Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Firmaların temel amacı kârlarını maksimize etmektir. Kâr, toplam hasılat (TH) ile toplam maliyet (TM) arasındaki fark olarak tanımlanır (∏ = TH – TM). Toplam hasılat, satılan mal miktarı ile fiyatın çarpımıdır (TH = F x M). Ortalama hasılat (OH) birim başına düşen hasılatı ifade ederken, marjinal hasılat (MH) ise üretilen son birimin toplam hasılata katkısını belirtir.
Firma, kârını en üst düzeye çıkarmak için marjinal hasılatın marjinal maliyete (MM) eşit olduğu üretim düzeyini seçmelidir (MM = MH). Eğer MH > MM ise firma üretimi artırarak kârını yükseltebilir. Eğer MH < MM ise firma üretimini artırdıkça kârı azalacaktır.
Firma dengesi, toplam kârın en büyük olduğu veya marjinal maliyetin marjinal hasılata eşitlendiği noktada gerçekleşir. Bu denge noktası, firmanın üretim miktarını ve fiyat stratejisini belirleyen temel referanstır.
Endüstri, aynı tür mal veya hizmeti üreten tüm firmaların toplamıdır. Endüstri dengesi, piyasaya giriş veya çıkışın olmadığı, mevcut firmaların normal kâr elde ettiği bir durumu ifade eder.
Normal kâr, firmanın faaliyetini sürdürmesi için gereken minimum kâr düzeyidir ve maliyet kalemleri içinde yer alır. Endüstri dengesinde toplam hasılat toplam maliyete eşittir (TH = TM), dolayısıyla ekonomik kâr sıfırdır.
Bu dengede ortalama hasılat, ortalama maliyete eşittir (OH = OM). Aşırı kârın olmadığı bu ortamda, yeni firmaların piyasaya girmesi için bir teşvik kalmaz, mevcut firmalar da piyasayı terk etme ihtiyacı duymazlar.
Tam rekabet piyasası; çok sayıda alıcı ve satıcının bulunduğu, giriş-çıkış engellerinin olmadığı, ürünlerin homojen olduğu ve piyasa hakkında tam bilginin mevcut olduğu ideal bir piyasa modelidir. Bu piyasada firmalar fiyat belirleyici değil, fiyat kabul edicidir.
Firmanın karşılaştığı talep eğrisi miktar eksenine paraleldir ve esnekliği sonsuzdur. Çünkü firma, piyasada oluşan denge fiyatından dilediği kadar malı satabilir. Bu nedenle tam rekabetçi firmada Fiyat = Ortalama Hasılat = Marjinal Hasılat (F = OH = MH) eşitliği geçerlidir.
Kısa dönemde firma, maliyet yapısına bağlı olarak normal kâr, normalüstü kâr veya zarar durumunda olabilir. Ancak uzun dönemde, piyasaya giriş-çıkışların serbest olması nedeniyle firmalar sadece normal kâr elde edecekleri bir dengeye ulaşırlar.
Tam rekabet piyasasında firmanın kısa dönem arz eğrisi, marjinal maliyet eğrisinin ortalama değişken maliyet (ODM) eğrisi üzerinde kalan kısmıdır. Firma, fiyatın ODM'nin altında kaldığı durumlarda değişken maliyetlerini dahi karşılayamadığı için üretimi durdurur.
Kapanma noktası, malın fiyatının ortalama değişken maliyete eşit olduğu noktadır. Bu noktanın altındaki fiyatlarda firma, faaliyetine devam ederse zararını artıracaktır.
Fiyat, ortalama değişken maliyet ile ortalama toplam maliyet arasındayken firma zarar etse bile, sabit maliyetlerinin bir kısmını karşılayabildiği için kısa dönemde üretimi sürdürebilir.