← Ünite 6
İktisadi Büyüme

Ünite 6: 6. Dış Ticaret-iktisadi Büyüme İlişkisi(devam)

6. Dış Ticaret-iktisadi Büyüme İlişkisi(devam) - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 115
Jagdish Bhagwati ve Teorik Katkısı
Hint asıllı ünlü iktisatçı Jagdish Bhagwati, klasikleşmiş makalesinde büyük bir ülkenin büyümesinin uluslararası ticaret hadlerini bozarak net refah düşüşüne yol açabileceği koşulları teorik olarak kanıtlamış ve iktisat literatürüne 'yoksullaştıran büyüme' kavramını kazandırmıştır.
Emek Tasarrufu Sağlayan Yeniliklerin Baskınlığı
Gerçek dünyadaki teknolojik yeniliklerin çoğunlukla emek tasarrufu sağlayıcı tipte olmasının temel sebebi, teknolojinin sayıları az olan büyük sanayi ülkeleri tarafından üretilmesi ve bu ülkelerin sürekli olarak işgücü kıtlığı içinde bulunmasıdır.
Uyarılmış AR-GE Faaliyetleri
Teknolojik ilerlemenin ekonomik koşulların bir sonucu olduğunu savunan uyarılmış teknolojik gelişme hipotezi gereği, gelişmiş ülkelerdeki AR-GE faaliyetlerinin temel amacı kıt ve pahalı üretim faktörü olan insan gücünün yerine sermayeyi geçirecek yöntemler bulmaktır.
Tekstil ve Makine Sektörlerinde Sektörel Etki
Emek-yoğun tekstil endüstrisinde emek tasarrufu sağlayan bir yenilik, yansız bir yeniliğe kıyasla tekstil üretimini çok daha fazla artırırken makine endüstrisinden sermaye çekerek güçlü bir dış ticareti artırıcı etki meydana getirir.

Anahtar Kavramlar

Sapmasız (Yansız) Teknolojik GelişmeEmek ve sermayenin marjinal verimliliğinin aynı oranda arttığı ve her iki faktörden eşit oranda tasarruf sağlandığı teknolojik yenilik türüdür. Bu gelişme sonrasında eş-ürün eğrisi sola kayar ancak faktör yoğunluğu ve denge faktör oranı değişmez.
Emek Tasarrufu Sağlayan Teknolojik GelişmeSermayenin marjinal verimliliğini emeğe göre daha fazla artıran ve birim emek başına daha fazla sermaye kullanılmasını sağlayan yenilik türüdür. Bu süreçte emek faktörü açığa çıkar ve sermaye/emek oranı yükselir.
Sermaye Tasarrufu Sağlayan Teknolojik GelişmeEmeğin marjinal verimliliğini sermayeye göre daha fazla yükselten, emek sermayenin yerine geçirildiği ve sermaye faktörünün açığa çıktığı yenilik türüdür. Bu durumda birim sermaye başına daha fazla emek kullanılır ve sermaye/emek oranı düşer.
Uyarılmış Teknolojik Gelişme HipoteziTeknolojik ilerlemenin bağımsız bir olgu olmayıp ekonomik koşulların bir sonucu olduğunu savunan görüştür. Örneğin büyük sanayi ülkelerinde işgücü kıtlığı yaşandığı için AR-GE faaliyetleri insan gücünün yerine sermayeyi geçirecek yöntemler bulmaya yönelir.
Rybczynski TeoremiTeknik yenilik bir sektörde yoğun olarak kullanılan faktörden tasarruf sağlayıcı türde olduğunda, o sektörde üretimi artırıcı ve diğer sektörde azaltıcı etkilerin çok daha güçlü ortaya çıkacağını açıklayan teoremdir.
Küçük Ülke VarsayımıBir ülkenin dış ticaret hacminin uluslararası piyasa fiyatlarını etkilemeyecek kadar küçük olduğunu kabul eden varsayımdır. Bu varsayım altında ülkenin büyümesi dünya fiyatlarını değiştirmez.
Büyük Ülke VarsayımıDünya pazarında ağırlıklı ve belirleyici bir yere sahip olan bir ülkenin büyümesinin uluslararası fiyatları olumsuz etkileyebileceğini öngören varsayımdır. Bu durumda ülkenin büyümesi ticaret hadlerini kendi aleyhine çevirebilir.
Ticaret Hadleriİhraç mallarının fiyatlarının ithal mallarının fiyatlarına oranıdır. Büyüme süreci ve dış ticaret hareketleri sonucunda bu oran bir ülke lehine ya da aleyhine değişim gösterebilir.
Yoksullaştıran BüyümeHintli iktisatçı Jagdish Bhagwati tarafından ortaya atılan, ticaret hadlerindeki bozulma nedeniyle oluşan refah kaybının büyümeden kaynaklanan refah kazancından büyük olması durumunda ekonominin net olarak refah düşüşü yaşaması olgusudur.
Ticarete Karşıt Yönlü BüyümeÜlkedeki ekonomik büyüme veya teknolojik gelişmeler sonucunda dış ticaret hacminin daraldığı ve bunun sonucunda ticaret hadlerinin ilgili ülke lehine iyileştiği durumdur.
King Kanunu (Bolluk Paradoksu)Tarım kesiminde aşırı üretim bolluğu yaşandığında, tarım ürünlerine olan talebin esnek olmaması nedeniyle fiyatların düşmesi ve neticede çiftçinin gerçek gelirinin azalarak yoksullaşmasına neden olan iktisadi kuraldır.
Teklif EğrileriÜlkelerin farklı fiyat oranlarında talep ettikleri ithal malı karşılığında arz etmek istedikleri ihraç malı miktarlarını gösteren ve dış ticaret denge noktasının bulunmasında kullanılan eğrilerdir.
Faktör YoğunluğuBir malın üretiminde kullanılan emek ve sermaye gibi üretim faktörlerinin birbirine oranını ifade eden kavramdır. Teknik yenilikler ve Rybczynski etkisi bu faktör yoğunluğuna bağlı olarak sektörler arası kaynak dağılımını etkiler.

Diğer Önemli Bilgiler

Türkiye ve Amerika Teklif Eğrileri Analizi

Metinde yer alan dış ticaret dengesi analizinde Türkiye'nin motor karşılığı tekstil teklif eğrisi ile Amerika'nın tekstil karşılığı motor teklif eğrisinin kesiştiği E noktası dış ticaret dengesini ve OE eğimi ise ticaret hadlerini temsil etmektedir.

Büyük Ülke Büyümesinin Fiyat Etkisi

Dünya pazarında ağırlıklı yeri bulunan bir ülkenin büyümesi sonrasında motor talebi ve tekstil arzı artmakta, yabancı ülkenin talep ve arzı sabit kaldığı için bu durum ticaret hadlerinin büyüyen ülke aleyhine dönmesine neden olmaktadır.

Tarımda Bolluk Paradoksu ve King Kanunu

Ekonomi genelinde yoksullaştıran büyüme örneklerine az rastlansa da tarım sektöründe aşırı bolluk çiftçiye zarar vermektedir; çünkü tarım ürünleri talebinin esnek olmaması fiyatları düşürerek köylünün gerçek gelirini azaltmaktadır.

Ticareti Artırıcı Yönlü Büyüme Örneği

Ülkede tekstil üretiminde yüksek bir artış sağlayacak şekilde üretim olanakları eğrisinin dışa doğru genişlemesi, daha çok tekstil ihraç edip daha çok makine ithal etme arzusunu doğurarak ticaret hadlerini T1T1 seviyesine bozmaktadır.

Rybczynski Teoremi ve Faktör Kayması

Teknik yenilik bir sektörde yoğun olarak kullanılan faktörden tasarruf sağlayıcı nitelikte olduğunda, Rybczynski Teoremi gereği yalnız bir faktörün artması durumundakine benzer şiddetli üretim ve dış ticaret etkileri ortaya çıkmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Küçük ülke varsayımı ile büyük ülke varsayımının ticaret hadleri üzerindeki zıt etkilerini mutlaka ayırt edin; büyük ülke büyümesi ticaret hadlerini aleyhe çevirebilir.
  • Jagdish Bhagwati'nin 'yoksullaştıran büyüme' kavramının tanımını ve ticaret hadlerindeki bozulma ile refah artışı karşılaştırmasını sınavda kaçırmayın.
  • Teknolojik yenilik türlerinden emek ve sermaye tasarrufu sağlayan yeniliklerin sermaye/emek oranını nasıl değiştirdiğini (yükselme/düşme) karıştırmayın.
  • Rybczynski Teoremi'nin sektörel faktör yoğunluğu ve üretim hacmi üzerindeki güçlü etkilerini örnekleriyle birlikte ezberleyin.
  • Tarım kesimindeki Bolluk Paradoksu (King Kanunu) ile talebin fiyat esnekliği arasındaki ilişki sınavda sıklıkla soru olarak gelmektedir.
  • Uyarılmış teknolojik gelişme hipotezinin temelinde gelişmiş ülkelerdeki işgücü kıtlığı ve AR-GE ilişkisinin yattığını unutmayın.
  • Ticareti artırıcı yönlü büyüme ile ticarete karşıt yönlü büyümenin teklif eğrilerinin kaymasına ve ticaret hadlerine olan etkilerini grafiksel mantığıyla kavrayın.