Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Tam tamamlayan mallar, tüketicilerin tek başına bir anlam ifade etmeyen, ancak belirli oranlarda birlikte tüketildiklerinde fayda sağladığı mallardır. Bu duruma klasik örnek olarak çay ve şeker (küp şeker) gösterilebilir; nitekim bir bardak çay genellikle belirli sayıda küp şekerle tüketilir. Kayıtsızlık eğrileri analizi çerçevesinde, tam tamamlayan malların kayıtsızlık eğrileri 'L' harfi şeklindedir ve bu eğrilerin köşe noktaları 'dirsek noktaları' olarak adlandırılır.
Tüketici dengesi, normal mallardan farklı olarak tam tamamlayan mallarda kesinlikle bu dirsek noktaları üzerinde gerçekleşmek zorundadır. Eğer tüketici dirsek noktasının dışında kalan alternatifleri seçerse, mallardan birini fazladan satın almış ve o fazlalığa boşa para ödemiş olur. Örneğin, bir bardak çaya karşılık aşırı miktarda şeker alınması durumunda şekerler atıl kalacak ve rasyonel olmayan bir tüketim tercihi ortaya çıkacaktır.
Grafiksel olarak tüketici dengesi, bütçe doğrusunun kayıtsızlık eğrisinin dirsek noktasına teğet veya değdiği noktada kurulur. Bütçe kümesi içinde kalan ancak dirsek noktasında olmayan noktalar atıl satın alma gücü bırakırken, bütçe kümesinin dışındaki dirsek noktaları ise mevcut gelirle satın alınamayacağı için geçersizdir. Bu nedenle optimal denge, bütçe doğrusunun üzerindeki en yüksek fayda sağlayan dirsek noktasında yer alır.
Tam tamamlayan mallarda tüketici teorisini matematiksel olarak çözebilmek için genelleştirilmiş fayda fonksiyonu ve bütçe denklemi birlikte ele alınır. Fayda fonksiyonu genel olarak U(X,Y) = min(X, (1/b)Y) veya benzeri bir formata sahiptir. Bu tür fonksiyonlarda tüketicinin malları hangi oranda tüketeceği doğrudan fonksiyonun içindeki katsayılar tarafından belirlenir.
Denge noktasının bulunabilmesi için öncelikle fayda fonksiyonunun dirsek noktası şartı denkleştirilir. Denge noktası hem bu dirsek koşulunu hem de bütçe doğrusu denklemini aynı anda sağlamak zorundadır. Yani bütçe doğrusundaki X ve Y yerine, dirsek oranından elde edilen eşitlikler yazilerek tek bilinmeyenli bir denkleme ulaşılır.
Sayısal örnekler üzerinden gidildiğinde, örneğin bütçe kısıtı ve fayda fonksiyonu bilinen bir tüketicinin X ve Y mallarından kaçar birim alacağı bu cebirsel süreçle net bir şekilde hesaplanır. Elde edilen X ve Y değerleri hem bütçe kısıtını tam olarak tüketir hem de tüketicinin arzulanan tam tamamlama oranını bozmadan maksimum faydaya ulaşmasını sağlar.
Tam ikame mallar, tüketicinin gözünde birbirinin yerini tam olarak alabilen ve sağladığı tatmin açısından hiçbir fark bulunmayan mallardır. Bu tür mallarda azalan marjinal ikame oranı ilkesi geçerli değildir; çünkü tüketici bir malın biriminden vazgeçtiğinde diğer maldan ne kadar alması gerektiği sabittir. Bu sabitlik, tam ikame malların kayıtsızlık eğrilerinin doğrusal bir yapıya sahip olmasına yol açar.
Tam ikame mallar için fayda fonksiyonu U(X,Y) = aX + bY şeklinde doğrusal bir formda yazılır. Buradaki a ve b katsayıları, malların tüketici gözündeki ikame oranını ve marjinal faydalarını gösterir. Bu fonksiyonun türevi alındığında elde edilen Marjinal İkame Oranı (MRS) her tüketim düzeyinde negatif ve sabittir.
Sabit bir MRS değerine sahip olan tam ikame mallarda tüketici dengesi, kayıtsızlık doğrularının eğimi ile bütçe doğrusunun eğiminin karşılaştırılmasıyla bulunur. Malların birbirini tam ikame etmesi, tüketicinin fiyat ve marjinal fayda oranlarını kıyaslayarak ya sadece bir malı ya da sadece diğer malı tüketmesine neden olur; bu durum 'köşe çözümleri' olarak adlandırılır.
Tam ikame mallarda tüketici dengesi incelenirken iki temel alternatif durumla karşılaşılır: Kayıtsızlık doğrularının bütçe doğrusundan daha dik olduğu durum ve daha yatık olduğu durum. Eğer kayıtsızlık doğruları bütçe doğrusundan daha dikse, mutlak değer olarak MRS bütçe doğrusunun eğiminden büyüktür. Bu durum, yatay eksendeki X malından elde edilen marjinal faydanın fiyata oranının, dikey eksendeki Y malına göre daha avantajlı olduğunu gösterir.
Kayıtsızlık doğrularının bütçe doğrusundan daha dik olduğu senaryoda rasyonel tüketici, parasının tamamını X malına harcar ve hiç Y malı satın almaz. Bu durum grafikte bütçe doğrusunun X eksenini kestiği köşe noktasında bir denge oluşmasıyla sonuçlanır. Tüketici en yüksek kayıtsızlık eğrisine bu köşe noktasında ulaşır.
Tersine, eğer kayıtsızlık doğruları bütçe doğrusuna nazaran daha yatıksa, bu kez Y malının marjinal fayda/fiyat oranı X malına göre daha yüksek hale gelir. Bu durumda rasyonel tüketici bütün bütçesini Y malına yatırır ve hiç X malı almaz. Matematiksel tahlillerde de bu kurallar titizlikle uygulanarak hangi malın tükatileceği ve miktarının ne olacağı kesin olarak hesaplanır.