürün sıfıra ulaştığında toplam ürün maksimum seviyededir; bu noktadan sonra değişken girdinin artırılması toplam üretimi düşürür.

3Uzun Dönem Maliyetler ve Ölçeğe Göre Getiri

Uzun dönem, tüm üretim faktörlerinin değişken olduğu, firmanın kapasitesini genişletebildiği veya yeni teknolojilere geçebildiği bir süreçtir. Uzun dönem ortalama maliyet (UOM) eğrisi, birçok kısa dönem ortalama maliyet eğrisini (KOM) kapsayan bir zarf eğrisi niteliğindedir.

Ölçeğe göre getiri, firmanın üretim ölçeğini büyüttüğünde maliyetlerinde meydana gelen değişimi ifade eder. Üretim miktarı arttıkça maliyet düşüyorsa 'ölçeğe göre artan getiri', maliyetler artıyorsa 'ölçeğe göre azalan getiri', maliyetler sabit kalıyorsa 'ölçeğe göre sabit getiri' söz konusudur.

İktisadi maliyet hesaplamalarında sadece muhasebe kayıtlarına giren 'Açık Maliyetler' değil, firmanın kendi kaynaklarını kullanmasından doğan 'Örtük Maliyetler' de dikkate alınır. Ekonomik maliyet, bu ikisinin toplamıdır. Alternatif maliyet ise, bir kaynağın bir üretimde kullanılmasıyla vazgeçilen en iyi ikinci seçeneğin değeridir.