Ünite 9: Grup İçinde İnsan — Önemli Kavramlar

Birbiriyle etkileşime giren, ortak fikir, hedef veya amacı paylaşan iki veya daha fazla kişiden oluşan dinamik yapı. Örneğin, aynı derneğe üye olan veya aynı futbol takımını destekleyen bireyler birer grup oluşturur.

Bireylerin kendi mensup oldukları grubu (iç grup) diğer gruplardan (dış grup) daha olumlu olarak algılama ve değerlendirme eğilimidir. Örneğin, bir taraftar grubunun kendi takımının oyuncularını rakip takımın oyuncularından her zaman üstün ve haklı görmesi bu durumdur.

Bireysel ya da grup halinde başka insanların algılarımızı, tutumlarımızı ve davranışlarımızı etkileme sürecidir. Örneğin, bir arkadaş grubunun giyim tarzı veya müzik tercihi üzerinde bireyin baskı hissederek uyum sağlaması sosyal etkiye örnektir.

Bir grubun kurallarında açık veya kapalı şekilde yer alan, sosyal açıdan kabul edilebilir tutum ve davranışları tanımlayan beklentilerdir. Örneğin, kütüphanede sessiz olunması gerektiği yazılı olmasa bile toplumsal bir sosyal normdur.

Kişilerin diğer grup üyeleri tarafından ortaya konulan veya belirlenen davranışları ya da fikirleri kabul etme ve onlara uygun davranma eğilimidir. Örneğin, Asch’in deneyinde grubun yanlış çizgiyi doğru olarak söylemesi üzerine gerçek deneğin de çoğunluğa uyarak yanlış cevabı vermesi.

Çoğunluğun oluşturduğu baskı ve beklentiler doğrultusunda bireylerin kendi görüşlerinden vazgeçip çoğunluğa ayak uydurma eğilimidir. Normatif etki ve bilgi sağlayıcı etki çoğunluk etkisinin temel mekanizmalarıdır.

M. Şerif tarafından tamamen karanlık odada hareketsiz bir ışık noktasının hareket ediyormuş gibi görünmesi illüzyonuna dayanılarak yürütülen ve sosyal normların oluşum sürecini kanıtlayan klasik deneylerdir.

Küçük bir azınlığın görüşlerini istikrarlı ve tutarlı bir şekilde savunarak çoğunluğun etkisini azaltması ve grupta yeni normlar oluşturabilmesi sürecidir. Moscovici'nin renk isimlendirme deneyi bunun laboratuvar kanıtıdır.

Kabul etmekten farklı olarak, belirli bir güç sahibi kişi ya da otoritenin yönerge, komut veya emirlerine uymaktır. Milgram'ın şok verme deneyi, insanların ahlaki değerlerine aykırı olsa bile otoriteye itaat ettiğini göstermiştir.

Bireylerin fiziksel çekicilik, benzerlik, mekânsal yakınlık ve karşılıklılık gibi etmenler nedeniyle diğer insanları yakınlık kurmaya değer bulması ve olumlu duygular beslemesidir.

Genel olarak toplumun veya diğer insanların yararına olan, paylaşmak ve işbirliği yapmak gibi davranışlarda bulunma eğilimidir. Örneğin, bir felaket durumunda insanların afetzedelere yardım toplamak için gönüllü çalışması.

Bireylerin birbirlerine fiziksel ya da psikolojik olarak zarar vermesiyle sonuçlanan dövmek, küfür etmek, tehdit etmek veya dedikodu yapmak gibi davranışsal eğilimlerdir.

Bireyin kalabalık veya grup içinde erimesi ve kişisel sorumluluk duygusunu yitirmesiyle sonuçlanan durumdur. Örneğin, maç sonrasında taraftarların taşkınlık çıkarıp kamu malına zarar vermesi kimliksizleşmeyle açıklanır.

Birisinden hoşlanmadığımızı varsayarak ona yeterince olumlu davranmamamız sonucunda, o kişinin de bize olumsuz yaklaşmasıyla ilk varsayımımızı doğrulamamız durumudur.

Kişinin kimi durumlarda kendisine zarar verebilecek veya risk oluşturabilecek şekilde başkalarının yararına davranmasını kapsayan olumlu sosyal davranış biçimidir.