İnfografik
← Ünite 9
Psikolojiye Giriş 2

Ünite 9: Grup İçinde İnsan

M. Şerif Yaz Kampı Deneyleri
1950 ve 1960'lı yıllarda M. Şerif ve arkadaşları tarafından yürütülen bu alan deneyleri, grup oluşumunu incelemiştir. Araştırma sonuçları, bir grubun üyelerinin birbirlerine olan karşılıklı bağlılıkları sayesinde tek tek üyelerinin toplamından fazla ve dinamik bir sistem oluşturduğunu kanıtlamıştır.
Şerif Otokinetik Etki Deneyi (1935)
Karartılmış bir odada 5 metre uzaklıktan bakılan hareketsiz ışık noktasının ışık illüzyonu nedeniyle hareket ediyormuş gibi görünmesi durumudur. Deneyde katılımcıların ikili-üçlü gruplar halinde ortak atıf çerçevesi oluşturarak normlar yarattığı ve bu normların 1 yıl sonra bile aktarıldığı görülmüştür.
S. Asch Çizgi Algısı Deneyleri (1950'ler)
Katılımcılara standart bir çizgi ile üç kıyas çizgisi gösterilerek aynı boyda olanı bulmaları istenmiştir. Sahte deneklerin bilinçli olarak yanlış cevap vermesi sağlandığında, gerçek deneklerin %50-80'inin en az bir kez açık yanlışa uyma davranışı gösterdiği tespit edilmiştir.
Moscovici Renk İsimlendirme Deneyi
Mavinin farklı tonlarından oluşan 36 slaydın rengini söyleme görevi verilen deneyde, sahte deneklerden oluşan azınlığın rengin yeşil olduğunu tutarlı bir şekilde savunması sağlanmıştır. Sonuçlar, tutarlı azınlığın kontrol grubuna oranla gerçek deneklerin yeşil algısı bildirmesini artırdığını kanıtlamıştır.

Anahtar Kavramlar

GrupBirbiriyle etkileşime giren, ortak fikir, hedef veya amacı paylaşan iki veya daha fazla kişiden oluşan dinamik yapı. Örneğin, aynı derneğe üye olan veya aynı futbol takımını destekleyen bireyler birer grup oluşturur.
Grup içi yanlılıkBireylerin kendi mensup oldukları grubu (iç grup) diğer gruplardan (dış grup) daha olumlu olarak algılama ve değerlendirme eğilimidir. Örneğin, bir taraftar grubunun kendi takımının oyuncularını rakip takımın oyuncularından her zaman üstün ve haklı görmesi bu durumdur.
Sosyal EtkiBireysel ya da grup halinde başka insanların algılarımızı, tutumlarımızı ve davranışlarımızı etkileme sürecidir. Örneğin, bir arkadaş grubunun giyim tarzı veya müzik tercihi üzerinde bireyin baskı hissederek uyum sağlaması sosyal etkiye örnektir.
Sosyal NormBir grubun kurallarında açık veya kapalı şekilde yer alan, sosyal açıdan kabul edilebilir tutum ve davranışları tanımlayan beklentilerdir. Örneğin, kütüphanede sessiz olunması gerektiği yazılı olmasa bile toplumsal bir sosyal normdur.
Uyma davranışıKişilerin diğer grup üyeleri tarafından ortaya konulan veya belirlenen davranışları ya da fikirleri kabul etme ve onlara uygun davranma eğilimidir. Örneğin, Asch’in deneyinde grubun yanlış çizgiyi doğru olarak söylemesi üzerine gerçek deneğin de çoğunluğa uyarak yanlış cevabı vermesi.
Çoğunluk etkisiÇoğunluğun oluşturduğu baskı ve beklentiler doğrultusunda bireylerin kendi görüşlerinden vazgeçip çoğunluğa ayak uydurma eğilimidir. Normatif etki ve bilgi sağlayıcı etki çoğunluk etkisinin temel mekanizmalarıdır.
Otokinetik etki deneyleriM. Şerif tarafından tamamen karanlık odada hareketsiz bir ışık noktasının hareket ediyormuş gibi görünmesi illüzyonuna dayanılarak yürütülen ve sosyal normların oluşum sürecini kanıtlayan klasik deneylerdir.
Azınlık etkisiKüçük bir azınlığın görüşlerini istikrarlı ve tutarlı bir şekilde savunarak çoğunluğun etkisini azaltması ve grupta yeni normlar oluşturabilmesi sürecidir. Moscovici'nin renk isimlendirme deneyi bunun laboratuvar kanıtıdır.
İtaat davranışıKabul etmekten farklı olarak, belirli bir güç sahibi kişi ya da otoritenin yönerge, komut veya emirlerine uymaktır. Milgram'ın şok verme deneyi, insanların ahlaki değerlerine aykırı olsa bile otoriteye itaat ettiğini göstermiştir.
HoşlanmaBireylerin fiziksel çekicilik, benzerlik, mekânsal yakınlık ve karşılıklılık gibi etmenler nedeniyle diğer insanları yakınlık kurmaya değer bulması ve olumlu duygular beslemesidir.
Olumlu sosyal davranışGenel olarak toplumun veya diğer insanların yararına olan, paylaşmak ve işbirliği yapmak gibi davranışlarda bulunma eğilimidir. Örneğin, bir felaket durumunda insanların afetzedelere yardım toplamak için gönüllü çalışması.
SaldırganlıkBireylerin birbirlerine fiziksel ya da psikolojik olarak zarar vermesiyle sonuçlanan dövmek, küfür etmek, tehdit etmek veya dedikodu yapmak gibi davranışsal eğilimlerdir.
KimliksizleşmeBireyin kalabalık veya grup içinde erimesi ve kişisel sorumluluk duygusunu yitirmesiyle sonuçlanan durumdur. Örneğin, maç sonrasında taraftarların taşkınlık çıkarıp kamu malına zarar vermesi kimliksizleşmeyle açıklanır.
Kendini Doğrulayan KehanetBirisinden hoşlanmadığımızı varsayarak ona yeterince olumlu davranmamamız sonucunda, o kişinin de bize olumsuz yaklaşmasıyla ilk varsayımımızı doğrulamamız durumudur.
Özgecilik (Fedakarlık)Kişinin kimi durumlarda kendisine zarar verebilecek veya risk oluşturabilecek şekilde başkalarının yararına davranmasını kapsayan olumlu sosyal davranış biçimidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Milgram İtaat Deneyleri

Gönüllü katılımcıların öğrenme deneyinde hata yapan sahte deneğe 15 volttan 450 volta kadar elektrik şoku vermesi istenmiştir. Psikiyatristlerin 150 volttan yukarı kimse çıkmaz tahminine rağmen deneklerin %82,5'i 150 voltu aşmış, %65'i ise en yüksek doz olan 450 voltluk şoku vermiştir.

Genetik Uyum ve Fedakarlık Araştırması

Katılımcıların anne-baba/kardeş (%50), hala/teyze (%25) ve kuzen (%12,5) gibi farklı genetik uyum gösterdikleri akrabaları için para kazanmak amacıyla rahatsız beden pozisyonunu sürdürme süreleri incelenmiştir. Dayanma sürelerinin genetik uyum yüzdesiyle doğru orantılı olduğu saptanmıştır.

ABD Site ve Yurt Yerleşim Araştırmaları

Mekânsal yakınlığın etkisini inceleyen çalışmalarda, site sakinlerinin %93'ünün yakın arkadaşlarını aynı binadan seçtiği; evli öğrenci yurtlarında ise öğrencilerin %44'ünün kapı komşularıyla, yalnızca %10'unun ise diğer bloklarda oturanlarla yakınlık kurduğu bulunmuştur.

Uzun Süreli Arkadaşlık Takip Çalışması (1983-2002)

1983 yılında yakın arkadaş olan 45 çiftin birbirine benzerlikleri incelenmiş ve 2002 yılında aynı kişilere yeniden ulaşılarak takip yapılmıştır. Araştırma sonucunda, başlangıçta birbirlerine daha çok benzeyen çiftlerin arkadaş kalma olasılıklarının anlamlı ölçüde yüksek olduğu görülmüştür.

Burger’ın Milgram Tekrar Çalışması (2009)

J. Burger, Milgram'ın klasik itaat deneylerini güncel değerler ışığında tekrarlamıştır. Araştırma sonucunda aradan geçen on yıllara rağmen itaati tetikleyen durumsal etmenlerin aynı şekilde süregeldiği ve benzer oranların elde edildiği gözlenmiştir.

Fiziksel ve Sosyal Saldırganlık Kalıtım Oranları

İkizler üzerinde yapılan araştırmalarda, tek yumurta ikizlerinin çift yumurta ikizlerine göre saldırganlıkta daha benzer olduğu görülmüştür. Kavgaya karışmak gibi fiziksel saldırganlıkta kalıtsal katkının %40-50, dedikodu gibi sosyal saldırganlıkta ise %20 olduğu saptanmıştır.

Çevre Kirliliği Azınlık Esneklik Araştırması

Çevreci bir grubun çevre kirliliği görüşleri bir gruba katı ve uzlaşmaz, diğer gruba ise ılımlı ve esnek bir tonla dinletilmiştir. Her iki grup da tutarlı bulunmasına rağmen, esnek ve müzakereci grubu dinleyen katılımcıların tutum ve görüşlerinin çok daha fazla değiştiği tespit edilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda M. Şerif’in Yaz Kampı ve Otokinetik Etki deneylerinin grup oluşumu ve normların aktarımı ile ilişkisini mutlaka karıştırmayın; otokinetik etki belirsiz durumdaki ışık illüzyonudur.
  • Asch’in çizgi deneyi sorularında 'normatif etki', 'sosyal onay' ve 'grup büyüklüğü (4 sahte denek)' kavramlarına dikkat edin; görev zorlaştıkça uyma davranışı artar.
  • Moscovici'nin azınlık etkisi ile Asch'in çoğunluk etkisi arasındaki farkı iyi ayırt edin; azınlık etkisinde kilit kelime 'tutarlılık' ve 'esneklik'tir.
  • Milgram itaat deneyinde psikiyatristlerin tahminlerinin aksine deneklerin ezici bir çoğunlukla (%65) 450 voltu uyguladığını ve kültürel farkın anlamlı olmadığını unutmayın.
  • Hoşlanma faktörleri (fiziksel çekicilik, benzerlik, mekânsal yakınlık, karşılıklılık) ile 'Kendini Doğrulayan Kehanet' ilişkisini örnek vakalar üzerinden iyi kavrayın.
  • Fiziksel saldırganlık ile sosyal saldırganlık arasındaki kalıtım oranlarını karıştırmayın; fizikselde kalıtım %40-50 iken sosyalde %20'dir.