Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Felsefe Lisans Programı » Değer Felsefesi

Ünite 2: DEĞERİN ve DEĞER YARGILARININ DOĞASI SORUNU — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 20 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Olgu Yargısı — Şeylerin geçmişte, şu anda veya gelecekte nasıl olduğuyla ilgili iddiada bulunan, doğruluğu veya yanlışlığı test edilebilen yargılardır. Örneğin, 'Şu tablo yağlıboyadır' ifadesi nesnenin maddesel durumunu tasvir eden bir olgu yargısıdır.

Değer Yargısı — Şeylerin nasıl olması veya olmaması gerektiğini bildiren, bir değerlendirme ve normatif tutum içeren yargılardır. Örneğin, 'Şu tablo güzeldir' veya 'Sana vurmam ahlaken yanlıştır' ifadeleri birer değer yargısıdır.

Bilişsel İfade — İnanılabilecek, bilinebilecek, doğru ya da yanlış olabilecek bir durumu veya iddiayı bildirmek için kullanılan ifadelerdir. Örneğin, 'Dışarıda yağmur yağmaktadır' cümlesi teorik olarak doğrulanabilir bilişsel bir ifadedir.

Bilişsel-Olmayan İfade — Doğru ya da yanlış olabilecek bir iddiada bulunmayan, bilgi taşımayan ifadelerdir. Duygu dışavuran veya emir veren cümleler bu gruba girer, örneğin 'Şemsiyeni yanına al!' gibi.

Bilişselci Teoriler — Değerin, nesnelerin kendine ait veya ilişkisel bir niteliği olduğunu, değer yargılarının da bu nitelikleri tasvir eden bilişsel ifadeler olduğunu savunan teorilerdir. Örneğin, 'Yardımseverlik iyidir' yargısının nesnel temeli olduğunu iddia ederler.

Bilişselci-Olmayan Teoriler — Değerin nesnelerin herhangi bir niteliği olmadığını, değer yargılarının bilişsel-olmayan ifadeler olup doğru ya da yanlış olamayacağını savunan teorilerdir. Değer ifadelerinin dış dünyada bir karşılığı bulunmadığını öne sürerler.

Kendine Ait Nitelik (İçsel Nitelik) — Bir nesnenin herhangi bir özneyle ilişkisine bağlı olmaksızın, o nesnenin kendisine ait olan niteliğidir. Örneğin, geometrik şekillerdeki 'yuvarlak olma' özelliği özgeden bağımsız içsel bir niteliktir.

İlişkisel Nitelik (Dışsal Nitelik) — Bir şeyin bir özneyle olan ilişkisine bağlı olarak kazandığı niteliktir. Örneğin, bir nesnenin 'seviliyor olma' veya 'isteniyor olma' durumu özneyle kurulan ilişkiye dayandığı için ilişkisel bir niteliktir.

Tasvirselci Teoriler — Bilişselci teorilerin bir diğer adı olup, değer yargılarının dış dünyadaki nesnel nitelikleri tasvir ettiğini ve bu tasvirin doğruluğunun veya yanlışlığının denetlenebileceğini savunan yaklaşımdır.

Dışavurumcu İfadeler — Kişinin o anki duygu ve heyecanlarını dışa vurmaya yarayan, doğruluk değeri taşımayan bilişsel-olmayan ifadelerdir. Metinde geçen 'Öffff!!!' veya 'Yaşasın!!' gibi ünlemler bu kapsamdadır.

Emredici İfadeler — Karşıdaki kişiye bir eylemde bulunması ya da bulunmaması yönünde komut veren, doğru ya da yanlış olma özelliği taşımayan bilişsel-olmayan dil kullanımlarıdır. Metindeki 'Kapıyı kapat!' cümlesi buna örnektir.