Ünite 8: 8. Klasik Büyüme Teorisi(devam)

Thomas Robert Malthus ve Eseri (1798)

Malthus, 1798 yılında yayımladığı 'Nüfus Prensibi Üzerine Bir Deneme' adlı eserinde, kontrol altına alınmayan nüfus artışının geometrik, gıda üretiminin ise aritmetik artacağını öne sürerek insanlık için gıda yetersizliği tehlikesine dikkat çekmiştir.

Altın Standardı Dönemi Büyüme Oranları (1870-1913)

Altın standardının en parlak dönemi olan 1870-1913 yılları arasında Fransa, Almanya, ABD ve İngiltere'de fert başına milli gelir yıllık ortalama %1.5 oranında artmış, bu oranla gelirin iki katına çıkması 47 yıl sürmüştür.

1950 Sonrası Gelişmiş Ülkelerde Büyüme Hızı

1950 ile 1994 yılları arasında sanayileşmiş ülkelerde fert başına milli gelir yıllık ortalama %2.5 artmış, çiftleme kuralına göre bu oran milli gelirin iki katına çıkma süresini 28 yıla düşürmüştür.

Doğu Asya Ekonomik Mucizesi

Özellikle 1950'den sonra Doğu Asya ve Güneydoğu Asya ülkelerinin çoğu yıllık %5'ten daha fazla ortalama büyüme oranlarına ulaşmış; bu hızla fert başına milli gelirin iki katına çıkması 15 yıldan az sürmüştür.

Anahtar Kavramlar

Ricardo Büyüme ModeliToprak sahiplerinin rant payı ile ücret ve karların dağılımını inceleyen, tarımda azalan verimler nedeniyle kârların düşüp ekonominin durgunluğa gireceğini savunan makroekonomik gelir dağılımı modelidir.

Emek-Değer TeorisiBir malın değerinin, o malın üretimi için gerekli emek-zaman birimleri tarafından belirlendiğini öne süren, Ricardo ve Marx tarafından benimsenmiş teoridir.

Ücret FonuGirişimcilerin işçilere ödemek üzere ayırdıkları toplam fonu ifade eder; tasarruflar yoluyla büyür ve kısa dönemde işçi ücretlerini etkiler.

Azalan Verimler KanunuSabit bir üretim faktörüne (örneğin toprak) değişken bir faktör (emek ve sermaye) eklendiğinde, bir noktadan sonra her ek birimin sağladığı çıktı miktarının azalması durumudur.

Durgun Durum (Steady State)Yatırımların sıfır olduğu, nüfus artış hızının durduğu, toplam hasıla ve kişi başına hasılanın sabit kaldığı, ücretlerin asgari geçim seviyesinde bulunduğu uzun dönem ekonomik denge aşamasıdır.

Malthusçu Nüfus KanunuNüfusun geometrik bir dizi (1, 2, 4, 8...), gıda üretiminin ise aritmetik bir dizi (1, 2, 3, 4...) şeklinde artacağını, bu nedenle nüfus artışının gıda yetersizliğine yol açacağını savunan görüştür.

Kendi Kendini Dengeleyen Mekanizma (Self-Equilibrating)Teknolojik değişimin olmadığı durumda nüfus artarken toprak/nüfus oranının ve ücretlerin düşmesiyle nüfus hacminin kendi kendini dengelemesi sürecidir.

Modern Büyüme RejimiFert başına gelir ve teknoloji düzeyinde düzenli ve sürekli bir büyümenin görüldüğü, beşeri sermaye ve Ar-Ge yatırımlarının nüfus artışına rağmen geliri artırdığı ekonomik yapıya denir.

Beşeri SermayeBireylerin sahip olduğu bilgi, beceri, eğitim ve yeteneklerin toplamı olup, modern ekonomik büyümede teknolojik ilerlemeyi ve verimliliği artıran kritik unsurdur.

Sabit Sermaye (c)Marxist teoride makine, teçhizat, hammadde ve binalar gibi değer yaratmayan ancak üretimin gerçekleşmesi için gerekli olan üretim araçlarını kapsayan sermaye kısmıdır.

Değişken Sermaye (v)Marxist teoride işgücü kiralamak için kullanılan ve yeni değer (artı değer) yaratan emekçilere ödenen toplam ücretleri ifade eden sermaye unsurudur.

Sermayenin Organik BileşimiToplam sermaye birikimi içerisindeki sabit sermayenin değişken sermayeye oranı olan (c/v) oranını ifade eder ve kapitalizmle birlikte yükselme eğilimi gösterir.

Kâr Haddinin Azalma MeyliMarxist teoride, kapitalizmin gelişmesiyle birlikte sabit sermayenin payının (organik bileşimin) artması sonucu ortalama kâr oranının düşme eğilimi göstermesini ifade eden kanundur.

Yedek Sanayi OrdusuTeknolojik gelişmeler ve küçük üreticilerin tasfiyesi sonucu ortaya çıkan, emek arzının emek talebini aşmasına yol açarak ücretlerin artışını engelleyen işsizler kitlesidir.

Genişletilmiş Tekrar ÜretimElde edilen artı-değerin bir kısmının tüketime gitmeyip yeniden yatırıma ve birikime dönüştürülmesi suretiyle üretim hacminin büyütülerek tekrarlanması sürecidir.

Efektif Talep YetersizliğiMarx modelinin ileri safhalarında, emeğin payının azalması ve işsizliğin büyümesi sonucunda piyasadaki satın alma gücünün (toplam talebin) üretilen mal ve hizmetleri karşılayamaması durumudur.

Çiftleme KuralıBelirli bir büyüme oranıyla fert başına milli gelirin iki katına çıkması için gereken süreyi hesaplamaya yarayan matematiksel kuraldır (Süre = ln(2)*100 / Büyüme Oranı).

Diğer Önemli Bilgiler

Dünya Nüfusunun Tarihsel Seyri

Dünya nüfusu 18. yüzyıla kadar her 1200 yılda bir kat artarken, son yüzyıllarda radikal bir trend izleyerek her 35 yılda bir kat artmış; günümüzde 6,067 milyar olan nüfusun 2050 yılında 9,039 milyara ulaşacağı tahmin edilmektedir.

Karl Marx ve Temel Eserleri

Karl Marx, 1847-1848 yıllarında Komünist Bildiri'yi, 1867 yılında ise Kapital (Das Kapital) eserini kaleme alarak tarım toplumundan kapitalist topluma geçişteki ekonomik dönüşümleri ve işçi sömürüsünü incelemiştir.

William Godwin ve Nüfus Görüşleri

William Godwin (1756-1836), insanların aklın üstünlüğünü kabul etmesiyle faziletli olabileceğini, toprak ne zaman daha fazla nüfusu kabul etmezse insanın sayıca artmayı durduracağını ve makinelerin tarımda verimliliği artıracağını savunmuştur.

Marquis de Condorcet ve Bilimsel İlerleme

Fransız devriminin önde gelen ismi Marquis de Condorcet (1743-1794), ilmin ve eğitimin sınırsız gelişeceğini, bilim ve teknoloji sayesinde herkesin daha az çalışarak daha çok üreteceğini savunmuştur.

Latin Amerika ve Afrika'da Ekonomik Büyüme Zayıflığı

Latin Amerika'da 1950'den bu yana kaydedilen ekonomik büyüme endüstrileşmiş ülkelerden zayıf kalmış, Afrika'daki çoğu ülkede ise fert başına milli gelir 1970'lerdeki seviyesinin altına gerilemiştir.

Karl Marx’ın Değer Denklemi (p = c + v + s)

Marx'a göre yılda işçi başına yaratılan toplam değer (p); yeniden üretilen sabit sermaye (c), değişken sermaye (v) yani ücretler ve işçi başına artı değerin (s) toplamına eşittir.

1700-1850 Dönemi Nüfus Patlaması

Dünya nüfusu M.Ö. 200 ile M.S. 1100 arasında yavaş artmış, 1700 yılına kadar bu yavaşlık sürmüşken, 1700-1850 arasındaki 150 yıllık dönemde iki katına çıkarak 1,2 milyara ulaşmıştır.

Neo-Malthusgil Kaynak Korkusu

Dünya nüfusunun son yüzyıllardaki hızlı yükselişi; içilebilir su ve temiz havayı kapsayan doğal kaynaklara aşırı talep olacağı ve dünyamızın talan edileceği yönündeki Neo-Malthusgil endişeleri gündeme getirmiştir.

Sınavda Dikkat Et

Ricardo modelinin iki temel ilkesinin (rant payı ile ücret-kâr dağılımı) ne anlama geldiğini ve büyümenin neden kâr haddinin düşmesiyle durduğunu mutlaka iyi kavrayın.
Malthus'un nüfus teorisindeki aritmetik gıda artışı ve geometrik nüfus artışı oranlarını, sınavda çeldirici olarak yer değiştirebilecekleri için dikkatle ezberleyin.
Ricardo modelinde 'artan verimlerin sanayide, azalan verimlerin tarımda' olduğunu, Marx modelinde ise klasiklerden farklı olarak azalan verimler kanununun yer almadığını unutmayın.
Karl Marx'ın sermaye ayrımında sabit sermayenin (c) üretim araçlarını (makine/ hammadde), değişken sermayenin (v) ise işçi ücretlerini temsil ettiğini karıştırmayın.
Marxist teoride kâr haddinin azalma meylinin tarımsal azalan verimlerden değil, 'sermayenin organik bileşiminin (c/v oranının) artmasından' kaynaklandığını asla göz ardı etmeyin.
Çiftleme kuralı formülünü ve farklı büyüme oranlarının (örn. %1.5 ile %2.5) milli geliri ikiye katlama sürelerini hesap mantığıyla birlikte aklınızda tutun.
Modern büyüme rejimi ile Malthusgil durağanlık arasındaki en temel farkın beşeri sermaye, Ar-Ge ve teknolojik ilerleme olduğunu sınav sorularında arayın.