İnfografik
← Ünite 11
Ticari Matematik

Ünite 11: İskonto Hesapları

Dış İskontoda Gerçek Faiz Yüksekliği
Dış iskonto yönteminde iskonto tutarı senedin büyük olan nominal değeri üzerinden hesaplandığı için, senedi kırdıran işletmenin eline geçen peşin değer daha düşük olur. Bu durum, işletmenin katlandığı fiili faiz oranının, bankanın ilan ettiği nominal iskonto oranından her zaman daha yüksek olmasına yol açar.
Türkiye'deki Rüculu Senet Kırdırma Uygulaması
Türkiye'deki finansal piyasalarda yapılan senet kırdırma işlemlerinde bankalar genellikle rüculu yöntemi tercih ederler. Bu yönteme göre, senedin asıl borçlusu vade gününde ödeme yapmazsa, banka senedi ciro ederek nakde çeviren işletmeye giderek ödemeyi yasal olarak tahsil eder.
İskonto Hesaplarında Gün Paydası
Basit iskonto formüllerinde vadeye kalan süre gün cinsinden ifade edildiğinde, yıllık faiz oranını günlük düzeye indirgemek amacıyla payda değeri ticari yıl esasına göre 36.000 (360 gün * 100) olarak kabul edilir.
İskonto Hesaplarında Ay Paydası
Eğer senedin vadesine kalan süre ay bazında verilmişse, basit iskonto formüllerinde payda değeri 1.200 (12 ay * 100) olarak alınarak hesaplama yapılır.

Anahtar Kavramlar

İskontoBir senedin veya finansal değerin vadesinden önce nakde çevrilmesi durumunda, vadeye kalan süre ve geçerli faiz oranı dikkate alınarak yapılan kesinti veya indirimdir.
Nominal DeğerSenedin veya menkul kıymetin üzerinde yazılı olan, vade tarihinde borçlu tarafından ödenmesi gereken tutardır; gelecek değer veya kredi değeri olarak da adlandırılır.
Peşin DeğerSenedin vadesinden önce paraya dönüştürülmesiyle elde edilen, nominal değerden iskonto tutarının düşülmesi sonucu bulunan bugünkü tasarruf değeridir.
Dış İskontoİskonto tutarının senedin üzerinde yazılı olan nominal (vade) değeri üzerinden hesaplandığı, bankacılıkta yaygın olarak kullanılan iskonto yöntemidir.
İç İskontoİskonto tutarının senedin bugünkü peşin değeri üzerinden hesaplandığı, matematiksel olarak daha adil sonuçlar veren iskonto yöntemidir.
BonoBelirli bir tutarın, belirli bir tarihte, belirlenen kişiye veya onun emrine kayıtsız şartsız ödeneceğini taahhüt eden ve ikili ilişkiyi düzenleyen ticari senettir.
PoliçeAlacaklının borçluya hitaben düzenlediği, senedin üzerinde adı yazılı olan üçüncü bir kişiye belirli bir tutarın ödenmesini emreden üçlü ödeme aracıdır.
ÇekBanka üzerine düzenlenen, vadesi bulunmayan ve görüldüğünde ödenmesi gereken, kullanıma hazır paraya dayalı bir ödeme emridir.
Senet Kırdırmaİşletmelerin ellerinde bulunan vadeli senetleri, vadesini beklemeden bir finans kurumuna iskonto ettirerek nakit paraya dönüştürmesi işlemidir.
İskonto OranıVadesi gelmemiş ticari senedin peşin değerinin hesaplanmasında esas alınan ve finans kurumunun uyguladığı yıllık faiz yüzdesidir.
Vadeye Kalan Süreİskonto işleminin yapıldığı tarih ile senedin üzerinde yazılı olan borç ödeme tarihi arasında geçen gün, ay veya yıl cinsinden zaman dilimidir.
Rücu HakkıVade tarihinde borçlunun senedi ödememesi durumunda, finans kurumunun senedi kendisine ciro eden işletmeden borcu talep etme hakkıdır.
KKDFKaynak Kullanımını Destekleme Fonu adını taşıyan ve senet kırdırma işlemlerinde yapılan kesintilerden biri olan yasal fondur.
BSMVBanka ve Sigorta Muameleleri Vergisi olup, bankaların iskonto işlemlerinde elde ettikleri faiz ve komisyonlar üzerinden aldıkları yasal vergidir.
Hatır SenediGerçek bir mal veya hizmet alışverişine dayanmaksızın, sadece bir tarafa finansman kolaylığı sağlamak amacıyla karşılıklı güvene dayalı düzenlenen bonodur.
Eşdeğer SenetlerFarklı vade ve nominal değerlere sahip olmalarına rağmen, belirli bir iskonto oranıyla hesaplandıklarında bugünkü peşin değerleri birbirine eşit olan senetlerdir.
Senet Tahsil KomisyonuFinans kurumlarının senet işlemlerini yürütmek, takip etmek ve tahsilat riskini yönetmek amacıyla faiz dışında talep ettikleri ek ücrettir.

Diğer Önemli Bilgiler

Çekte Vade Bulunmaması Kuralı

Türk Ticaret Kanunu'na göre çek esasen bir ödeme aracıdır ve poliçe ile bonodan farklı olarak hukuki bir vadesi yoktur; çek bankaya ibraz edildiği anda (görüldüğünde) ödenmek zorundadır.

Protesto Süresi ve Tahsilat Gecikmesi

Uygulamada senet borçlularının vade gününde hemen ödeme yapmaması sıkça görülür. Finans kurumları, protesto çekmek için tanınan vade tarihinden itibaren iki iş günlük yasal süreyi beklemek durumunda kalırlar.

Hazine Bonolarının İskontolu İhracı

Devletlerin kısa vadeli borçlanma araçları olan Hazine bonoları piyasaya iskontolu olarak sunulur. Yatırımcı bonoyu nominal değerinden daha düşük bir fiyata satın alır ve vade sonunda nominal değeri tahsil ederek getiri sağlar.

Poliçede Üçlü İlişki Yapısı

Poliçe senedinde üç taraf bulunur: senedi düzenleyen keşideci, borcu ödeyecek olan muhatap ve ödemeyi alacak olan lehtar. Bu yönüyle ikili ilişki içeren bonodan ayrılır.

İskonto İşleminde Ek Kesintiler

Bir işletme senedini kırdırdığında eline geçen net tutar sadece iskonto faizi kadar azalmaz; banka bu tutardan ayrıca KKDF, BSMV ve tahsilat komisyonu kesintilerini de düşer.

Basit İskonto ve Basit Faiz İlişkisi

Basit iskonto hesaplamaları, basit faiz prensiplerine dayanır. Faiz bugünkü paranın gelecekteki değerini artırırken, iskonto gelecekteki paranın bugünkü değerini azaltma yönünde çalışır.

İcra İflas Kanunu Koruması

Ticari senetler, İcra İflas Kanunu kapsamında özel ve hızlı takip yollarına tabidir. Bu senetlere dayalı alacaklar için mahkeme süreci beklenmeksizin doğrudan icra takibi başlatılabilir.

Bağımsız Borçlanma İlkesi

Ticari senetlerin üzerinde imzası bulunan her bir kişi (keşideci, cirantalar, avalistler) senedin ödenmesinden zincirleme olarak sorumludur ve her imza bağımsız bir borç taahhüdünü temsil eder.

Sınavda Dikkat Et

  • Soru metninde 'dış iskonto' mu yoksa 'iç iskonto' mu istendiğine çok dikkat edin; çünkü dış iskonto nominal değer üzerinden, iç iskonto ise peşin değer üzerinden hesaplanır.
  • Vade süresinin gün mü yoksa ay mı olarak verildiğini kontrol edin; gün ise payda 36.000, ay ise payda 1.200 alınmalıdır.
  • Çek sorularında vade aranmayacağını ve çekin görüldüğünde ödenmesi gereken bir ödeme emri olduğunu unutmayın.
  • Dış iskonto yönteminde gerçek faiz oranının, uygulanan nominal iskonto oranından her zaman daha yüksek çıkacağını aklınızda bulundurun.
  • Senedin vadesine kalan süreyi hesaplarken, düzenleme tarihi ile kırdırma tarihi arasındaki farkı değil, kırdırma tarihi ile vade tarihi arasındaki kalan süreyi esas alın.