← Ünite 7
İktisadi Büyüme

Ünite 7: 7. Klasik Büyüme Teorisi

19. Yüzyıl Başları İngiltere Koşulları
Kötümser görünüşlü Ricardo Modelinin arka planında, 19. yüzyılın başlarında İngiltere'nin yaşadığı hızlı nüfus artışı, sanayileşme sancıları ve artan gıda kıtlığı gibi somut ekonomik sorunlar yer almaktadır.
Adam Smith'in Çin ve Osmanlı Örneklemesi
Adam Smith, ekonomik gelişme modellerinde kültürel ve kurumsal nedenlerle düşük düzey durağan denge halinde (A durumu) kalan ülkelere örnek olarak Çin ve Osmanlı İmparatorluğu'nu göstermiştir.
İngiltere ve Kuzey Amerika'nın Gelişme Evresi
Tabii hürriyet ortamının sağlanması sayesinde iktisadi büyüme ve ilerleme dönemini (B durumu) yaşayan ülkelere örnek olarak Adam Smith kendi dönemindeki İngiltere ve Kuzey Amerika'yı göstermiştir.
Adam Smith'in Toplu İğne Örneği
Smith, işbölümünün ve uzmanlaşmanın işgücü verimliliğini nasıl katladığını somutlaştırmak için toplu iğne üretim tesisindeki işçi uzmanlaşmasını ve görev paylaşımını örnek olarak vermiştir.

Anahtar Kavramlar

Emek-Değer TeorisiKlasik iktisatta bir malın fiyatının ve değerinin, o malın üretimi için harcanan emek miktarıyla belirlendiğini savunan görüştür. Bu teoride emek tek üretim faktörü ve homojen kabul edilir.
Malthusyen Nüfus KanunuNüfusun geometrik (üstel) olarak artarken, gıda kaynaklarının aritmetik (doğrusal) olarak artacağını ve bu uyumsuzluğun büyüme üzerinde kaçınılmaz bir sınır oluşturacağını öne süren hipotezedir.
Durgunluk Aşaması (Stationary State)Kapitalist ekonominin içsel dinamikleri ve kar hadlerinin sıfıra yaklaşması sonucunda yatırımların durduğu, nüfus artışının sıfır olduğu ve ekonomik büyümenin sona erdiği uzun dönem denge durumudur.
Ücret FonuGirişimcilerin işçilere ödemek üzere ayırdıkları ve tasarruflar yoluyla büyüyen sermaye fonunu ifade eder. Bu fonun büyümesi kısa vadede piyasa ücretlerinin yükselmesini sağlar.
Azalan Verimler KanunuÖzellikle tarım sektöründe, sabit bir toprak miktarına karşılık diğer girdilerin (emek ve sermaye) artırılması durumunda, her bir ilave girdinin sağladığı üretim artışının (marjinal verimin) giderek azalması yasasıdır.
Artan Verimler KanunuSanayi kesiminde teknik ilerleme, işbölümü, uzmanlaşma ve makineleşme sayesinde girdiler artırıldığında üretim miktarının daha yüksek oranda artış göstermesi durumudur.
Mutlak Üstünlük TeorisiAdam Smith'in uluslararası ticaretin temeli olarak öne sürdüğü, ülkelerin hangi malı daha az emek harcayarak (mutlak olarak daha verimli) üretebiliyorlarsa o malda uzmanlaşarak ticaret yapmaları gerektiğini savunan teoridir.
İçsel EkonomilerAdam Smith'in modellerinde yer alan, piyasanın genişlemesi ve firmanın büyümesiyle birlikte firma içinden kaynaklanan nitelik artışı, parasal, teknolojik ve yönetimsel avantajları ifade eder.
Dışsal EkonomilerFirma dışından, örneğin genel olarak sektördeki teknolojik ve altyapısal gelişmelerden kaynaklanan ve verimliliği artıran avantajlar bütünüdür.
Doğal Ücret (Asgari Geçimlik Seviye)Uzun dönemde işçilerin ve ailelerinin hayatlarını sürdürebilmeleri, nesillerini devam ettirebilmeleri için zorunlu olan fizyolojik asgari ücret düzeyidir.
Piyasa ÜcretiKısa dönemde emek arz ve talebinin kesiştiği noktada oluşan, ücret fonunun büyüklüğüne bağlı olarak geçici olarak doğal ücretin üzerine çıkabilen fiili ücret düzeyidir.
Yenileme YatırımlarıEkonominin durgunluk aşamasında net yatırımların sıfırlanmasıyla birlikte, yalnızca esküyen, yıpranan mevcut sermaye stokunun yenilenmesi amacıyla yapılan harcamalardır.
Kar Motifi (Kar Güdüsü)Kapitalist girişimcileri tasarruf yapmaya ve elde ettikleri fonları sermaye birikimine, yatırımlara yönlendiren en temel ekonomik güdüleyici etkendir.
Rant PayıRicardo'nun gelir dağılımı modelinde, tarımda azalan verimler nedeniyle verimli toprakların sahiplerinin toplam hasıladan aldıkları payı ifade eden ekonomik artiktir.

Diğer Önemli Bilgiler

Malthus'un Nüfus ve Gıda Varsayımı

Thomas Robert Malthus, insan nüfusunun geometrik diziler şeklinde (2, 4, 8...) artarken, tarımsal gıda üretiminin aritmetik diziler halinde (1, 2, 3...) artacağını öne sürerek teorik bir gıda sınırı ç箓mıştır.

Ricardo Modelinin Üç Sınıflı Yapısı

David Ricardo'nun makroekonomik gelir dağılımı modelinde ekonomik dengeyi ve durgunluğu belirleyen temel aktörler toplumdaki üç ana sınıf olan emekçiler, girişimciler (kapitalistler) ve toprak sahipleridir.

Sanayi ve Tarım Sektörlerinde Verim Çelişkisi

Klasik modelde sanayi kesimi teknik ilerleme hızı sayesinde artan verimler kanununa tabi tutulurken, tarım kesimi azalan verimler kanununa tabi kılınmış ve tarımın ağırlığı nedeniyle toplamda azalan verim kabul edilmiştir.

Mutlak Üstünlük Teorisi Ticaret Matrisi

Kitapta yer alan matrise göre İngiltere kumaş üretiminde, Portekiz ise şarap üretiminde mutlak üstünlüğe sahiptir; iki ülkenin uluslararası işbölümüyle ticaret yapması her iki tarafın da kazançlı çıkmasını sağlar.

Teknolojik Gelişmenin Tıkanma Noktasına Etkisi

Ricardo modelinde teknolojik gelişmelerin ekonomiye dahil edilmesi, kapitalist ekonominin kaçınılmaz sonu olan durgunluk ve tıkanma noktasını tamamen engelleyemese de geleceğe doğru ertelemektedir.

Durgunluk Safhasında Kişi Başına Hasıla

Ekonomi nihai zenginlik sınırına ulaşıp durgunluk aşamasına girdiğinde, net yatırımlar sıfırlanmakta, toplam hasıla ve kişi başına düşen reel gelir sabit bir düzeyde takılıp kalmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Klasik büyüme teorisinde büyümenin her halükarda 'durgunluk aşaması' ile sonuçlanacağı ve bunun kaçınılmaz olduğu kuralını unutmayın; sınavda teknik gelişmelerin durgunluğu önleyemediği, sadece geciktirdiği sıkça sorulur.
  • Adam Smith ile David Ricardo arasındaki verimlilik farkı ayrıntısına dikkat edin: Smith tarım ve sanayide emek için artan verimi savunurken, Ricardo tarımda azalan, sanayide artan verimi savunmuştur.
  • Malthus'un nüfus kanununda nüfusun geometrik (üstel), gıdanın ise aritmetik (doğrusal) arttığını karıştırmayın; AEF sorularında bu oranlar çeldirici olarak sıkça yer alır.
  • Klasik modelde emeğin tek üretim faktörü kabul edildiğini ve mal fiyatlarının 'emek-değer' teorisiyle açıklandığını aklınızdan çıkarmayın.
  • Adam Smith'in Çin ve Osmanlı'yı düşük düzey durağan dengeye (A durumu), İngiltere ve Kuzey Amerika'yı ise büyüme dönemine (B durumu) örnek verdiğini mutlaka ezberleyin.
  • Ricardo modelinin üç sınıflı (emekçi, girişimci, toprak sahibi) bir gelir dağılımı modeli olduğunu ve kar hadlerinin düşmesinin yatırımları durdurduğunu unutmayın.
  • Durgunluk aşamasında net yatırımların sıfır olduğunu, sadece yenileme yatırımlarının yapıldığını ve nüfus artışının durduğunu karıştırmayın.