İnfografik
← Ünite 14
Psikolojiye Giriş 2

Ünite 14: Terapiler

Hipokrat'ın M.Ö. 5. Yüzyıldaki Devrimi
Milattan önce 5. yüzyılda Hipokrat, tüm hastalıkların doğaüstü değil doğal nedenlerden kaynaklandığını öne sürmüştür. Beyni bilinçliliğin merkezi kabul ederek akıl hastalıklarını birer beyin patolojisi olarak tanımlamış ve epilepsi, paranoya gibi belirtilerin ilk kayıtlarını bırakmıştır.
Bethlehem Hastanesi Turist Ziyaretleri
16. yüzyılda akıl hastalarının kapatıldığı hastaneler kurulmuş, bu kurumlar hastaların kontrolsüz davranışlarını izletmek üzere bilet keserek ziyaretçi kabul etmiştir. 18. yüzyılda Londra'daki Bethlehem hastanesini ziyaret eden turist sayısı Westminster Manastırı ile rekabet etmiştir.
Benjamin Rush'ın Sakinleştirici Sandalyeleri
18. yüzyılda Amerikan psikiyatrisinin babası sayılan B.Rush (1745-1813), akıl hastalıklarının beyinde kan birikmesinden kaynaklandığını savunmuştur. Tedavi amacıyla hastalar sakinleştirici sandalyelere bağlanmış ve vücutlarından litrelerce kan alınmıştır.
Philippe Pinel ve La Bicetre Hastanesi
Fransız devriminden sonra P. Pinel (1745-1826), Paris'teki La Bicetre hastanesinde devrimci bir adım atmıştır. Hastaları zindanlardan koğuşlara taşıyıp zincirlerden kurtarmış, onların ağır sorunlar yüzünden bu hale geldiğini savunarak tavsiye ve amaçlı faaliyetlerle iyileştirilebileceğini öne sürmüştür.

Anahtar Kavramlar

EtiyolojiPsikolojik ve tıbbi problemlerin gelişimine neden olan ya da bu süreçte payı olan etmenlerin tümünü ifade eden terimdir. Örneğin, bir depresyon vakasında genetik yatkınlık ve çevresel stresörlerin araştırılması etiyolojik çalışmalara girer.
Biyolojik YaklaşımPsikolojik rahatsızlıkların temelinde kalıtım, nörotransmitter dengesizlikleri veya beyin yapısındaki bozulmalar gibi hatalı bedensel süreçlerin yattığını öngören kuramsal bakış açısıdır. Örneğin, serotonin eksikliğinin depresyona yol açması bu yaklaşımla açıklanır.
Psikolojik YaklaşımPsikopatolojinin gelişiminde kişisel tecrübeler, travmalar, çatışmalar ve çevresel faktörlerin nedensel rollerine odaklanan yaklaşımdır. Psikanalitik, davranışçı ve bilişsel olmak üzere alt kollara ayrılır.
Bütünleştirici Yaklaşım (Yatkınlık-Stres Model)Biyolojik yatkınlıklar ile çevresel stresörlerin etkileşimi sonucu psikopatolojinin oluştuğunu savunan etkileşimci görüştür. Örneğin, şizofreniye kalıtsal yatkınlığı olan bir bireyin ancak yüksek stresli çevre koşullarında bu hastalığı geliştirme riskinin artması bu modelle açıklanır.
Antipsikotik İlaçlarŞizofreni hastalarındaki sanrı, halüsinasyon ve sosyal çekilme gibi yıkıcı belirtileri azaltmak veya ortadan kaldırmak için kullanılan ilaç grubudur. Dopamin etkisini azaltarak işlev görürler.
Elektrokonvulsif Tedavi (EKT)Halk arasında elektroşok olarak bilinen, başın iki yanına elektrik akımı verilerek beyinde geçici konvülsiyon ve bilinç kaybı oluşturulması esasına dayanan biyolojik tedavi yöntemidir. İlaçların etki etmediği durumlarda son çare olarak kullanılır.
PsikocerrahiŞiddetli psikolojik rahatsızlıkları hafifletmek amacıyla beyin dokusuna uygulanan cerrahi müdahalelerdir. En bilinen örneği, ön lobların derin sinir dokularından kesilerek ayrıldığı alın lobotomisidir.
PsikoterapiKişilik ve davranış bozukluklarının tedavisinde uzman eşliğinde psikolojik tekniklerin, sözel etkileşimin ve sistematik yöntemlerin kullanılma sürecidir. Terapist ve danışan arasındaki terapötik ittifaka dayanır.
Serbest ÇağrışımKlasik psikanalizde hastanın akla gelen düşünce, hayal ve arzularını sansür koymaksızın olduğu gibi anlatması istenen bilinçaltına ulaşma tekniğidir.
AktarımPsikanaliz sürecinde hastanın geçmişte yaşadığı çatışma ve duyguları terapiste karşı yeniden yöneltmesi, terapisti geçmişteki bir figür gibi görmesidir.
Sistematik DuyarsızlaştırmaKlasik koşullanma ilkelerine dayanan, korku veya kaygı yaratan uyarıcının yeni bir tepki olan gevşeme ile dereceli olarak eşleştirilerek ortadan kaldırıldığı davranışçı terapi tekniğidir.
Bilişsel TerapiHastanın dünya, kendisi ve geleceği hakkındaki akılcı olmayan inançlarını, düşünce hatalarını ve yanlış kavramlaştırmalarını değiştirerek daha uyumlu davranışlar sergilemesini sağlayan psikoterapi türüdür.
DarüşşifaSelçuklu ve Osmanlı dönemlerinde içinde sinir ve akıl hastalıklarının da tedavi edildiği, hatta tıp eğitimi verilen hastane benzeri kurumlardır.
Antidepresan İlaçlarNorepinefrin ve serotonin etkinliklerini artırarak depresif belirtileri ortadan kaldırmak ve hastayı psikoterapiye hazırlamak için kullanılan ilaç grubudur.
TaşırmaHastanın tehdit edici bulduğu korku uyaranına karşı yavaş yavaş değil, doğrudan ve uzun süre maruz bırakılması sonucu anksiyete tepkisinin sönmesini amaçlayan davranışçı tekniktir.
Terapötik İttifakTerapist ile danışanın iyilik halini sağlamak ve süreci ilerletmek amacıyla kurdukları karşılıklı güven ve olumlu işbirliği ilişkisidir.
Romatizma ve Melankoli Tedavisi (Hipokrat)Hipokrat'ın akıl hastalıklarını bedensel kökenli kabul ederek sükunet, perhiz ve cinsel faaliyetten uzak durma gibi yöntemlerle melankoliyi tedavi etme yaklaşımıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Kutadgu Bilig'te Tedavi Anlayışı (1070)

1070 yılında yazılan Kutadgu Bilig'te iki tip tedavi olduğundan söz edilmektedir. Otacılar rahatsızlıkları ilaç benzeri maddelerle tedavi ederken, Efsuncular hastalıkların cinlerden geldiğini kabul ederek telkin gibi yöntemlerle tedavi uygulamıştır.

Edirne Müzikle Tedavi Hastanesi (1485)

Osmanlı döneminde tıp ilmine verilen önem doğrultusunda 1485 yılında Edirne'de akıl ve ruh hastalıklarını müzikle tedavi etmek üzere bir hastane kurulmuştur. Bu çalışmalarda hangi makamın hangi hastalıkta etkili olduğu üzerine araştırmalar yapılmıştır.

Egas Moniz ve Alın Lobotomisi (1949)

E.Moniz (1874-1955), beynin ön loblarının derin bölgelerden sinir dokularının kesilmesiyle ayrılması olan alın lobotomisi yöntemini geliştirmiştir. Bu başarısıyla 1949 yılında Nobel Tıp Ödülü'nü almış, ancak yöntemin ciddi yan etkileri ve geriye dönüşsüz sonuçları olmuştur.

Afyon Tekkelerindeki Ağır Psikoz Tedavileri

Anadolu'daki Selçuklu ve Osmanlı geleneğinde hafif rahatsızlıklar darüşşifalarda tedavi edilirken, ağır psikozlar Afyon'daki tekkelerde tedavi edilmiştir. Bu süreç türbe benzeri yerlerde bağlı tutulma, plasebo ilaç, tuzsuz perhiz ve tecrit uygulamalarıyla yürütülmüştür.

Lityum Tuzlarının Manik Fazda Kullanımı

Duygu durum bozukluklarının tedavisinde lityum tuzları tedavisi, özellikle manik fazda görülen taşkınlık ve aşırı uyarılmışlık belirtilerini ortadan kaldırmada son derece başarılı bir şekilde kullanılmaktadır.

Benzodiazepinler ve Anksiyete Tedavisi

Genel anksiyete bozukluklarında beyindeki gamaaminotrübikasit (GABA) etkinliğini artıran benzodiazepin türevi ilaçlar kullanılmaktadır. Ancak bu ilaçların uyku hali, konuşma bozukluğu ve ilaç bağışıklığı gibi ciddi yan etkileri bulunmaktadır.

Sigmund Freud ve Psikanalizin Doğuşu

Sigmund Freud tarafından geliştirilen psikanaliz, kaygı ve psikolojik sorunların çocukluk döneminde bastırılan içsel çatışmaların bilinçdışı kalıntısı olduğu inancına dayanır. Serbest çağrışım ve aktarım bu terapinin en temel araçlarıdır.

Aaron Beck ve Bilişsel Terapi

Aaron Beck tarafından geliştirilen bilişsel terapi, özellikle depresyon tedavisinde son derece etkili sonuçlar vermiştir. Hastaların hatalı akıl yürütmelerini ve olumsuz otomatik düşüncelerini değiştirerek daha gerçekçi düşünce becerileri kazanmalarını hedefler.

Sınavda Dikkat Et

  • Hipokrat'ın M.Ö. 5. yüzyılda akıl hastalıklarını doğaüstü değil bedensel/beyin kökenli olarak ele aldığını kesinlikle unutmayın; AÖF sınavlarında tarihsel dönüm noktası olarak sıkça sorulur.
  • Kutadgu Bilig'teki (1070) Otacılar (ilaçla tedavi) ile Efsuncular (cin/telkin ile tedavi) ayrımını ezberleyin.
  • Biyolojik tedaviler başlığı altındaki Antipsikotik (dopamin/şizofreni), Antidepresan (serotonin/norepinefrin) ve Lityum (manik faz) eşleştirmelerine dikkat edin.
  • Alın lobotomisinin E.Moniz tarafından geliştirildiğini ve 1949 Nobel Tıp Ödülü aldığını, ancak geri dönüşsüz yan etkileri nedeniyle en son çare olduğunu unutmayın.
  • Psikanalizde 'serbest çağrışım' (sansürsüz anlatım) ile 'aktarım' (terapiste duygu yansıtma) kavramlarının tanımlarını karıştırmayın.
  • Davranışçı terapilerin içsel bilinçdışı süreçlerle değil, gözlemlenebilir davranışlar ve öğrenme/pekiştirme ilkeleriyle ilgilendiğini aklınızda tutun.
  • Yatkınlık-stres modelinin hem biyolojik yatkınlığın hem de çevresel stresörlerin bir arada bulunmasını zorunlu kıldığını iyi kavrayın.