Ünite 12: İskonto Hesapları

Dış İskonto Avantajı

Senet işlemlerinde bankalar ve kredi verenler genellikle dış iskontoyu tercih ederler. Çünkü dış iskonto nominal değer üzerinden hesaplandığından, peşin değer üzerinden hesaplanan iç iskontoya göre her zaman daha yüksek kesinti (faiz geliri) sağlar.

Türk Ticaret Kanunu Sınıflandırması

Türk Ticaret Kanunu'na göre ticari hayatta kullanılan çek, bono ve poliçe resmi olarak 'ticaret senetleri' olarak sayılmaktadır. Bu senetler vadeli işlemlerde nakit yerine geçen en önemli finansal araçlardır.

İç ve Dış İskonto Farkı Formülü

İki iskonto yöntemi arasındaki fark (If), dış iskonto tutarı (Fd) cinsinden 'If = (Fd * n * t) / (36.000 + n * t)' formülüyle hesaplanır. Bu formül iki yöntemin getiri farkını doğrudan ortaya koyar.

Ortalama Vade Özelliği

Ortalama vade hesaplanırken iskonto oranının hiçbir etkisi yoktur. Sadece senetlerin nominal değerleri ve vadeleri çarpılarak toplam nominal değere bölünür ve ağırlıklı ortalama vade bulunur.

Anahtar Kavramlar

İskontoBir senedin vadesinden önce nakde çevrilmesi durumunda, senedin üzerinde yazılı değerden yapılan kesintidir. Örneğin, vadesine 3 ay kalan bir senedin bankaya verilerek bugünden nakit paraya çevrilmesi işleminde bankanın yaptığı kesinti tutarı iskontodur.

Ticari SenetVadeli işlemlerde borçlunun belirli bir tarihte, belirli miktardaki parayı ödeyeceğini gösteren ve Türk Ticaret Kanunu'na göre çek, bono veya poliçe olarak nitelendirilen belgedir.

Dış İskontoİskonto tutarının senedin üzerinde yazılı olan vadeli değeri (nominal değeri) üzerinden hesaplandığı, kredi veren açısından daha karlı ve hesaplaması kolay olan yöntemdir.

İç İskontoİskonto tutarının senedin bugünkü değeri (peşin değeri) üzerinden hesaplandığı, paranın zaman değerini daha doğru yansıtan ve borçlu açısından daha adil olan yöntemdir.

Peşin DeğerBir senedin nominal değerinden hesaplanan iskonto tutarı düşüldükten sonra geriye kalan ve senedi vadesinden önce kırdıran kişinin eline geçen bugünkü net nakit tutarıdır.

Nominal DeğerSenedin üzerinde yazılı olan ve vade tarihinde borçlu tarafından alacaklıya ödenmesi gereken yasal para tutarıdır. Kredi değeri olarak da adlandırılır.

Denk SenetlerAynı gün itibarıyla hesaplanan peşin değerleri birbirine eşit olan, bu sayede finansal denge bozulmadan birbiriyle değiştirilebilen senetlerdir.

Senet DeğiştirmeBorçlunun alacaklıyla anlaşarak, vadesinde ödeyemeyeceği veya erken ödemek istediği bir senedi geri verip yerine yeni vadeli başka bir senet tesis etmesi işlemidir.

Ortalama VadeFarklı vadeli birden fazla senedin yerine verilecek yeni tek senedin nominal değerinin, eski senetlerin nominal değerleri toplamına eşit olması durumunda hesaplanan yeni vadedir.

Ortak VadeFarklı vadeli birden fazla senedin peşin değerleri toplamına eşit kılınan tek bir yeni senedin, iskonto oranı dikkate alınarak hesaplanan vadesidir.

BonoBorçlunun alacaklıya hitaben düzenlediği, belirli bir süre sonra belirli bir tutarı kayıtsız şartsız ödeyeceğini taahhüt ettiği ticari senet türüdür.

PoliçeKeşidecinin, muhataba, lehtara belirli bir tutarı ödemesi talimatını verdiği, üç taraflı ilişkiyi düzenleyen ticari senet türüdür.

İndirgeme Oranıİç iskonto işlemlerinde, gelecekteki bir nakit akışını bugünkü değere çekmek için kullanılan ve senedin değerini azaltan iskonto yüzdesidir.

İskonto Haddiİskonto hesaplamalarında esas alınan, genellikle yıllık bazda ifade edilen ve kesinti oranını belirleyen yüzde değerdir.

VadeBir senedin üzerinde yazılı olan ve borcun ödenmesi gereken en son günü belirten yasal süredir.

Diğer Önemli Bilgiler

Denk Senet Koşulu

İki senedin birbiriyle değiştirilebilmesi için en temel şart, değiştirildikleri günkü peşin değerlerinin eşit olmasıdır. Bu eşitlik sağlanmadan yapılan değişimler taraflardan birine haksız kazanç sağlar.

Dış İskontoda Peşin Değer Formülü

Dış iskonto yöntemine göre senedin peşin değeri 'P = V * (36.000 - n * t) / 36.000' formülüyle hesaplanır. Burada V nominal değeri, n gün sayısını, t ise iskonto oranını temsil eder.

İç İskontoda Peşin Değer Formülü

İç iskonto yöntemine göre senedin peşin değeri 'P = (36.000 * V) / (36.000 + n * t)' formülüyle hesaplanır. Bu formül, nominal değerin faiz eklenmiş hali olduğu varsayımına dayanır.

95 Gün Vadeli Senet Örneği

%15 iskonto oranıyla dış iskonto tutarı 350 TL olan 95 gün vadeli bir senedin iç ve dış iskonto farkı yaklaşık 13,33 TL olarak hesaplanmıştır. Bu durum dış iskontonun kredi verene sağladığı ek karı gösterir.

100 Gün Vadeli Senet Örneği

%18 iskonto oranıyla dış iskonto tutarı 240 TL olan 100 gün vadeli bir senedin iç ve dış iskonto yöntemi arasındaki farkı 11,43 TL olarak bulunmuştur.

Ortak Vade Hesaplama Farkı

Ortak vade hesaplanırken, dış iskonto yönteminde doğrusal bir denklem çözülürken, iç iskonto yönteminde rasyonel ifadelerin toplanması ve içler-dışlar çarpımı yapılması gerekir.

Finansal Güç Dengesi

Kredi veren kurumların kredi talep edenlere göre piyasada daha güçlü konumda olması, ticari hayatta adil olan iç iskonto yerine dış iskontonun standart yöntem olarak yerleşmesine yol açmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Dış iskonto nominal değer üzerinden, iç iskonto ise peşin değer üzerinden hesaplanır; sınavda hangi yöntemin istendiğine çok dikkat edin çünkü formülleri tamamen farklıdır.
Ortalama vade sorularında iskonto oranına ihtiyacınız yoktur. Sadece senet tutarları ve vadelerini çarparak ağırlıklı ortalama yapın, boşuna iskonto oranı aramayın.
Senet değiştirme sorularında temel kural iki senedin peşin değerlerinin eşitlenmesidir. Soruda verilen iskonto yöntemine göre (iç veya dış) doğru peşin değer formülünü seçtiğinizden emin olun.
İç iskonto her zaman borçlu (kredi alan) lehinedir, dış iskonto ise alacaklı (kredi veren) lehinedir. Sözel sorularda bu avantaj ilişkisi sıkça sorulmaktadır.
Gün bazlı iskonto formüllerinde paydada yer alan '36.000' sayısı, yıllık faiz gün sayısı olan 360 ile yüzde oranının (100) çarpımından gelir; aylık sorularda paydanın değişeceğini unutmayın.