Ünite 5: Descartes’te Zihnin İdeaları ve Tözler — Örnekler

Bir öğrenci sınavda bir soruyu çözerken zihninin karışık olduğunu fark eder ve 'Acaba şu an gerçekten düşünüyor muyum?' diye kendine sorar. Tam o an, şüphe etme eyleminin kendisinin bir düşünme biçimi olduğunu fark eder. Bu durum, Descartes'ın 'düşünüyorum o halde varım' ilkesindeki gibi, şüphenin bizzat kendisinin varlığın en açık ve seçik kanıtı olmasıdır.

Bir mimar, tasarladığı binanın ayakta durması için hiçbir dış desteğe ihtiyaç duymayan temel kolonunu 'mutlak töz' olarak tanımlar. Binanın içindeki birbirinden bağımsız bölmeler olan mutfak ve yatak odası ise, kendi işlevlerine sahip olsalar da binanın bütününe bağlı oldukları için 'göreli tözler' gibidir. Tıpkı Descartes'ın tanrıyı mutlak, zihin ve maddeyi ise birbirine indirgenemez göreli tözler olarak ayırması gibi, mimar da yapıyı farklı varlık kategorileriyle açıklar.

Bir araştırmacı, hakkında hiçbir veri sahibi olmadığı bir konuda kesin bir yargıya varmaya çalışırken aceleci davranıp yanlış bir sonuca ulaşır. Bu durum, Descartes'ın hata problemini açıklarken kullandığı irade ve anlayış ayrımına benzer. Araştırmacı, anlama yetisinin sınırlarını aşarak iradesini bilgi sahibi olmadığı bir alanda kullandığı için hataya düşmüştür.