İnfografik
← Ünite 8
Ticari Matematik

Ünite 8: Faiz Hesapları

Hazine Bonosu Vadeleri
Hazine bonoları genellikle 13-26 haftalık kısa vadelere sahip olup, bu bonoların getiri ve iskonto hesaplamaları basit faiz yöntemine göre gerçekleştirilmektedir.
Ticari Faiz Paydası
Ticari faiz hesaplamalarında yıl 360 gün olarak kabul edilir. Bu nedenle günlük faiz formülünde payda 36.000, aylık faiz formülünde ise 1.200 olarak alınır.
Gerçek Faiz Paydası
Gerçek faiz hesaplamalarında yıl 365 gün olarak kabul edilir. Bu yöntem, gün bazında daha hassas ve adil bir faiz dağılımı sağlamak amacıyla kullanılır.
Enflasyon ve Faiz İlişkisi
Enflasyonist ekonomilerde faiz oranları daha yüksek olmak zorundadır. Eğer piyasa faiz oranı enflasyon oranına eşit olursa, paranın bugünkü kullanım hakkından vazgeçilmesinin reel bir bedeli kalmaz.

Anahtar Kavramlar

FaizBorç olarak verilen fonlar karşılığında talep edilen gelir ve fon ihtiyacını karşılamak için alınan borç karşılığında katlanılmak durumunda olunan bedeldir. Paranın zaman değerinden doğan bir nevi kullanım kirasıdır.
Basit FaizKullanılan veya kullandırılan anaparanın devreler itibarıyla sabit kalması esasına dayanan, her devre için hesaplanan faizin sermayeye eklenmediği kısa vadeli faiz hesaplama yöntemidir.
Peşin FaizFaiz tutarının sürenin başında, borç verilirken veya hesap açılırken peşin olarak kesilmesi veya ödenmesi esasına dayanan faiz türüdür.
AnaparaFaize verilen para miktarı, başlangıç sermayesi, sermayenin şimdiki değeri, kapital veya şimdiki değer olarak adlandırılan temel faiz unsurudur.
SüreSermayenin gün, ay veya yıl olarak faizde kaldığı vadeyi, zamanı veya faizlendirme devre sayısını ifade eden unsurdur.
Faiz TutarıSermayenin belli bir faiz oranıyla, belli bir vadede getirdiği toplam net gelir tutarıdır ve 'F' sembolü ile gösterilir.
Faiz OranıHer 100 TL'ye karşılık gelen faiz miktarını, yüzdesini ve yüzde oranını ifade eden, aksi belirtilmedikçe yıllık olarak kabul edilen unsurdur.
BaliğBelirli bir paranın belirli bir vadede, belli bir faiz oranından elde ettiği faiz miktarı ile kendisinin (anaparanın) toplamıdır.
Basit İç FaizBorç olarak verilen anaparanın faizinin dönem sonunda ödenmesi esasına dayanan ve faiz tutarının bütün süre içinde ilk miktar üzerinden hesaplandığı yöntemdir.
Gerçek FaizFaiz hesaplamalarında bir yıllık sürenin tam olarak 365 gün (artık yıllarda 366 gün) kabul edilerek yapılan hassas hesaplama yöntemidir.
Ticari FaizFaiz hesaplamalarında kolaylık sağlamak amacıyla bir yıllık sürenin 360 gün olarak kabul edildiği ve paydanın buna göre belirlendiği yöntemdir.
Paranın Zaman DeğeriAraya zamanın girmesiyle bugünkü paranın gelecekteki paraya göre daha değerli olması gerçeğidir; bugünkü kullanım hakkından vazgeçmenin bir getirisi olmalıdır.
Vade RiskiAraya giren zamanın uzamasıyla belirsizliğin ve riskin artması durumudur; uzun vadeli yatırımlarda daha yüksek faiz talep edilmesinin temel nedenidir.
Mevduat SertifikasıBankaların belirli bir vade ve faiz oranıyla ihraç ettikleri, getirileri genellikle basit faiz yöntemiyle hesaplanan kısa vadeli finansal araçtır.
Hazine BonosuDevletin kısa vadeli borçlanma gereksinimini karşılamak amacıyla çıkardığı, 13-26 hafta gibi vadelere sahip ve basit faiz (iskonto) esasına göre hesaplanan borçlanma senedidir.
Normal FaizGün sayısının 360 sayısına bölünmesiyle elde edilen, ticari işlemlerde yaygın olarak kullanılan basit faiz hesaplama türüdür.
Tam FaizGün sayısının 365 sayısına bölünmesiyle elde edilen ve gerçek gün sayılarını esas alan basit faiz hesaplama türüdür.
Faiz GeliriBorç verenlerin veya fonlarını bankada değerlendirenlerin, paralarını kullandırma karşılığında elde ettikleri ekonomik kazançtır.

Diğer Önemli Bilgiler

Sermayenin Uluslararası Hareketi

Bir ülkede faiz oranlarının düşük tutulması, sermayenin faiz oranları daha yüksek olan ülkelere kaçmasına neden olabilir. Bu durum ülkelerin ödemeler dengesini etkiler.

Basit Faiz Örneği (Tablo 1.1)

100 TL anapara yıllık %10 faiz oranıyla basit faize yatırıldığında, her yıl sabit 10 TL faiz getirir ve 5. yılın sonunda toplam tutar 150 TL'ye ulaşır.

Ahmet'in Mevduat Hesabı

Ahmet, 2.500 TL ile 2 aylık mevduat hesabı açtırıp 50 TL faiz geliri elde etmiştir. Bu işlemde bankanın uyguladığı yıllık basit faiz oranı %12 olarak hesaplanmıştır.

Emre Ak'ın Yatırımı

Emre Ak, %9 faiz uygulayan bir bankaya 4.000 TL yatırarak 270 TL faiz gelirini tam 9 ayda (0,75 yılda) elde etmiştir.

İşadamının Kredi Kullanımı

Bir işadamı 45 günlüğüne %20 faiz oranıyla kullandığı kredi için bankaya 550 TL faiz ödemiştir. Bu işadamının kullandığı kredi tutarı 22.000 TL'dir.

Tüccarın Peşin Faizli Kredisi

Bir tüccar 3 ay vadeli kredi talebinde bulunmuş, banka yıllık %23 faiz oranı üzerinden faiz tutarını peşin keserek tüccara 7.069 TL ödemiştir. Kesilen faiz tutarı 431 TL'dir.

Esnafın Faiz Karşılaştırması

Bir esnaf parasını %23 yerine %28 faiz oranı üzerinden yatırsaydı 6 ayda 245 TL daha fazla alacaktı. Bu esnafın yatırdığı anapara tutarı 9.800 TL'dir.

Yatırımcının Gerçek Getirisi

Yıllık enflasyonun %10 olduğu bir dönemde, %32 faizle bankaya yatırılan bir miktar para dönem sonunda gerçek değerinden %20 net kazanç sağlamıştır.

Tarihsel Faiz Hesaplama Örneği

10 Ocak 2016 ile 10 Nisan 2017 tarihleri arasında bankaya yatırılan 350 TL için %7 faiz oranıyla tam zaman ve gerçek faiz yöntemine göre 6,04 TL faiz hesaplanmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Süre birimlerine çok dikkat edin; eğer süre ay olarak verilmişse payda 1.200, gün olarak verilmişse 36.000, yıl olarak verilmişse 100 alınmalıdır.
  • Soruda faiz oranının dönemi belirtilmemişse bunu her zaman 'yıllık faiz oranı' olarak kabul ederek işlem yapın.
  • Baliğ kelimesini gördüğünüzde bunun anapara ile faiz tutarının toplamı (vade sonu toplam tutar) olduğunu unutmayın.
  • Ticari faiz ile gerçek faiz ayrımına dikkat edin; ticari faizde yıl 360 gün, gerçek faizde ise 365 gün kabul edilir.
  • Peşin faiz sorularında faizin dönem başında kesildiğini, iç faiz sorularında ise faizin dönem sonunda ödendiğini dikkate alarak formül seçin.