Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Bu ünitede, gelir değişimlerinin tüketici dengesi üzerindeki etkisi derinlemesine incelenmektedir. Gelirdeki değişimler iki farklı düzlemde izlenebilir: Birincisi, yatay ve dikey eksenlerde malların optimal tüketim miktarlarının bulunduğu Gelir-Tüketim Eğrisi; ikincisi ise dikey eksende mallardan birinin optimal tüketim miktarının, yatay eksende ise gelir düzeyinin (bütçenin) bulunduğu Engel Eğrisi'dir.
Geçen hafta işlenen Gelir-Tüketim eğrilerinin ardından bu hafta Engel eğrileri ele alınmaktadır. Engel eğrileri, özellikle talebin gelir esnekliğini hesaplamada son derece önemli bir rol oynamaktadır. Tüketicinin geliri arttığında, bütçesinden tüketime ayırdığı pay da artar ve bu durum tüketici dengesinin değişmesine yol açar.
Engel Eğrisi, tüketici bütçesi (B) yatay eksende ve Y malı dikey eksende iken, farklı bütçe değerlerinde oluşan denge Y tüketim miktarlarının geometrik kümesi olarak tanımlanır. Tüketicinin mal ve hizmet tüketimine duyduğu ihtiyacın şiddetine bağlı olarak, Engel eğrisinin eğimi de değişmektedir.
Engel eğrisinin eğimi ve yapısı, incelenen malın niteliğine göre dört temel kategoriye ayrılır: Normal mallar, lüks mallar, zorunlu mallar ve düşük mallar. Bu sınıflandırma, tüketicinin gelir artışına verdiği tepkiyi ve tercih katsayılarının nasıl değiştiğini anlamak için temel oluşturur.
Normal mallarda Engel eğrisi genellikle doğrusal bir yapı sergiler. Bu duruma en güzel örnek, iyi huylu kayıtsızlık eğrilerini temsil eden Cobb-Douglas fayda fonksiyonudur. Normal malların Engel eğrisi orijinden geçer; yani gelir sıfır olduğunda Y malı tüketimi de sıfır olmaktadır.
Normal mallar kategorisinde bütçe artışları, Y malının denge tüketim miktarını doğru orantılı olarak artırır. Ayrıca Y malının fiyatı düştüğünde Engel eğrisi dikleşirken, fiyatı arttığında ise yatıklaşmaktadır. Bu durum fiyat değişimlerinin tüketici üzerindeki dolaylı etkisini gösterir.
Lüks mallar, tüketim düzeyleri bütçe değerlerindeki değişime son derece duyarlı olan normal mallardır. Lüks mal kavramı kişiden kişiye değişebilir. Lüks malın Engel eğrisinin en belirgin özelliği, gelir arttıkça Y malı tüketim miktarının artarak (artan oranlı bir şekilde) artmasıdır.
Bunun temel sebebi, tüketicinin geliri arttıkça lüks mala bütçesinden eskiye nazaran çok daha büyük bir pay ayırmaya başlamasıdır. Yani tüketicinin tercih katsayıları gelir düzeyinden doğrudan etkilenmektedir. Lüks malların Engel eğrisi de orijinden başlar ve bütçedeki eşit artışlar tüketimde giderek daha büyük sıçramalara yol açar.
Zorunlu mallar ise tüketim düzeyleri bütçe değişimlerine az duyarlı olan normal mallardır. Zorunlu malın Engel eğrisinin ayırıcı karakteristiği, gelir arttıkça Y malı tüketim miktarının azalarak artmasıdır. Gelir arttıkça tüketici zorunlu mala bütçesinden daha az yüzde pay verir, çünkü temel ihtiyaçlar bir doygunluk noktasına yaklaşır.
Düşük mallar, gelir artışına zıt bir tepki veren ve gelir arttıkça tüketim miktarları azalan mallardır. Diğer mal türlerinde olduğu gibi düşük mal da kişiden kişiye değişiklik gösterir. Düşük malın Engel eğrisinin en temel özelliği, gelir arttıkça Y malı tüketim miktarının mutlak olarak düşmesidir.
Bu durumun arkasındaki iktisadi mantık, tüketicinin geliri yükseldikçe aynı temel ihtiyacı karşılayacak çok daha kaliteli mal ve hizmetlere yönelmesidir. Sonuç olarak eski, kalitesi düşük malın tüketim miktarı azalır ve Engel eğrisi aşağı doğru (negatif eğimli) bir seyir izleyerek istisnai bir örnek oluşturur.
Engel eğrileri üzerinde malın fiyatının oynaması eğrinin konumunu değiştirir. Örneğin Y malının fiyatı düştüğünde Engel eğrisi dikleşirken, Y malının fiyatı arttığında eğri yatıklaşmaktadır. Bu analiz, fiyat ve gelir parametrelerinin tüketici kararları üzerindeki ortak etkisini gözler önüne serer.