Ünite 6: Factoring

Tarihsel Köken

Factoring uygulamalarının kökeni Fenikeliler'e kadar dayanmaktadır. 14. yüzyılda İngiltere'de yünlü kumaş ticaretinde kullanılmıştır.

ABD'de Gelişim

ABD'de factoring faaliyetleri ilk kez 1920'li yıllarda başlamış, 1970'lerden sonra yaygınlaşarak Avrupa'ya yayılmıştır.

Türkiye'de Başlangıç

Türkiye'de factoring faaliyetleri ilk kez 1983 yılında 'Ödünç Para Verme İşleri Hakkında KHK' ile yasal statü kazanmıştır.

Sektörel Büyüme

Türkiye'de factoring sektörü 1990 yılında 100 milyon dolar ciroya sahipken, 2002 yılında 5,9 milyar dolara ulaşmıştır.

Anahtar Kavramlar

FactorMal veya hizmet satışından doğan alacakları devralan, tahsilat ve finansman hizmeti sunan finansal kuruluştur. Örnek: Bir tekstil firmasının alacaklarını yöneten banka iştiraki olan şirket.

Alacağın TemlikiBir alacak hakkının, alacaklı tarafından üçüncü bir kişiye (factor) devredilmesidir. Borçlar Kanunu'na göre yazılı şekilde yapılması zorunludur.

Gayrikabil-i Rücu FactoringAlıcının ödememe riskinin tamamen factor tarafından üstlenildiği işlemdir. Örnek: İthalatçının iflası durumunda zararı factor karşılar.

Kabil-i Rücu FactoringAlacağın tahsil edilememe riskinin satıcı üzerinde kaldığı, factor'ün sadece tahsilat ve finansman hizmeti verdiği türdür.

LiborLondra bankalararası piyasasında uygulanan faiz oranıdır. Yurt dışı factoring işlemlerinde avans maliyetinin belirlenmesinde referans alınır.

Muhabir FactorUluslararası factoring işlemlerinde, alıcının bulunduğu ülkede yer alan ve tahsilatı gerçekleştiren yerel factor kuruluşudur.

Garanti LimitiFactor'ün, alıcının kredibilitesine göre belirlediği ve ödeme garantisi verdiği azami tutardır. Örnek: Bir ithalatçı için belirlenen 200.000 dolarlık limit.

Ön Ödeme (Avans)Factor'ün, alacak vadesinden önce satıcıya sunduğu finansman desteğidir. Genellikle alacak tutarının %80'i civarındadır.

Zahiri FactoringFactor'ün ticari risk üstlenmediği, sadece vesaikin tahsilini üstlendiği nadir bir factoring türüdür.

Açık FactoringFactor'ün varlığının alıcıya bildirildiği ve faturada ödemenin factor'e yapılacağının belirtildiği yöntemdir.

Gizli FactoringSatıcının, alıcıyla olan ilişkisini bozmamak için factor'ün varlığını alıcıdan gizlediği yöntemdir.

İskontolu FactoringAlacakların vadesi dolmadan önce factor tarafından iskonto edilerek satıcıya nakit ödenmesi işlemidir.

Vadeli FactoringSatıcıya finansman desteği sağlanmayan, sadece tahsilat ve kayıt tutma hizmeti verilen factoring türüdür.

KredibiliteAlıcının borcunu ödeme gücü ve güvenilirliğidir. Factor, işlem öncesi bu analizi detaylıca yapar.

Döviz Alım Belgesi (DAB)İhracat bedellerinin bankaya satılması sonucu düzenlenen ve ihracat hesabının kapatılmasına yardımcı olan belgedir.

Diğer Önemli Bilgiler

İşlem Dağılımı

Türkiye'deki factoring işlemlerinin %75'i yurt içi, %23'ü ihracat, %2'si ise ithalat factoring'inden oluşmaktadır.

Yasal Statü

Factoring şirketleri sadece anonim şirket statüsünde kurulabilir ve Hazine Müsteşarlığı'ndan faaliyet izni almaları zorunludur.

Teminat Mektubu Yasağı

Factoring şirketlerinin teminat mektubu vermeleri veya mevduat toplamaları yasal olarak kesinlikle yasaklanmıştır.

Borçlar Kanunu 162. Madde

Alacaklının, borçlunun rızasını aramaksızın alacağını üçüncü bir şahsa temlik edebileceğini düzenleyen temel maddedir.

İhracat Hesabı Sorumluluğu

İhracat factoring'inde, ihracat bedelinin süresinde tahsil edilmesinden ve hesabın kapatılmasından factor kuruluşu sorumludur.

Sektörel Kullanım

Türkiye'de factoring'den en çok tekstil, gıda, otomotiv, makine ve yedek parça sektörleri yararlanmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

Factoring'in 'kredili satıştan doğan alacak' üzerine kurulu olduğunu unutma; sadece kambiyo senedi yeterli değildir, fatura şarttır.
Gayrikabil-i rücu ile Kabil-i rücu arasındaki farkı iyi kavra; 'rücu' kelimesi satıcıya dönmeyi (riski ona yüklemeyi) ifade eder.
Factoring şirketlerinin mevduat toplayamayacağını ve teminat mektubu veremeyeceğini mutlaka hatırla, bu sınavda sıkça sorulur.
Uluslararası işlemlerde 'muhabir factor'ün rolünü ve ihracat hesabının kapatılmasındaki sorumluluğunu karıştırma.
Factoring maliyetinin komisyon ve faizden oluştuğunu, komisyonun risk/hizmet, faizin ise avans maliyeti olduğunu unutma.
Factoring şirketlerinin sadece anonim şirket statüsünde kurulabileceğini ve Hazine Müsteşarlığı iznine tabi olduğunu not et.