İnfografik
← Ünite 5
Uluslararası Finansman

Ünite 5: Leasing

Sümerler ve İlk Leasing
Leasing'in dünyadaki ilk uygulamaları M.Ö. 2000'li yıllarda Sümerler tarafından tarım araçlarının kiralanmasıyla başlamıştır. Bu, leasing'in tarihsel köklerinin binlerce yıl öncesine dayandığını gösterir.
Modern Leasing'in Doğuşu
Modern anlamda ilk leasing uygulamaları 1930'lu yıllarda ABD'de yaşanan ekonomik buhran sonrası ortaya çıkmıştır. Finansman güçlüklerini aşmak amacıyla geliştirilen bu model, İkinci Dünya Savaşı sonrası dünyaya yayılmıştır.
İlk Modern Leasing Şirketi
Dünyadaki ilk modern leasing şirketi 1952 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde kurulmuştur. Bu şirket, günümüzdeki leasing sektörünün kurumsal başlangıcı kabul edilir.
Türkiye'de Leasing'in Başlangıcı
Türkiye'de leasing'in hukuki altyapısı 1985 yılında çıkarılan kanunla oluşturulmuştur. İlk leasing şirketi olan İktisat Leasing ise 1986 yılında faaliyete geçmiştir.

Anahtar Kavramlar

Leasing (Finansal Kiralama)Bir yatırım malının mülkiyetinin kiralayanda, kullanım hakkının ise kiracıda kaldığı, belirli bir kira bedeli karşılığında yapılan finansman sözleşmesidir. Örneğin; bir tekstil firmasının yeni dokuma makinelerini satın almak yerine leasing ile kiralaması.
Kiraya Veren (Lessor)Leasing sözleşmesinde malın mülkiyetini elinde bulunduran ve kiracıya kullanım hakkını devreden finansal kiralama şirketidir. Örnek olarak, yatırımcıya makineyi temin eden finansal kiralama kuruluşu gösterilebilir.
Kiracı (Lessee)İhtiyaç duyduğu yatırım malını seçen ve kira ödemeleri karşılığında bu malın kullanım hakkını elde eden gerçek veya tüzel kişidir. Bir inşaat firmasının iş makinelerini leasing yoluyla kullanması buna örnektir.
Faaliyet (Operasyonel) LeasingiSözleşme süresinin malın ekonomik ömründen kısa olduğu ve genellikle sözleşme sonunda malın iade edildiği kiralama türüdür. Bilgisayar veya fotokopi makinesi gibi hızla eskiyen cihazlarda sıkça tercih edilir.
Finansal LeasingMalın mülkiyetinin yasal olarak kiralayanda kalmasına rağmen, ekonomik risk ve faydaların kiracıya geçtiği uzun süreli kiralama yöntemidir. Sözleşme sonunda mülkiyetin kiracıya geçmesi hedeflenir.
Kaldıraçlı LeasingBüyük yatırımlarda fonun büyük kısmının kredi kurumlarından sağlandığı, az öz sermaye ile yüksek maliyetli varlıkların edinildiği yöntemdir. Uçak veya gemi gibi çok pahalı varlıkların finansmanında kullanılır.
Satış ve Kiralama (Sale and Leaseback)İşletmenin sahip olduğu varlığı finans kurumuna satıp, aynı anda tekrar kiralaması işlemidir. Nokia'nın Helsinki'deki merkez binasını satıp aynı binada kiracı olarak kalması buna somut bir örnektir.
ZilyetlikBir malın mülkiyetine sahip olmaksızın, o mal üzerinde fiili hakimiyet kurma ve onu kullanma yetkisidir. Leasingde malın zilyetliği kiracıya, mülkiyeti ise kiralayana aittir.
Hedge (Riskten Korunma)Finansal piyasalardaki dalgalanmalardan (kur, faiz vb.) kaynaklanan riskleri minimize etmek için yapılan işlemlerdir. Leasingde döviz kurlarına karşı yapılan sabitleme anlaşmaları bir tür hedgingdir.
Sabit KiraSözleşme süresi boyunca kira tutarının değişmediği, ödeme planının önceden netleştiği kiralama ödeme şeklidir. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin bütçe planlamasını kolaylaştırır.
Değişken KiraKira tutarlarının TEFE, TÜFE veya LİBOR gibi endekslere bağlandığı ödeme yöntemidir. Genellikle büyük ölçekli ve uzun vadeli leasing işlemlerinde tercih edilir.
Seken Ödemeli LeasingKiracının gelir akışına göre kira ödemelerinin sadece malın kullanıldığı dönemlerde yapıldığı, kullanılmadığı dönemlerde ödeme yapılmayan yöntemdir. Mevsimlik üretim yapan tarım makineleri kiralamalarında uygulanır.
Geniş Kapsamlı LeasingBelirli bir mal için değil, bir çerçeve anlaşması dahilinde belirli bir tutara kadar farklı malların seçilebildiği esnek kiralama türüdür. Kiracıya ihtiyaç duyduğu ekipmanı seçme konusunda serbestlik tanır.
İyileşen LeasingTeknolojik gelişmelere bağlı olarak eskiyen makine ve teçhizatın, sözleşme süresi dolmadan daha yeni ve verimli modellerle değiştirilmesidir. Üretim verimliliğini korumak için kullanılır.
Deneme Süresi LeasingiKiracıya, kiraladığı malın ihtiyacını karşılayıp karşılamadığını görmesi için 6 ay ile 1 yıl arasında bir deneme süresi tanıyan sözleşme türüdür. Hatalı yatırım riskini azaltır.
Uluslararası LeasingKiracı ve kiralayanın farklı ülkelerde bulunduğu leasing işlemleridir. Genellikle ithalata dayalı büyük ölçekli makine alımlarında söz konusu olur.
Tam Ödemeli LeasingSözleşme süresince yapılan kira ödemelerinin, malın maliyetini ve finansman maliyetini (fırsat maliyeti) tamamen karşıladığı kiralama türüdür.
Proforma FaturaDış alımlarda satıcı tarafından düzenlenen ve leasing şirketine sunulan, malın fiyat ve teslim koşullarını içeren ön belgedir. Leasing sözleşmesinin temelini oluşturur.

Diğer Önemli Bilgiler

Nokia Örneği

Nokia, Helsinki'deki merkez binasını satıp aynı binada kiracı olarak kalarak 'satış ve kiralama' (sale and leaseback) yöntemini kullanmıştır. Bu, nakit akışı yönetimi için kullanılan klasik bir örnektir.

Dünya Leasing Hacmi (1999)

1999 yılında dünya leasing hacmi %95 oranında bir büyüme göstererek 473.5 milyar dolara ulaşmıştır. Bu dönemde Türkiye'deki leasing hacmi ise bir önceki yıla göre %671 oranında küçülmüştür.

Türkiye Leasing Sektörü (1998)

1998 yılında Türkiye'de leasing işlem hacmi 535.644.000 milyon TL seviyesine ulaşmıştır. Bu rakam, sektörün o dönemki hızlı büyüme ivmesini yansıtmaktadır.

KDV Oranları

Leasing faturalarında KDV oranı genel olarak %1 (daha sonra %8'e yükseltilmiştir) olarak uygulanır. Ancak binek otomobillerde %25, lüks binek otolarda ise %40 oranında KDV uygulanmaktadır.

Sözleşme Süresi Kısıtı

Finansal kiralama sözleşmeleri yasal olarak en az 4 yıl süreli olmalıdır. Ancak teknolojik ömrü kısa olan bilgisayar ve benzeri ekipmanlarda bu süre 2 yıla kadar düşebilmektedir.

Yatırım Teşvikleri

Leasing yoluyla finanse edilen yatırımlarda, teşvik belgesi sahibi yatırımcıların gümrük vergisi muafiyeti ve yatırım indirimi gibi hakları leasing şirketine devredilebilir. Bu, yatırımcıya önemli bir maliyet avantajı sağlar.

Japonya'nın Leasing'e Girişi

Japonya, leasing sektörüne 1963 yılında dahil olmuştur. Bugün Japonya, dünya leasing pazarında en iddialı ülkelerden biri konumundadır.

Ekonomik Ömür Kuralı

Bir sözleşmenin finansal kiralama sayılabilmesi için, sözleşme süresinin malın ekonomik ömrünün en az %75'ini karşılaması veya kira ödemelerinin bugünkü değerinin mal maliyetinin %90'ına ulaşması gerekir.

Sektörel Paylar

Amerika'da yatırımların finansmanında leasing üçüncü sırada yer alırken, Avrupa'da yatırımların yaklaşık %20'si leasing ile karşılanmaktadır. Türkiye'de ise bu oran %8-10 seviyelerindedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sözleşme sürelerine dikkat edin: Genel kural 4 yıl, ancak teknolojik ömrü kısa olan mallarda 2 yıldır. Sınavlarda bu istisna sıkça sorulur.
  • KDV oranlarını ezberleyin: Binek otolar için %25, lüks binek otolar için %40, ticari araçlar ve makineler için %8 oranlarını karıştırmayın.
  • Finansal ve Faaliyet leasingi farkını iyi kavrayın: Finansal leasing uzun sürelidir ve mülkiyet devri hedeflenir; faaliyet leasingi kısa sürelidir ve iade esastır.
  • Leasing konusu olamayan malları unutmayın: Hammadde ve yarı mamul niteliğindeki mallar leasing kapsamına girmez, bu ayrım çok kritiktir.
  • Sözleşme uzatma süresini bilin: Süre bitiminden en az 3 ay önce bildirim yapılması gerektiğini unutmayın.
  • Leasing'in avantajlarını 'kiracı' ve 'kiralayan' açısından ayırın: Kiracı için vergi ve nakit akışı avantajı ön plandayken, kiralayan için karlılık ve risk düşüşü ön plandadır.